"Przedwiośnie" - streszczenie

Część 1 – Szklane domy
Miejsce akcji – Baku (Azerbejdżan). Seweryn Baryka dostaje powołanie do wojska. Jego syn nie przejmuje się tym, bo wie, że wojna niedługo się skończy. Dorastający Cezary wymyka się spod wpływu matki. Kiedy Seweryn sprawował kontrolę nad synem, Cezary był spokojny, ale matka straciła nad nim kontrolę. Baryka przestaje chodzić do szkoły, staje się bywalcem wieców, coraz bardziej zafascynowanym głoszonymi na nich ideami rewolucyjnymi. Powołana zostaje nowa władza, coraz ciężej jest zdobyć żywność. Zostaje on wyrzucony ze szkoły za pobicie dyrektora. Seweryn regularnie wysyła do nich listy. Matka w odpowiedzi na nie chwali Cezarego, aby nie denerwować męża. W końcu mąż po jakimś czasie przestaje wysyłać listy, ślad po nim ginie. Matka specjalnie dla syna pokonuje bardzo duże dystanse, aby zdobyć zboże. W czasie tych wypraw opada z sił. Matka bardzo podupadła na zdrowiu. Gdy zaczyna brakować jedzenia, Cezary poznaje prawdę o rewolucji. Zaczyna rozumieć, jak jego matka ciężko pracuje, aby zdobyć żywność. Zaczyna ją rozumieć i pomaga jej. Razem z nią czekają na powrót ojca. Nowe władze rekwirują mieszkanie, a matka wyprzedaje się, żeby wyżywić rodzinę. Udziela ona pomocy uciekającej z Rosji arystokratce i jej córkom. Zostaje za to aresztowana i skierowana do ciężkich prac publicznych. Niedługo potem umiera od ciężkiej pracy. Cezary szybko zrozumiał swój błąd i obiecał sobie, że to się więcej nie powtórzy. Rok 1918: Rewolucja upada, a Baku wybucha wojna domowa (Walczą Ormianie i Tatarzy). Cezaremu jest bardzo trudno o żywność (nie tylko jemu). Znajduje schronienie w piwnicy swojego dawnego domu, wkrótce zostaje powołany do wojska. Krwawe walki wygrywają Tatarzy, opanowują miasto i przez 3 dni prowadzą rzeź i grabież ludności cywilnej. Władze tureckie zmuszają Barykę do pracy przy grzebaniu zwłok. Pracuje w niezwykle ciężkich warunkach. Czarek w jednym z żebraków rozpoznaje swojego ojca (który walczył w polskich legionach). Zimą Barykowie z fałszywymi paszportami wyruszają do Polski. Najpierw jednak muszą dostać się do Moskwy, gdzie Seweryn zastawił u przyjaciela walizkę. W walizce były lekarstwa, bielizna oraz pamiętnik dziadka Seweryna - pamiątka rodzinna. W czasie podróży, Seweryn opowiada synowi o rodzącej się w wyzwolonej ojczyźnie nowej cywilizacji. Opowiada o kuzynie, który w Polsce zbudował fabrykę szkła, które produkował z piasku na plażach Bałtyku. W fabryce produkował on szklane domy, które miały być nowoczesne i tanie (nawet chłop mógł sobie na nie pozwolić). Barykowie docierają do Moskwy, odbierają walizkę i ruszają dalej - tym razem do Charkowa. Gdy dotarli do celu, zostawili walizkę w dworcowym depozycie. Udali się do polskiego biura, gdzie mieli uzyskać informacje o pociągu do Polski. W biurze dowiedzieli się, że pociąg odjedzie, ale za dopiero kilka tygodni, albo nawet za kilka miesięcy i będzie bardzo przeładowany. Kiedy Seweryn i Cezary poszli odebrać walizkę z depozytu, ta okazało się, że zginęła. Obaj musieli pozostać w Charkowie. Pewnego dnia rozeszła się wieść o pociągu. Był on tak przeładowany, że Barykowie z trudem dostali się do niego. Seweryn umiera w czasie podróży. Pociąg dociera do Polski. Cezary patrząc na nędzę przygranicznej mieściny, pyta: „Gdzież są twoje szklane domy?. . . ”.

