Czego może się nauczyć od starożytnych człowiek dzisiejszy i człowiek jutra ?

Kultura starozytna to nie tylko wspaniałe wynalazki, dziś uważane za rzeczy normalne, takie jak posługiwanie się ogniem, wynalezienie koła, prostych, a później bardziej skomplikowanych narzędzi, konstrukcje architektoniczne, alfabet i pismo, świat wierzeń, ale przede wszystkim świat literatury. Już pierwsze wielkie cywilizacje stworzyly dziela o wiekopomnym znaczeniu. Są to: Biblia, wielkie tragedie greckie (Antygona i Krol Edyp), Mity Starożytnej Grecji i Rzymu, epopeje Homera. Te dzieła to ponadczasowe drogowskazy dla pisarzy, poetow i społeczeństw współczesnych. Co w nich jest takiego, co zmusza nas do przemyśleń, dogłębnej analizy, co staje się przedmiotem prac doktorskich i dysput naukowych ? Jest w nich cos, co zawiera nie tylko wielką dawkę wiedzy o życiu starożytnych, ale co dla nas współczesnych wyznacza drogę zycia, stanowi o prawie moralnym i sądowym.

Czego w takim razie może się nauczyć od starożytnych człowiek dzisiejszy i człowiek jutra ?
Aby to udowodnic w swoich rozwazaniach opre się na następujących utworach literackich: Biblii, Królu Edypie i Antygonie Sofoklesa, micie o Syzyfie oraz na Odysei Homera.
Najbardziej tajemniczą księgą w historii cywilizacji ludzkiej jest Biblia. Nie wiemy nic o czasie jej powstania, o jej autorze bądź autorach. Jedno jest pewne. Jest skarbnica wiedzy o człowieku, o jego historii, emocjach, uczuciach, postawach moralnych. To na Biblii opiera się cala literatura swiatowa. Człowiek współczesny, który nie zna Biblii, nie tylko nie rozumie szeregu lektur powstałych w przeciągu naszej ery, ale także nie pojmuje wielu dziel sztuki współczesnej. W każdym utworze literackim odnajdujemy elementy zaczerpnięte z Biblii. Stala się ona inspiracja dla wielu poetow i pisarzy. Znamienne jest to, ze Biblia rozpoczyna się zdaniem „Na początku było Slowo, a Slowo było u Boga, i Bogiem było Slowo.” To boskie Słowo miało cudowną moc sprawczą, dzięki której powstały: dzień i noc, sklepienie niebieskie, lądy i morza, przyroda, kosmos, ptaki i zwierzęta.

Najstarsze prawzorze, jakie odnajdujemy w Biblii to miłość ojcowska, miłość macierzyńska, miłość do Boga, zazdrość, wladza, poswiecenie dla ludzkości, wierność Bogu, pokora, cierpienie – obrazują je np. dzieje Hioba, dzieje Chrystusa, postawa Abrahama, czciciele złotego cielca, Kain i Abel, budowa wieży Babel itp. Ogromnie wazna etyczna i prawodawcza wratoscia Biblii jest określenie postaw dobrych i złych – ustanowienie 10 przykazan, obietnica nagrody za zycie prawe i kary za zle uczynki. Biblia w sposób naturalny dzieli się na 2 wielkie czesci: Stary Testament, w którym najwazniejsza role odgrywa dekalog, czyli uporządkowanie w sferze etycznej, i Nowy Testamentm który propaguje wielka miłość bliźniego. Tak wiec Biblia uczy nas współczesnych podstawowych zasad moralnych, wskazuje droge postepowania, pokazuje jak należy walczyc o swoja wolność.

Grecy i Rzymianie, ze względu na politeizm, odeszli od Biblii, i stworzyli wlasna mitologie, w której bogowie byli bardzo podobni do ludzi, zarówno pod względem fizycznym, jak i psychologicznym. Mity mialy pokazywac starożytnym, jak powinni postępować, stanowily dla nich wzorce. Opowieści o bogach i herosach dzisiaj traktujemy jako basnie lub ciekawostki, ale musimy przyznac, ze stanowia one niewyczerpane źródło wiedzy, sa skarbnica motywow, tematow i symboli. Nie tylko pogłębiają naszą wiedzę na temat życia i wierzeń starożytnych Greków, ale są dla nas obrazem ówczesnego światopoglądu i systemu wartości, prezentują wzorce postaw i ponadczasowe wartości, poruszają uniwersalne treści.
Jednym z bohaterow mitu greckiego jest Syzyf, słynący z gadulstwa, sprytu i plotkarstwa. Bogowie okrutnie go ukarali, gdyz skazali go na wieczne wtaczanie glazu pod gore. Morał tego mitu jest przestrogą, że kłamstwo nie popłaca. Za plotkarstwo, niedyskrecję i pychę można zostać potepionym na wieki. Od imienia tego mitycznego krola utworzono zwrot „syzyfowa praca”, który oznacza beznadziejny, bezskuteczny wysiłek, nieprzynoszący rezultatow. Jest to dla nas współczesnych przestroga, szczególnie obecnie, w dobie „wyścigu szczurow”, gdy praca pochlania nas bez reszty i nie liczy się inny człowiek, rodzina, społeczeństwo.

