Historia Praw Człowieka

W Polsce piastowskiej prawa człowieka opierały się na tradycji zwišzanej z ochronš własności rycerskiej, a potem szlacheckiej, oraz z wymiarem sprawiedliwości. W XV w. szlachcie trzykrotnie przyznawano przywileje (1422 -przywilej czerwieński; 1430 -jedliński; 1433 -krakowski). Na ich mocy szlachta zyskała zapewnienie, że król nie będzie zajmował ani konfiskował ich majštku bez wyroku sšdowego, a sšdy będš orzekały według prawa pisanego; ustalono zasadę nietykalności osobistej szlachty; życie i majštek zostało zabezpieczone prawnie, przewidujšc surowe kary za zabójstwo, uszkodzenia ciała, obrazę czci, kradzieże, gwałty na osobie i majštku.
Jak widać były to prawa nadane tylko stanowi szlacheckiemu. Dopiero Konstytucja 3 Maja nadała podobne prawa mieszczanom. Najdłużej musieli czekać chłopi. Oni podstawowe prawa dostali dopiero w konstytucji Księstwa Warszawskiego, która wprowadzała także zasadę równoœci wszystkich wobec prawa.
W nowożytnym świecie pierwsze zapisy dotyczšce ochrony praw człowieka pojawiły się w XIII wieku w Anglii. W 1215 roku Jan bez Ziemi wydał Wielkš Kartę Swobód. Zgodnie z tš decyzjš, żaden człowiek nie mógł być uwięziony, pozbawiony majštku, wygnany czy pozbawiony należnych mu praw bez prawomocnego wyroku równych mu lub z mocy prawa krajowego.
Pierwsze zapisy w konstytucji dotyczšce ochrony praw człowieka znalazły się w latach 1789-91 w konstytucji amerykańskiej z 1787 roku. W 1789 we Francji podczas Wielkiej Rewolucji Francuskiej uchwalono Deklarację Praw Człowieka i Obywatela. W tym czasie pojawiły się także uchwały dotyczšce: likwidacji feudalizmu, reformy sšdownictwa i stosunków wewnętrznych. Od Kongresu Wiedeńskiego przez cały XIX wiek państwa europejskie znosiły w swoich koloniach niewolnictwo, a po wojnie secesyjnej zrobiły to Stany Zjednoczone. Także w XIX wieku w konstytucjach państw europejskich pojawiajš się pierwsze zapisy dotyczšce:
- równości wobec prawa;
- wolności sumienia;
- wolności słowa;
- wolności zrzeszania się.
Po I wojnie światowej Konstytucja z 1921 roku gwarantowała obywatelom RP równość wobec prawa; ochronę życia, wolności i mienia; podstawš œcigania i wymiaru kary były wyłšcznie obowišzujšce ustawy; zakazywała stosowania kar połšczonych z udręczeniem fizycznym; strażnikiem prawa czyniła niezawisłe sšdy; prawa wolnościowe, które obejmowały wolność słowa, prasy, koalicji, sumienia i wyznania, nauki i nauczania; zamieszkiwania na obszarze państwa; wychodśstwa; nietykalność mieszkania i własności oraz tajemnicę korespondencji; ochronę pracy; prawo do bezpłatnej nauki w szkołach podstawowych i samorzšdowych.
Międzynarodowy system ochrony praw człowieka powstał w wyniku zorganizowanej współpracy państw członkowskich Organizacji Narodów Zjednoczonych. Przyczynš podjęcia tego tematu sš tragiczne doświadczenia II wojny światowej. Zbrodnie hitlerowskie złamały podstawowe prawa wolności człowieka. Koalicja antyhitlerowska od poczštku walczyła o zaprzestanie popełniania ciężkich zbrodni oraz o przywrócenie poszanowania praw człowieka. Międzynarodowy system ochrony praw człowieka tworzony był po II wojnie światowej w czasie zimnej wojny, rywalizacji politycznej i ideologicznej Wschodu z Zachodem. Miały one odmienne punkty widzenia na prawa człowieka i ich zakres, obowišzki państwa (m.in. zakaz mieszania się w spory wewnętrzne), kontrolę międzynarodowš.
Powszechna Deklaracja Praw Człowieka została zaakceptowana i proklamowana przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 10 grudnia 1948 roku. Za przyjęciem deklaracji głosowało 48 państw, a osiem wstrzymało się od głosu: Arabia Saudyjska, Białoruś, Czechosłowacja, Jugosławia, Polska, Ukraina, Zwišzek Radziecki. Od tego czasu 10 grudnia stał się Międzynarodowym Dniem Praw Człowieka. Chociaż Deklaracja jest wyrazem woli politycznej, a nie prawnie wišżšcym dokumentem o randze traktatu czy konwencji, uzyskała ona powszechnš akceptację ze strony państw członkowskich. Wiele z nich cytowało Deklarację albo włšczało jej treść do swoich podstawowych aktów prawa wewnętrznego. Podobnie, zawierane po 1948 roku umowy dwustronne i wielostronne dotyczšce praw człowieka, opierały się na podstawowych założeniach zawartych w Deklaracji.
Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych wraz z Powszechnš Deklaracjš Praw Człowieka, tworzš Międzynarodowš Kartę Praw Człowieka.
20 grudnia 1993 roku, na mocy rezolucji Zgromadzenia Ogólnego zostało utworzone stanowisko Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka. Do obowišzków wynikajšcych z pełnienia tej funkcji należy: troska o powszechne respektowanie praw człowieka i ich promowanie; świadczenie na proœbę państwa usług doradczych, pomocy technicznej i udzielanie finansowego wsparcia na polu praw człowieka; koordynowanie programów informacji publicznej i edukacji, poświęconych zagadnieniom praw człowieka; zaangażowanie w dialog z rzšdami, majšcy na celu zapewnienie poszanowania praw człowieka; umacnianie współpracy międzynarodowej w tej dziedzinie.
Znaczenie Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka zależy przede wszystkim od zaangażowania w realizację jej postanowień jednostek i grup, wcielajšcych te zasady w życie i gotowych ich bronić. Każdy z nas powinien pomagać w budowie świata, w którym wolność oraz godność osobista uznawane sš za przypisanš każdemu normę społecznš.