Wiatr.
Wiatr – poziomy ruch powietrza z wyż do niżu.CiÅ›nienie atmosferyczne – nacisk sÅ‚upa powietrza na jednostkÄ™ powierzchni.
CiÅ›nienie normalne – ciÅ›nienie sÅ‚upa rtÄ™ci o wysokoÅ›ci 760 mm, o przekroju 1 cm2 w temperaturze 0 stopni, na poziomie morza, na 45 szerokoÅ›ci geograf.
Niż baryczny – obszar, w którym ciÅ›nienie spada ku Å›rodkowi w obrÄ™bie zamkniÄ™tych izobarów. Wyż baryczny - obszar, w którym ciÅ›nienie wzrasta ku Å›rodkowi w obrÄ™bie zamkniÄ™tych izobarów.
Cyrkulacja międzyzwrotnikowa.
Nad równikiem nagrzane, dziÄ™ki promieniowaniu sÅ‚onecznemu powietrze unosi siÄ™ do góry (konwekcja), niemal do granicy troposfery. Powoduje to wytworzenie siÄ™ pasa niskiego ciÅ›nienia nad równikiem oraz pasa ciszy (brak wiatrów). JednoczeÅ›nie tworzÄ… siÄ™ w wyniku spadku temperatury burzowe chmury, które powodujÄ… tzw. zenitalne opady. NastÄ™pnie masy powietrza rozdzielajÄ… siÄ™ i kierujÄ… siÄ™ na północ i poÅ‚udnie ku zwrotnikom, przybierajÄ…c dziÄ™ki sile Coriolisa kierunek zachodni. Wiatry te nazywamy antypasatami. Ponieważ wysokość troposfery i obwód Ziemi zmniejsza siÄ™ wraz ze wzrostem szerokoÅ›ci geograficznych, nastÄ™puje sprężanie powietrza i jego ochÅ‚adzanie. Powietrze opada tuż poza zwrotnikami i tworzy siÄ™ tam silny wyż baryczny oraz pas ciszy. W rezultacie ( różnice ciÅ›nieÅ„) powietrze odpÅ‚ywa doÅ‚em ku ciÄ…gle tworzÄ…cemu siÄ™ niżowi nad równikiem (pasaty – na półkuli północnej sÄ… to wiatry północno-wschodnie, a na półkuli poÅ‚udniowej, poÅ‚udniowo-wschodnie) i w kierunku umiarkowanych szerokoÅ›ci geograficznych
Cyrkulacja umiarkowanych szerokości.
Część powietrza z wyżu zwrotnikowego odpływa ku umiarkowanym szerokościom, gdzie wytworzył się niż baryczny. Pod wpływem siły Coriolisa wiatry te zmieniają kierunek na zachodni. Wieją tam zatem wiatry zachodnie.
Cyrkulacja okołobiegunowa.
Ponieważ najmniejsza ilość ciepła otrzymują obszary okołobiegunowe, powietrze jest tam ciężkie i gęste i opada w dół, tworząc obszary wysokiego ciśnienia. Wiatry te płyną ku niższym szerokościom geograficznym ( umiarkowanym) gdzie istnieje niż. Wiatry dzięki sile Coriolisa przybierają kierunek pół-wsch. i wschodni na półkuli północnej i poł-wsch. i wschodni na półkuli południowej.
Wiatry sezonowe.
- monsuny – wiatry o rytmie rocznym, zmieniajÄ…ce swe kierunki w zależnoÅ›ci od pory roku. Latem nad lÄ…dem powstaje niż, a nad oceanem wyż. Z kierunku wyżu dociera na lÄ…d powietrze wilgotne, przynoszÄ…c opady – monsun letni.
ZimÄ… nad lÄ…dem powstaje wyż, a nad oceanem niż. Wówczas suche powietrze z lÄ…du osuwa siÄ™ w stronÄ™ oceanu – monsun zimowy.
PrzykÅ‚ad – poÅ‚-wsch. Azja.
Wiatry lokalne:
- bryza – wiatry charakterystyczne dla terenów nadmorskich. ZmieniÄ… siÄ™ w ciÄ…gu doby. W dzieÅ„ na lÄ…dzie jest niż, a na morzu wyż – bryza wieje z morza. NocÄ… jest odwrotnie.
- bora – wiatr mocny wiejÄ…cy znad niewysokich gór ku ciepÅ‚emu morzu.
- halny (fen) – powstaje gdy po przeciwnych stronach gór jest różne ciÅ›nienie.
- wiatry górskie (nocą, gdy ochłodzone powietrze spływa ze zboczy do dolin) i dolinne ( w dzień, gdy ciepłe powietrze unosi się do góry, a na jego miejsce napływa chłodne).
Fronty atmosferyczne – strefy przejÅ›ciowe miÄ™dzy masami powietrza o różnych wÅ‚aÅ›ciwoÅ›ciach.
Front zimny – powstaje gdy na terytorium przesuwa siÄ™ masa zimnego powietrza wypychajÄ…c do góry ciepÅ‚e.
Front szybki, powodujący opady obfite, ale krótkotrwałe.
Front ciepÅ‚y – powstaje gdy na terytorium napÅ‚ywa powietrze ciepÅ‚e,
wypychajÄ…c zimne.
Front wolny, powodujący opady małoobfite, ale długotrwałe.
Front zokludowany.
Powstaje, gdy zimny front dogania ciepły i wypiera go w górę. Towarzysza temu frontowi opady, ale procesy frontalne zachodzą na wyższych wysoko