Układ ruchu

*Budowa kości:
-nasada/główka-tkanka kostna gąbczasta
-okostna-chroni kość,b.dużo włókien białkowych,nerwy i naczynia krwionośne,zawiera kom.kościotwrócze.
-trzon-tk.kostna zbita
-jama szpikowa ze szpikiem żółtym
*typy kości:
-długie-sztywny trzon i bardziej sprężyste nasady;np.kość ramienna piszczelowa.
-płaskie-pełnią funkcje ochronne i krwiotwórcze;np.mózgoczaszka,łopatka.
-krótkie-kości nadgarstka oraz stępu.
-różnokształtne-kość żuchwowa,kręgi,nadgarstek.
*połączenia kości:
-nieruchome-ścisłe połączenia,miejsca styku kości spajane są różnymi rodzajami tk.łącznej(szwy w czaszce),łącznej włóknistej(zęby w zębodołach)lub chrzęstnej(żebra z mostkiem).
-ruchome-przez stawy(np.kulisty,siodełkowy,zawiasowy,obrotowy)

~chrząstka nasady-zapobiega tarciu kości.
~błona włóknista-ochrona mech.zbudowana z włókien i więzadeł.
~błona maziowa-wytwarza maż,która zmniejsza tarcie-działa jak smar.
*zwichnięcie-przesunięcie kości w stawie i zerwanie torebki stawowej i więzadeł.
*skręcenie-przesunięcie kości w stawie ale torebka nie ulega zerwaniu.

BIERNY(kostny):
*szkielet osiowy:
-czaszka
>puszka mózgowa(ochrona mózgowia)-2k.ciemieniowe,2k.skroniowe,potyliczna,płat czołowy;
>twardoczaszka(chroni narządy zmysłów,otacza początek uk.oddechowego i pokarmowego)-2k.jarzmowe,nosowa,żuchwa,kości szczęki górnej.
-kręgosłup
>szyjny-7kręgów,1-atlas,2obrotnik,mają ruchome połączenia kręgosłupa z czaszka;
>piersiowy-12k;
>lędźwiowy-5k;
>krzyżowy-5k,które zrosły się w kość krzyżową;
>ogonowy-4-5k

~dyski międzykręgowe-leżą między trzonami kręgów i chronią przed tarciem,amortyzują wstrząsy.
~lordoza-skrzywienie w przód(odcinek szyjny i lędźwiowy)
~kofoza-skrzywienie w tył(odcinek piersiowy i krzyżowy)
-klatka piersiowa-chroni narządy,umożliwia wdechy i wydechy;składa się z kręgów piersiowych,żeber oraz mostka.
>żebra-prawdziwe(7par,łączą się z mostkiem),rzekome(3pary,łączą się z mostkiem przez chrząstke ostatniego żebra prawdziwego),wolne(2pary,nie łączą się z mostkiem).
*szkielet kończyn:
-kończyna górna:
>obręcz/pas barkowy-łączy ręce ze szwem osiowym(łopatka,obojczyk-łączy łopatke z mostkiem)
>kończyna wolna(kość ramienna;2przedramienne:łokciowa i promieniowa;kości dłoni:nadgarstek,śródręcze,palce)

-kończyna dolna:
>obręcz miednicza-kość miednicza(zrośnięte kości:biodrowa,kulszowa i łonowa)
>noga(kość udowa;rzepka-ogranicza ruchomośc stawu kolanowego;kość podudzia-piszczelowa i strzałkowa[tworzą staw skokowy];stopa-7kości stępu[piętowa i skokowa],5śródstopia i 14palców)

CZYNNY(mięśnie szkieletowe):
*mięsień przymocowany jest zawsze do 2kości za pomoca ścięgien i stawów ruchomych.
*mięśnie przeciwstawne(antagonistyczne-podczs ruchu pracują oba mięśnie,ale 1kurczy się silniej a 2słabiej):
-zginacz-prostownik(m.3głowy uda i 4głowy uda)
*mięśnie synergistyczne-wykonują te samą czynność np.m.międzyżebrowe umożliwiają wdechy i wydechy,m.tułowia biorą udział w jego zginaniu

2)NARZĄDY ZMYSŁÓW:
a)wzrok:
*receptor-kom,która może odebrac bodziec
*podział receptorów:
-w zależności od miejsca,z którego dociera bodziec:
~interoreceptory(bodziec płynie z wnętrza naszego ciała)np.n.krwionośne,receptory stawowo-mięśniowe w ścięgnach,stawach i mięśniach
~eksteroreceptory(odbierają bodziec ze środowiska zewnętrznego)np.narząd wzroku kubki smakowe języka
~narząd słuchu i równowagi jest jednocześnie interoreceptorem i eksteroreceptorem.
-w zależności od rodzaju:
~fotoreceptory(czopki i pręciki)
~chemoreceptory(receptory smaku)
~termoreceptory(r. ciepła i zimna w skórze)
~mechanoreceptory(r.słuchu,równowagi,dotyku)
*budowa oka:
-gałka oczna-leży w oczodole wysłanym tłuszczem;kształt okrągły;połączona z nerwem wzrokowym.
-aparat ochronny(oczodół,powieka…)
-aparat ruchowy(6mięśni)

