Układ pokarmowy człowieka

Układ pokarmowy zaczyna się jamą ustną, której funkcją jest rozdrabnianie i połykanie pokarmu. Do rozdrabniania służą zęby (32 zęby – siekacze, kły, przedtrzonowe, trzonowe; zróżnicowanie uzębienia to heterodontyzm). Język, zawierający kubki smakowe służy do mieszania pokarmu ze śliną.
Do jamy gębowej dochodzą przewody trzech par gruczołów ślinowych, zwanych śliniankami- są to ślinianki podżuchwowe, podjęzykowe i przyuszne. Ich funkcja to produkcja śliny zwilżającej pokarm.
Gardło rozdziela się na przełyk i kanał prowadzący do płuc.
Przełyk to kanał, którym pokarm, dzięki ruchom robaczkowym dociera do żołądka. Otwór łączący przełyk i żołądek to wpust.
Żołądek – zbudowany jest z mięsni gładkich, pokrytych błoną śluzową. Śluz zabezpiecza żołądek przed działaniem enzymów trawiennych i kwasu solnego (HCL).
Najbardziej charakterystycznym enzymem żołądka jest pepsyna, rozkładająca białko. Do światła żołądka wydzielana jest w postaci nieaktywnego proenzymu – pepsynogenu. W niskim pH (1,5-4) pepsynogen przechodzi w pepsynę, która przeprowadza reakcję rozbicia białka. Zakwaszenie żołądka zapewnia kwas solny produkowany przez komórki okładzinowe. Wypełniony żołądek wykonuje rytmiczne skurcze perystaltyczne umożliwiające mieszanie i przesuwanie treści pokarmowej. W okolicy odźwiernikowej fala perystaltyczna znacznie się nasila. Wzrastające ciśnienie powoduje wciskanie płynnej treści przez otwarty odźwiernik do dwunastnicy.
Jelito cienkie – dwunastnica, jelito czcze, jelito kręte.
Budowa jelito cienkiego (układu pokarmowego):
światło przewodu pokarmowego wyściela błona śluzowa tworzona przez nabłonek. Liczne komórki nabłonka wydzielają śluz, ułatwiający przesuwanie pokarmu. Śluzówka jest bardzo pofałdowana, w jelicie cienkim posiada dodatkowo liczne wypustki – kosmki jelitowe, które znacznie zwiększają powierzchnie wchłaniania. Kolejna warstwa to błona podśluzowa – naczynia krwionośne, limfatyczne, nerwy. Podśluzówkę otacza warstwa mięśni gładkich. Warstwę ochronną przewodu pokarmowego stanowi błona zewnętrzna.

Do dwunastnicy dochodzą przewody dwóch gruczołów wchodzących w skład układu pokarmowego. Są to wątroba i trzustka. W dwunastnicy masa pokarmowa ma kwaśny odczyn i miesza się z zasadowymi wydzielinami:
• sokiem jelitowym – produkowanym przez gruczoły dwunastnicze i jelita cienkiego
• sokiem trzustkowym – wytwarzanym prze trzustkę
• żółcią – produkowaną prze wątrobę; składniki żółci: woda (93%), substancje stałe: sole kwasów żółciowych, fosfolipidy i cholesterol; jej rolą jest emulgowanie tłuszczów.

Trzustka – gruczoł ten wydziela komplet enzymów zdolnych do rozłożenia większości składników pokarmu. Enzymy trzustki:
• endopeptydazy (trypsyna, chymotrypsyna) wydzielane są w formie nieczynnych proenzymów (trypsynogen, chymotrypsynogen), doprowadzają do rozpadu dużych cząsteczek białka na mniejsze;
• egzopeptydazy (karboksypeptydaza, aminopeptydaza) wydzielane są w formie nieczynnych proenzymów, odczepiają od peptydów dwupeptydy i trójpeptydy.

Wątroba:
• wydziela żółć, która gromadzi się w pęcherzyku żółciowym i uwalniana jest w miarę potrzeb;
• magazynuje glikogen, równoważy poziom cukru we krwi
• synteza białek osocza krwi
• usuwa i neutralizuje trucizny
• rozkłada nadwyżki aminokwasów (dezaminacja)

Jelito grube – jelito ślepe (kątnica) z wyrostkiem robaczkowym, okrężnica, odbytnica. Oddzielone jest od jelita cienkiego zastawką krętniczo-kątniczą. Gruczoły jelita grubego nie wytwarzają enzymów. Zachodzi tu wchłanianie – jony, witaminy i aminokwasy przechodzą wraz z wodą do krwiobiegu. Wchłanianie wody ma charakter zwrotny – jest to resorpcja. Formują się tu masy kałowe, których głównym składnikiem są niestrawione resztki pokarmowe.