Analiza utworu "Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią"

W Średniowieczu bardzo popularnym tematem dzieł sztuki, czy też literatury była Śmierć. Prawdopodobnie duży wpływ wywarły na to ówczesne warunki życia, czyli brak możliwości do utrzymania choćby podstawowych zasad higieny, a co za tym stoi, często szerzące się zarazy i epidemie, które bezlitośnie zbierały swoje żniwo. Ogrom tragedii był zauważalny wszędzie, co spowodowało u ludzi oswojenie się nie tylko z tematem przemijania, ale także z widokiem ludzkich ciał z których uchodzi, bądź już uszło życie. Fakty takie wzbudziły w społeczeństwie uczucie akceptacji, a w pisarzach, malarzach lub też innych twórcach, pewnego rodzaju fascynację owym tematem. Dzieła jakie powstawały, nie rzadko były przesycone scenami mąk, tortur i innych okrutnych praktyk. Oczywiście, nie było regułą zamieszanie w swoich pracach takich elementów. Powstawały również liczne dzieła (choćby te, o tematyce religijnej), gdzie obecny był motyw śmierci, jednak został przedstawiony w sposób delikatniejszy, pozbawiony dosadnej brutalności.
Jedną z równie prawdziwych przyczyn zainteresowania się Śmiercią, była wciąż nieodgadniona zagadka: skąd i kiedy przychodzi? Dlaczego przychodzi? Artyści zaczęli się interesować nie tylko sensem jej bytu, ale także sprawami bardziej przyziemnymi, jak choćby wyglądem. Powstała bardzo duża ilość dzieł przedstawiających Śmierć, a właściwie ludzkie wyobrażenie na jej temat. Większość z nich ma wspólny element: Śmierć jest ukazana jako szkielet, bądź ciało, które jest nierealnie wychudłe. Koszmarny obraz twarzy lub nawet tylko pozostałości po niej, na której widnieją zapadnięte oczy rzucające beznamiętne spojrzenie i zwykle bezzębna szczęka, powodowały, że Śmierci należało się bać. Strach dopełniały jeszcze czyny, jakich dokonywała. Zabierała z niewiadomych przyczyn całe tysiące ludzi i robiła to bezkarnie. Przecież za mord karano poprzez powieszenie. Wszystkich, z wyjątkiem Śmierci. Motywy przedstawiające ją jako nawet najnędzniejszą, ale zawsze podobną ludzkiej postaci, która jest obecna wszędzie- bez względu na pochodzenie, czy stan majątkowy człowieka- nazwano jednym mianem: „Dance Macabra”, czyli „Taniec Śmierci”.
Wielu filozofów zadawało sobie pytanie o faktyczny wygląd Śmierci, zadawał je sobie również pewien uczony mąż, bohater średniowiecznej groteski anonimowego autora. „Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią” jest najsłynniejszym, polskim poematem dotyczącym makabrycznego tematu śmierci. Przedstawia on Polikarpa, wykształconego mężczyznę, który za cel postawił sobie ujrzenie Śmierci. W tym celu poszedł do kościoła, by prosić w modlitwie Boga o pomoc. Kiedy został sam w kościele, w pewnej chwili ujrzał nagą postać „przyrodzenia niewieściego”. Była ona uosobieniem najstraszniejszych wyobrażeń: chuda, blada, z oczu spływały strumienie krwi, a szczeka była bezzębna. Polikarp widząc taki obraz bardzo się przeląkł, co zdziwiło Śmierć, która zaznaczyła, że przecież on sam prosił Boga o pomoc w jej zjawieniu. Dodała jednak, co można potraktować, jak pewnego rodzaju pocieszenie, czy zapewnienie, że jeszcze nie nadeszła pora na to, aby zabierać mężczyznę ze sobą. W rozmowie, jaką ze sobą toczą, Polikarp zadaje pytania bardzo naiwne, np. cóż takiego zrobili jej ludzie, że ich zabiera? Czy można się przed nią ukryć? Odpowiedzi są, rzecz jasna, oczywiste, co Śmierć bez skrupułów zaznacza. Chwali się ona swoją mocą, opowiadając o tym, jak wszyscy podlegają jej nieubłaganym wyrokom. Nie jest ważne pochodzenie, bo ona dosięga wszystkich: bogatych i biednych, młodych i starych, zdrowych i chorych, cesarzy, królów, papieży, lekarzy, rzemieślników i żebraków. W obliczu Śmierci każdy jest równy, jest ona jedyną rzeczą naprawdę łączącą wszystkich ludzi.
Opisy anonimowego autora zasłużyły na miano groteski, poprzez ukazanie śmieszności sytuacji, kiedy mistrz w obliczu Śmierci staje się nic nie wiedzącym głupcem. Połączenie tego komizmu z tragicznymi wizjami (np. dokładny opis wyglądu śmierci) jest przedstawione w sposób niezwykle ciągły i nie pozbawiony sensu. „Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią” zyskała uznanie znawców literatury, oraz historyków. Z pewnością jest ona godna mianowania tytułem „polskiego tańca śmierci”, gdyż ukazuje charakterystyczny dla tego gatunku dialog człowieka ze Śmiercią. Ponad to należy mieć na względzie to, że ten utwór jest jednym z nielicznych przedstawicieli polskiej poezji średniowiecznej, ale także to, że zawiera liczne walory, które są zaprezentowane w bardzo ujmujący, choć jednocześnie odrobinę przerażający sposób.