-I warstwa-błona włóknista:
~twardówka(1)-zbudowana z tk.łącznej;f.ochronna przed zwiększeniem ciśnienia wewnątrz oka.
~rogówka(2)-przezroczysta,silnie unerwiona,załamuje promienie świetlne.
-II warstwa-błona naczyniowa:
~naczyniówka(3)-n.krwionośne,odżywiają oko.
~ciałko rzęskowe(4)-zbudowane z wyrostków rzęskowych i mięśnia rzęskowego;umozliwia akomodacje-zdolnośc do ostrego widzenia z bliskiej i dalekiej odległości-u człowieka dzięki zmianie kształtu soczewki; wytwarza płyn(ciecz wodnista oka),który wypełnia komorę przednią oka.
~tęczówka(5)-pierscień m.gładkich;powoduje zwężanie lub rozszerzanie się źrenicy.


-III warstwa-siatkówka(6):
~czopki-receptory,które umożliwiają rozróżnianie barw
>plamka żółta(7)-miejsce największego skupienia czopków;w niej skupiają się promienie świetlne.
>plamka ślepa(8)-nie ma czopów ani pręcików
~pręciki-dają obraz czarno-biały
rodopsyna(purpura wzrokowa)opsyna(białko)+retinen(pochodna wit.A)
-soczewka(9)-przezroczysta;skupia światło.
-ciłako szkliste(10)-galaretowata,lepka subst;wypełnia oko.
11-źrenica
12-komora przednia
13-nerw wzrokowy
*krótkowzroczność(miopia)-zbyt wypukła rogówka,soczewka lub zbyt długa gałka oczna.Promienie skupiają się przed siatówką.Powstaje obraz rozmazany.Korekta poprzez soczewki rozpraszające.
*dalekowzroczność(hyperopia)-zbyt płaska rogówka,soczewka lub zbyt krótka gałka oczna.promienie skupiają się za siatkówką.Korekta przez soczewki skupiające.
*astygmatyzm(niezborność rogówkowa)-siła łamiąca oka jest nierównomierna(przyczyną jest nieprawidłowa krzywizna rogówki).Obrazy powstałe na siatkówce są rozmazane ze względu na nierównomierność skupiania fal swietłych,które biegną z różnych kierunków.Soczewki cylindryczne lub toryczne.
b)słuch:
*budowa ucha:
-ucho zewnętrzne:
~małrzowina uszna
~kanał słuchowy zewnętrzny

-ucho środkowe:
~błona bębenkowa-oddziela,zapobiega dostaniu się powietrza do ucha środkowego,wzmacnia drgania ~jama ucha środkowego:
>kosteczki słuchowe(wzmacniają siłę drgania i przekazują dalej):młoteczke,kowadełko,strzemiączko
~trąbka słuchowa(Eustachiusza)-wyrównuje ciśnienie po obu str.błony;łączy ucho środkowe i gardło.

-ucho wewnętrzne:
~błędnik kostny(jamy w kościach):
>przedsionek i 3kanały półkoliste(receptory równowagi)
>ślimak(r.słuchu)
~błędnik błoniasty:
>woreczek,łagiewka i 3przewody półkoliste
>przewód ślimakowy
Ślimak i przewód ślimakowy wypełnione są płynem(śródchłoką).w ich ściankach sa receptory słuchu,które tworzą narząd Cortiego



*odbieranie fali głosowej:
Fala wpada do błony bębenkowej i powoduje jej drgania.Młoteczek zaczyna drgać, potem kowadełko i strzemiączko.Strzemiączko łączy się z błoną okienka owalnego(początek ucha wew.).Drgająca błona wprawia w ruch płyn który wypełnia ślimak.Drgnia płynu powodują powstanie impulsu nerwowego,który dociera do mózgu.
*schorzenia narządu słuchu:
-zatykanie kanału słuchowego zewnętrznego wydzieliną(woszczyną);
-ciała obce-zapalenie ucha środkowego(ostre lub przewlekłe)-nieleczone:szum,ból w uszach,wyciek ropny;toksyczne z.ucha przez nadmiar leków(niszczenie kostek słuchowych i błony).
c)smak:
d)węch:
w górnej części jamy nosowej są zmienione kom. nerwowe .Bodźcem są subst. chemiczne rozpuszczone w śluzie.



3)UKŁAD NERWOWY:
a)neuron i synapsa:

-W ciele kom.znajduja się wszystkie organelle kom.zwierzęcej.
-Kom.nerwowa przewodzi bodzce dzięki polaryzacji błony kom.

