Romantyzm

Romantyzm, wielki prąd ideowy i artystyczny, rozwijający się w Europie między Wielką Rewolucją Francuską (1789) a Wiosną Ludów (1846-48). W Polsce od 1822 (Ballady i romanse Mickiewicza) do 1863 (Powstanie styczniowe). Był wyrazem aspiracji wolnościowych, wyrastał z kryzysu Oświeceniowej wiary w możliwości rozumowej i ewolucyjnej przebudowy feudalnych struktur. W Polsce wiązało się to z ruchem niepodległościowym. Romantyzm stanowił indywidualistyczny bunt. Cechą charakterystyczną stawało się przeciwstawianie racji emocjonalnych rozumowym, szlachetnych porywów jednostek. Romantyków fascynowała odkrywana przez nich egzotyka, kultura ludowa (ludowość) i kultury dawnych epok (Średniowiecze, Barok) czy odległych krain – Orient – Wschód. Literaturę cechowała skłonność do silnych efektów, apelowanie do uczucia i wyobraźnie, nieuznawanie rygorów formalnych. ROmantycy wyznawali syntezę sztuk – aby efekt dzieła był jeszcze lepszy.

Literatura krajowa – Fredro
Literatura emigracyjna – Mickiewicz
Decydujący wpływ na kształtowanie się tego prądu wywarły przemiany cywilizacyjne, społeczne, polityczne, filozoficzne i obyczajowe zapoczątkowane przez rewolucję 1789 we Francji. Romantyzm połączył oświeceniową tradycję z antyfeudalnymi hasłami demokratycznymi, przyznającymi wolnej jednostce ludzkiej prawo do decydowania o swym losie i do buntu przeciwko społeczeństwu, co przyczyniło się do powstania typu romantycznego bohatera.
Równocześnie rozwijała się nowoczesna świadomość narodowa, nadając romantyzmowi w poszczególnych krajach barwę patriotyczną.

Romantyzm odnosił się z niechęcią do takich przejawów oświecenia, jak materializm, racjonalizm czy libertynizm. Głównym motorem przemian dziejowych oraz natury stał się Duch, uosabiający wolność indywidualną i narodową, powszechną miłość, jedność świata i Boga. Romantyczni twórcy poszukiwali zarówno prawdy o ziemskiej, widzialnej rzeczywistości, jak i idei niedostępnych zmysłom, ponadczasowych i uniwersalnych.

Racjonalizm - cechował się wiarą w rozum, w to że jest on najistotniejszą cechą człowieka.

Klasycyzm – nawiązywał do starożytnych ideałów. W wersji francuskiej związany był z racjonalizmem, miał łączyć piękno i prawdę z trwałymi wartościami akceptowanymi przez rozum. Propagował harmonię kształtów i umiar, unikając skrajnych wartości estetycznych, jak komizm satyryczno-groteskowy czy gwałtowny tragizm.

Sentymentalizm – nowy typ podmiotu lirycznego charakteryzujący się czułością, prezentuje sferę doznań prywatnych. Celem tego nurtu jest refleksja nad osobowością.

Rokoko – styl dotyczący sztuki użytkowej. Podstawową wartością według tego stylu jest piękno.

Mistycyzm – wiara w kontakt z siłami pozaziemskimi.

Irracjonalizm, w filozofii poglądy filozoficzne przeciwstawne racjonalizmowi. Za twórcę irracjonalizmu uznaje się św. Augustyna, który głosił przewagę irracjonalnych sił duszy nad rozumem. Twierdził, że naturę ludzką stanowi nie rozum, lecz czynna wola, i przejawia się ona nie w tym, co wie, ale w tym, czego chce.