Najsłynniejszym greckim dramatopisarzem był Sofokles. Jego największe dziela to „Antygona” i „Krol Edyp”. Dla Antygony najwyższe wartości to miłość do brata i prawo ustanowione przez bogow, nakazujące zasypanie ciala zmarłego choćby trzema garściami piachu. W Imie obowiązku wobec zmarłego brata poswieca nie tylko swoja przyszłość, ale i zycie – placi wiec najwyzsza cene. Nieśmiertelność tego dziela polega na tym, iż autor tragedii ukazuje ludzkie konflikty i motywy postepowania ludzi, które przetrwaly wiele stuleci i jeszcze dzis SA aktualne. Wciąż zywy jest konflikt pomiedzy dobrem społecznym a dobrem jednostki, wciąż istnieje walka o wladze, motyw zdrady i dochodzenia swoich spraw, zderzenie sfery uczuc i obowiązku. Nadal dyskutujemy pojecie sprawiedliwości i pragniemy, aby prawo czy ustawa dotyczyly w tej samej mierze wszystkich – nawet rodzin rządzących rządzących wydających ustawy. Wydaje nam się, ze człowiek, który skupia w swym reku wladze – czy to kraju, rejonu, czy przedsiębiorstwa, musi dbac o autorytet i postępować stanowczo, a nie kierowac się emocjami i interesami jednostek. Trwale jest także uczucie siostrzane, szacunek, jaki winni SA ludzie zmarłemu, czytelnik współczesny rozumie wiec uczucia Antygony. Dzis także oprocz prawa oficjalnego istnieje prawo niepisane, a interesy i uczucia jednostki bywaja sprzeczne z dobrem społecznym. Wszystko to sprawia, ze problemy zawarte w Antygonie SA wciąż aktualne, bo aktualna jest sfera tematow poruszana przez Sofoklesa.
W drugim swoim utworze, „Krolu Edypie”, pozostal wierny tej tematyce. Na pierwszy plan wysuwa się przeznaczenie, które odgrywa w zyciu Edypa najwazniejsza role. Tak uwazali wszyscy Grecy. Przeznaczenie determinowalo zycie każdego człowieka od chwili narodzin po śmierć. Tragiczne wydarzenia, jakich doświadczył Edyp – ojcobójstwo, małżeństwo z wlasna matka i urodzenie się dzieci z tego związku były mu od początku przeznaczone. Edyp buntuje się przeciwko temu i złorzeczy bogom, probuje zmienic przeznaczenie, ale konczy się to dramatycznie. Sofokles pokazuje, ze człowiek nie zawsze ma możliwość pokierowania wlasnym zyciem, ale zawsze musi o to walczyc, choćby poniosl najwieksza ofiare.

Uwazam, ze te 2 greckie tragedie sa ponadczasowe i to ze wystawiane sa na deskach teatrow na calym swiecie, oraz wchodza w sklad kanonu ektur uczniowskich, świadczy o ich aktualności w płaszczyźnie etycznej.
Jedna z najpiękniejszych epopeji jakie stworzyl człowiek jest „Odyseja” Homera. To jedna z pierwszych opowieści podróżniczych. Opisuje przygody Odyseusza w drodze powrotnej do Itaki, żony Penelopy i syna Telemacha. Dla Homera najwazniejsza jest miłość do rodziny, wierność towarzyszom podrozy, prawość, walka z ludzkimi słabościami, przeciwstawianie się przeznaczeniu. Podroz Odyseusza stala się kanwą dla wielu filmow, przedstawien teatralnych, opowiadan i wierszy (Z. Herbert – „Do Itaki”). Ta podroz uczy nas współczesnych, ze można wyjsc z twarza z najtrudniejszej sytuacji, wspierac innych, stawac się wzorcem do naśladowania. W sytuacji gdy należy bronic ojczyzny i honoru, zycie jednostki staje się malo istotne, i należy je bezwzględnie poswiecic. Wydaje mi się, ze szczególnie Polacy doświadczyli tego wielokrotnie podczas waznych historycznych wydarzen.

Przytoczone wyzej argumenty świadczą dobitnie o tym, ze literatura starozytna nie tylko jest, ale pozostanie na zawsze najwazniejsza encyklopedia moralna, kulturowa i literacka dla wszystkich ludzi na calym swiecie. Podstawowa ksiega ksiag jest Biblia, od której wszystko się zaczęło. Literatura antyczna niesie nam wiedze nie tylko o tym co się stalo, ale również uczy odpowiednich postaw w sytuacjach tragicznych, gdy nie można się kierowac wlasna wygoda i wlasnym dobrem, ale dobrem rodziny, lokalnego społeczeństwa i narodu. To wlasnie tej literaturze mamy szczególnie duzo do zawdzięczenia i dlatego mysle, ze pamiec o niej nie zaginie tak, jak nie zaginęła w ciagu prawie 3000 lat.