*Synapsa-złącze w którym impuls nerwowy przekazywany jest z 1neuronu na inny neuron lub kom.wykonawczą(efektorową).Synapsy powstają zwykle między zakończeniem aksonu 1,a dendrytem lub ciałem kolejnej kom.nerwowej.

*Mechanizm działania synapsy:
Gdy impuls nerwowy osiąga zakończenie neurytu,do szczeliny synaptycznej otwierają się malutkie pęcherzyki synaptyczne zawierające specjalną substancję chem-mediator synaptyczny.Substancja ta dyfunduje przez szczelinę i pobudza białkowe receptory w błonie postsynaptycznej,wyzwalając w kolejnej kom.impuls nerwowy.

-Nerw-skupienie neurytów kom.nerwowej poza OUN.
-Istota biała-skupienie neurytów kom.nerwowych w OUN.
-Istota szara-skupienie ciał kom.nerwowych w OUN.

*nerw czuciowy-przewodzi bodziec do OUN.
*nerw ruchowy-przewodzi bodziec od mózgu do narządu wykonawczego(mięśni).
*nerw pośredniczący-łączy nerw czuciowy i ruchowy.

b)układ nerwowy:
*somatyczny(unerwia mięśnie szkieletowe):
-ośrodkowy:
~mózgowie(mózg,pień mózgu)
~rdzeń kręgowy
-obwodowy:
~nerwy czaszkowe(12par)
~nerwy rdzeniowe
*autonomiczny(AUN)
-współczulny
-przywspółczulny



c)budowa uk.somatycznego:



*kresomózgowie:
-2półkule połączone spoidłem wielkim(przebiegają przez nie drogi nerwowe przez które odbywa się komunikacja między półkulami) podzielone na płaty(czołowy,ciemieniowy,skroniowy,potyliczny);
-kora mózgowa(pofałdowana istota szara,tworzy ją 6warstw kom.nerwowych);
-ośrodki:wzrokowy(potyliczny),czucia(czołowy),mowy,ruchu

*międzymózgowie:
-ośrodki motywacyjne:pokarmowy,termoregulacji,agresji,ucieczki,pragnienia,rozrodczy
-ośrodki regulacji hormonalnej

*śródmózgowie:
-ośrodek ruchu gałki ocznej

*móżdżek i most:
-zbudowany z 2półkul móżdżku z trójwarstwową korą móżdżku
-ośrodek koordynacji ruchu
-odpowiedzialny za tonus

*rdzeń przedłużony:
-znajdują się w nim drogi nerwowe
-oddechowy,prawy serca,żucia,połykania

d)budowa rdzenia kręgowego

e)ochrona OUN:
*mózgoczaszka(mózg) i kręgosłup(rdzeń);
*3opony rdzeniowo-mózgowe(twarda,pajęcza i miękka);
-płyn rdzeniowo-mózgowy(między oponami)
-chronią przed urazami miech;
-przepuszczają tylko glukozę i tlen.

f)łuk odruchowy-droga jaką przebywa bodziec od receptora do efektora

*budowa:
1-receptor-kom.,która ma odebrać bodziec
2-droga dośrodkowa,którą tworzy nerw czuciowy
3-nerw pośredniczący -rdzeń nerwowy gdzie zachodzi analiza bodźca
4-droga odśrodkowa,którą tworzy nerw ruchowy
5-efektor-narząd wykonawczy


*odruch-reakcja org.na bodziec

*rodzaje odruchów:
-bezwarunkowy(wrodzony)-szybka reakcja na bodziec,w ich wytworzeniu nie uczestniczy świadomość.np.wymioty,kaszel,odruch kolanowy;stanowią podstawy instynktów(złożone zachowania wrodzone,umożliwiające realizacje ważnych clów biologicznych)
-warunkowy(nabyty)-oparty jest na treningu i wymaga wzmacniania.polega na tym,że bodziec pierwotnie obojętny zamieniany jest na bodziec kluczowy(wyzwalający reakcję).
~klasyczny(”pawłowski”):
bodziec obojętny(lampka)wzmocnienie(pokarm)reakcja
~instrumentalny:
bodziec obojętny(komenda głosowa)reakcja(podanie łapy)wzmocnienie(nagroda)

4)STRES:
*Czynniki stresowe:
-stan zagrożenia
-utrata kogoś bliskiego
-szkoła/praca

*Reakcja-wytworzenie hormonów(adrenaliny,noradrenaliny).
Koryzol-h.podtrzymujący napięcie org.i nadnerczy

*Objawy:
-pocenie się,przyspieszone bicie serca,płacz
-wyłączenie n.krwionośnych-skóra blednie;krew krąży przez m.szkieletowe i mózg(odpowiedzialne za walkę)
-wzrasta ciśnienie krwi
-przysp.pogłębiony oddech
-m.szkieletowe napinają się,gładkie rozluźniają
-zwiększony rozkład tłuszczów;glukoza pochodzi z zapasów
-wyłącza się uk.odpornościowy