Człowiek - budowa.

1. BUDOWA I FUNKCJE SZKIELETU
a) Funkcje szkieletu:
- ochrania inne narządy wewnętrzne,
- jest podporą,
- nadaje kształt i wielkość naszemu organizmowi,
- są do niego przytwierdzone mięśnie,
- jest narządem ruchu.
b) Budowa szkieletu:
- czaszka (t.2)
- kręgosłup (t.3)
- klatka piersiowa (t.4)
- obręcz barkowa (t.5)
- kończyna górna (t.5)
- obręcz miedniczna (t.6)
- kończyna dolna (t.6)

2. BUDOWA I FUNKCJE CZASZKI
a) Funkcje czaszki:
- ochrona mózgu,
- utrzymywanie i ochranianie narządów zmysłu.
b) Budowa czaszki:
- czołowa,
- ciemieniowa,
- potyliczna,
- skroniowa,
- klinowa,
- jarzmowa,
- nosowa,
- łuk brwiowy,
- szczęka,
- żuchwa.

3. BUDOWA I FUNKCJE KRĘGOSŁUPA
a) Funkcje kręgosłupa:
- jest osią i podporą ciała,
- bierze udział w wykonywaniu ruchów.
b) Budowa kręgosłupa:
- odcinek szyjny (7 kręgów)
- odcinek piersiowy (12 kręgów)
- odcinek lędźwiowy (5 kręgów)
- kość krzyżowa (5 kręgów)
- kość guziczna (4 lub 5 kręgów)
Dyski- krążki międzykręgowe, które amortyzują wstrząsy, uniemożliwiają wzajemne uszkadzanie się kręgów oraz umożliwiają niewielkie ruchy kręgów względem siebie.

4. BUDOWA I FUNKCJE KLATKI PIERSIOWEJ
a) Funkcje klatki piersiowej:
- ochrania narządy wewnętrzne,
- bierze udział w wymianie gazowej.
b) Budowa klatki piersiowej:
- mostek,
- 12 żeber (7 połączonych bezpośrednio z mostkiem, 3 z siódmym, 2 wolne)

5. BUDOWA KOŃCZYNY GÓRNEJ I OBRĘCZY BARKOWEJ
a) Budowa obręczy barkowej:
- obojczyk,
- łopatka.
b)Budowa kończyny górnej:
- staw barkowy,
- kość ramieniowa,
- staw łokciowy,
- kość łokciowa, kości przedramienia
- kość promieniowa,
- kości nadgarstka,
- kości śródręcza,
- paliczki palców.

6. BUDOWA KOŃCZYNY DOLNEJ I OBRĘCZY MIEDNICZNEJ
a) Budowa obręczy miednicznej:
- kość krzyżowa,
- kość biodrowa,
- kość łonowa,
- kość kulszowa,
- panewka biodrowa,
- spojenie łonowe.
b) Budowa kończyny dolnej:
- staw biodrowy,
- kość udowa,
- staw kolanowy,
- rzepka,
- kość piszczelowa (grubsza), kości podudzia
- kość strzałkowa (chudsza),
- kości stępu,
- kości śródstopia,
- paliczki palców.

7. BUDOWA FIZYCZNA KOŚCI
a) Tkanka chrzęstna (chrząstka):
- tkanka podporowa,
- w okresie zarodkowym jest z niej zbudowany szkielet zarodka;
- w czasie rozwoju płodowego i po urodzeniu przekształca się w tkankę kostną;
- u dorosłego człowieka występuje w: uchu, nosie, krtani, w zakończeniach żeber, na powierzchniach stawowych;
- jest zbudowana z komórek chrzęstnych i substancji międzykomórkowej;
- jest wytrzymała, mocna i elastyczna dzięki włóknom białkowym zawartym w komórkach chrzęstnych.
b)Tkanka kostna:
- jest 6-7 razy bardziej wytrzymała od tkanki chrzęstnej;
- jest zbudowana z substancji międzykomórkowej, kanału oraz komórek kostnych w jamkach;
- subst. międzykomórkowa składa się z włókien białkowych, na powierzchni których okładają się kryształy związków wapnia i fosforu;
- w kanale przebiegają nerwy i naczynia krwionośne rozprowadzające pokarm i tlen.

KOŚĆ:
a) nasada górna
b) nasada dolna
c) trzon

Okostna - włóknista błona ochraniająca kość od zewnątrz; jest ona silnie unaczyniona (odżywia kość) i unerwiona. Znajdują się w niej tzw. Komórki kościotwórcze, od których zaczyna się wytwarzanie tkanki kostnej w okresie wrastania kości lub po ich złamaniu.
Nasada górna – zbudowana jest, podobnie jak nasada dolna z tkanki kostnej gąbczastej, która składa się z różnej grubości beleczek kostnych. Układ przestrzenny tych beleczek zapewnia kościom maksymalną sztywność i odporność na działanie sił odkształcających. Między beleczkami istnieją przestrzenie, które są przedłużeniem jamy szpikowej.
Trzon – zbudowany jest z tkanki kostnej zbitej. Ma ona postać zwartej substancji, w której dopiero obserwacja mikroskopowa pozwala dostrzec istniejące przerwy.
Jama szpikowa – przestrzeń znajdująca się wewnątrz trzonu wypełniona szpikiem kostnym.
Szpik kostny czerwony – tkanka krwiotwórcza wypełniająca jamę kostną (produkuje wszystkie rodzaje komórek krwi). U noworodków cały szpik jest czerwony. W miarę starzenia się organizmu szpik kostny czerwony zastępowany jest przez żółty. Nie ma on właściwości krwiotwórczych, a barwę zawdzięcza gromadzącym się w nim kropelkom tłuszczu.

