Rozwiń myśl Błażeja Pascala "Człowiek jest dla samego siebie najbardziej zadziwjającym przedmiotem w naturze".
Przeciskam się przez zatłoczony korytarz pełen turystów i bagaży. Wreszcie docieram do przedziału, siadam na swoim miejscu i dyskretnie spoglądam na innych. Podróżny z przeciwka zadaje mi pytanie:- Kim jesteś ?
Po chwili zastanowienia odpowiadam:
- Jestem człowiekiem.
- To znaczy ? – zapytaÅ‚ nieznajomy.
Lekko się uśmiechnąłem i nie traktując rozmowy poważnie stwierdziłem:
- To proste – „Homo Sapiens – gatunek czÅ‚owiekowatych żyjÄ…cy od schyÅ‚ku plejstocenu, mózg objÄ™toÅ›ci 1200 do 1500 cm3, czoÅ‚o bez wałów nadoczodoÅ‚owych, żuchwa z bródkÄ…, silne zróżnicowanie rasowe, wyróżniajÄ…cy siÄ™ najwyższym rozwojem psychiki i życia spoÅ‚ecznego, jedyny posÅ‚ugujÄ…cy siÄ™ mowÄ… symbolicznÄ…” -DodaÅ‚em jeszcze iż posiada Å›wiadomość wÅ‚asnej osobowoÅ›ci, kulturÄ™ i zdolność do jej tworzenia.
Moja odpowiedź nie zadowoliła go i po chwili powiedział:
-Mamy coraz większą wiedzę na temat cech fizycznych człowieka i jak działa jego organizm. A gdzie dusza, jaka jest istota istnienia czy też natura ludzka? Co kieruje jego zachowaniami? Czyż nadal nie jest to zagadką?
Szukając równie prostej odpowiedzi na to pytanie pomyślałem o tysiącach lat doświadczeń ludzkości. Nie mogłem znaleźć jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie.
ZaczÄ…Å‚em nawiÄ…zywać do filozofów różnych epok. W koÅ„cu to oni poÅ›wiÄ™cili caÅ‚e życie by odpowiedzieć na to pytanie. ZaczÄ…Å‚em od Kartezjusza. „Cogito ergo sum”. Przecież myÅ›lÄ™, zastanawiam siÄ™ i wÄ…tpiÄ™. Ale czy to wystarczy, aby w peÅ‚ni odpowiedzieć na to pytanie? Czy zadowoli to mojego rozmówcÄ™?
„CzÅ‚owiek to ten, który rozpoznaje dobro i powinien je czynić” jak mówi Sofokles. A co z tymi, którzy czynili zÅ‚o Å›wiadomie, rozpÄ™tali II WojnÄ™ ÅšwiatowÄ…, zabili Tomka Jaworskiego, przecież to też ludzie.
A może istota ludzka jest krucha niczym trzcina zmagajÄ…ca siÄ™ z wichrami Å›wiata, w którym gnana jest od jednego do drugiego kraÅ„ca, istota ludzka zaginiona w nieskoÅ„czonym wszechÅ›wiecie, jak twierdzi Pascal? „Å»eglujemy po szerokim przestworzu, wciąż niepewni i chwiejni, popychani od jednego do drugiego kraÅ„ca.”
Ale według biblii człowiek to niezwykła i potężna istota, w pewien sposób sprawująca władzę na ziemi w imieniu Boga a jego miejsce jest pomiędzy zwierzętami a aniołami.
A może czÅ‚owiek jest niezależny, nie jest sÅ‚ugÄ… Bożym, ani królem stworzenia. Jest istotÄ… należącÄ… do otaczajÄ…cego go Å›wiata i jak twierdzi Gordano Bruno, „Wszystkie rzeczy znajdujÄ… siÄ™ we WszechÅ›wiecie, a WszechÅ›wiat we wszystkich rzeczach, my w nim a on w nas.” Czy Bruno zginÄ…Å‚ na stosie gdyż miaÅ‚ racjÄ™? Czy też dlatego iż jej nie miaÅ‚? A może dla tego iż „cel uÅ›wiÄ™ca Å›rodki”, a jego Å›mierć byÅ‚a Å›rodkiem do osiÄ…gniÄ™ciu celu.
Człowiek to istota, która dąży do szczęścia a w końcu drogi spotyka ją śmierć. W świetle takich wniosków człowieka widział żyjący w XIX w. Schopenhauer.
Czy można znaleźć odpowiedź na pytanie „Kim jest czÅ‚owiek?” Czy Å›wiadomość, wnÄ™trze psychiki ludzkiej jest dostÄ™pne dla badaÅ„. Któż bowiem wedrze siÄ™ w głąb myÅ›li drugiego czÅ‚owieka. Czy tak jak twierdzÄ… behawioryÅ›ci, można jedynie badać i opisywać istotÄ™ ludzkÄ… tylko na podstawie obserwacji zewnÄ™trznej, gdyż wedÅ‚ug przedstawicieli tego poglÄ…du wnÄ™trze psychiki ludzkiej jest niedostÄ™pne badaniom.
I tak podróż dobiegła końca. Pożegnałem się z nadal nieznanym mi mężczyzną i podążyłem na przystanek tramwajowy.
Jestem człowiekiem to pewne - przecież nikim innym być nie mogę. Ale kim jest człowiek? Jest dla samego siebie najbardziej zadziwiającym przedmiotem w naturze, wieczną zagadką, na którą mimo licznych prób nie potrafi znaleźć odpowiedzi.