8. BUDOWA CHEMICZNA KOŚCI

a) Kość zbudowana jest z dwóch podstawowych składników|:
- Organicznego - osseina (nadaje kościom sprężystości)
- nieorganicznego (mineralnego) – soli wapnia i fosforu (nadają kościom twardości i wytrzymałości)

b) Proces kostnienia trwa do 25 roku życia.
c) Osteoporoza (rzeszotowienie kości)- choroba spowodowana przez wymywanie soli wapnia z kości (odwapnienie), co zmniejsza jej wytrzymałość. Atakuje ona częściej kobiety niż mężczyzn, powoduje bardzo częste złamania szyjki kości udowej i trzonów kręgowych u ludzi starszych.

9. RODZAJE POŁĄCZEŃ KOŚCI

a) Połączenia kości:
- ścisłe (nieruchome);
- półścisłe (półruchome)
- ruchome.

Połączenia ścisłe (nieruchome) – szwy; nie ma możliwości przemieszczania się kości względem siebie. Brzegi kości nachodzą na siebie i tworzą zygzakowatą linię, np. koście czaszki.
Połączenia półścisłe (półruchome) – chrząstkozrosty, spojenie łonowe; między dwoma zakończeniami kostnymi znajdują się krążki chrzęstne lub chrzęstno – włókniste. Najbardziej typowe połączenia półruchome występują między kręgami. Dzięki nim kręgosłup wykazuje pewną ruchomość.
Połączenia ruchome – stawy; umożliwiają szeroki zakres ruchów. Występują trzy rodzaje stawów:
a) zawiasowe (np. staw łokciowy, zawiasowy)- ruch może odbywać się w wielu płaszczyznach;
b) siodełkowe (przeciwstawny ruch kciuka)- ruch może odbywać się w dwóch płaszczyznach;
c) kuliste (np. staw ramienny, biodrowy)- ruch może odbywać się w jednej płaszczyźne.
STAW

a) TOREBKA STAWOWA - błona, która zamyka od zewnątrz jamę stawową, zapewnia stabilność stawowi i odgranicza go od otoczenia.
b) JAMA STAWOWA – przestrzeń wypełniona mazią.
c) BŁONA MAZIOWA – wypełnia od wewnątrz jamę stawową, produkuje lepki płyn, tzw. Maź, która nawilża chrząstki stawowe zmniejszając tarcie.
d) CHRZĄSTKA STAWOWA - pokrywa powierzchnię stykających się ze sobą kości, zapobiega ścieraniu się kości, jest odporna na tarcie i ułatwia poślizg.

10. BUDOWA I PODZIAŁ MIĘŚNI
a) Mięśnie dzielimy ze względu na:
- budowę tkankową (gładka, poprzecznie prążkowana, sercowa)
- położenie (dwugłowe, trójgłowe, czworogłowe)
- funkcję (zginacze, prostowniki, przywodziciele, odwodziciele)

Tkanka mięśniowa gładka – włókna: wrzecionowate; występowanie: narządy wewnętrzne, z wyjątkiem serca, naczynia krwionośne; regulacja skurczów: niezależna od naszej woli; poprzeczne prążki: brak.
Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana – włókna: wydłużone cylindrycznie; występowanie: przytwierdzone do szkieletu; regulacja skurczów: zależna od naszej woli; poprzeczne prążki: są.
Tkanka mięśniowa sercowa – występowanie: mięsień sercowy; regulacja skurczów: niezależna od naszej woli; poprzeczne prążki: są.

Zginacze są odpowiedzialne za możliwość zginania kończyn, a prostowniki za ich prostowanie. Zginacze i prostowniki działają wzajemnie anagonistycznie (przeciwstawnie)

GLIKOGEN tlen KWAS MLEKOWY tlen WODA + CO2+ ENERGIA

11. WADY I ZNIEKSZTAŁCENIA W UKŁADZIE RUCHU
Lordoza – wypukłość kręgosłupa do przodu w odcinku szyjnym i lędźwiowym.
Kifoza – wypukłość kręgosłupa do tyłu w odcinku piersiowym.
Skolioza – skrzywienie boczne kręgosłupa.



Wady postawy:
A. wrodzone
B. nabyte
- z powodu choroby
- z własnej winy
- z winy otoczenia

Krzywica – choroba, która może spowodować nabyte wady postawy. Jej przyczyną jest niedostatek witaminy D, co powoduje zaburzenia w procesie wbudowywania wapnia w tkankę kostną. Konsekwencją krzywicy mogą być nogi szpotawe – w kształcie ( ), koślawe w kształcie X, a także zniekształcenia klatki piersiowej.