Część 2 – Nawłoć
Cezary dociera do Warszawy, gdzie znajduje schronienie u przyjaciela rodziców – Szymona Gajowca. Zaczyna studiować medycynę, dostał nawet pracę w biurze. Wybucha wojna z bolszewikami. Baryka wstępuje do wojska. Zaprzyjaźnia się z Hipolitem Wielosławskim (ratuje mu życie). Wojna kończy się – bolszewicy wycofali się z kraju. Jesienią, po demobilizacji, przyjmuje zaproszenie Hipolita do rodowego majątku, Nawłoci. Pewnego dnia obaj docierają na miejsce. Cezary zostaje bardzo serdecznie przywitany i zaproszony na kolację. Poznaje matkę Hipolita, pannę Karolinę Szarłakowiczównę – kuzynkę Hipolita i księdza Anastazego – jego przyrodniego brata. Następnego dnia, podczas przejażdżki konnej, Baryka poznaje Laurę Kościeniecką – sąsiadkę i jej narzeczonego – Barwickiego. Razem z Hipolitem zostają zaproszeni na śniadanie. Następnego dnia poznaje Wandę Okszyńską (pianistkę, krewną Pana Turzyńskiego, rządcy majątku), która od razu się w nim zakochuje. Tego samego dnia ksiądz Anastazy, Panna Karolina, Hipolit i Baryka udają się na przejażdżkę konną. Baryka bardzo zaprzyjaźnia się wtedy z Karoliną, flirtuje z nią. Pewnego dnia, kiedy wszedł do swojego pokoju, zauważył nowy frak, który wyprasowała i przyniosła Karolina. Cezary chciał jej podziękować, zatrzymał ją obok pokoju i pocałował. Całe zdarzenie obserwowała Wanda, która była o niego ogromnie zazdrosna. Trwają przygotowania do pikniku w Odolanach, na którym mają być zbierane pieniądze na ofiary wojny, które straciły ręce albo nogi. Barykę prawdziwe uczucie wiąże jednak z Laurą Kościeniecką, którą odwiedza po kryjomu dzień przed piknikiem. Na pikniku, Cezary dowiaduje się, że Laura go kocha, lecz ukrywa swoją miłość gdyż zależy jej na majątku narzeczonego. Wanda i Karolina są bardzo zazdrosne o Barykę, jednak on tego nie zauważa ponieważ zakochał się w Laurze. Wieczorem upija się on razem z Hipolitem. Rano, po przyjęciu wraca wraz z księdzem Anastazym do Nawłoci. Na następny dzień okazuje się, że Karolina została otruta. Zostaje przeprowadzone dochodzenie w tej sprawie, ale nie wiadomo, kto to zrobił (Cezary domyśla się, że to Wanda). Cezary regularnie spotyka się z Laurą. Pewnego dnia podczas wizyty, zostaje zaatakowany przez Barwickiego. Dochodzi do bójki, którą przerywa Laura. Baryka odchodzi i uderza ją w twarz. Spędza noc w polu, a rano idzie na cmentarz, gdzie spotyka księdza. Baryka nie chce dopuścić do siebie myśli, że to pośrednio on spowodował śmierć Karoliny. Kłuci się z księdzem i ukrywając się przed wszystkimi, udaje się do swojego pokoju. Tam Spotyka go Hipolit, który wie o wszystkim i próbuje pomóc Cezaremu, choć ten nie chce pomocy. Chce tylko wyjechać do małego folwarku na Chłodek, gdzie pobyłby sam przez jakiś czas. W Chłodku został niezbyt mile przyjęty przez Gruboszewskich. Tu poznaje beznadziejną egzystencję chłopów, a na wieść o małżeństwie Laury, powraca do Warszawy.

Część 3 – Wiatr od wschodu
Powróciwszy do Warszawy, Baryka zapisał się znowu na studia medyczne. Zamieszkał w pokoju Buławnika. Sprzedał frak. Wkrótce udał się do Szymona Gajowca z prośbą o płatną posadę. Bardzo duże wrażenie zrobiły na Baryce dzielnice nędzy, w których mieszkali Żydzi. Gajowiec zatrudnia go przy opracowywaniu materiałów do swojej książki analizującej ekonomiczną, społeczną i polityczną sytuację odradzającego się państwa (przyświecają mu idee dziewiętnastowiecznych pozytywistów, społeczników, socjalistów, twórców idei spółdzielczości). Do pokoju Buławnika i Baryki często przychodzi komunizujący student prawa, Antoni Lulek, który dotrzymuje Cezaremu towarzystwa. Często rozmawiają o Polsce, o patriotyzmie i o przeszłości. Pewnego dnia, Lulek zabiera Cezarego na „konferencję organizacyjno-informacyjną” członków swojej partii, gdzie bohater poznaje gorzką i wstrząsającą prawdę o sposobach traktowania więźniów politycznych. Wdaje się tam w dyskusję. Uczestnicy spotkania przekonują go, że władzę w Polsce powinna przejąć klasa robotnicza. Baryka wychodzi i udaje się do Gajowca. Będąc pod wrażeniem poznanych faktów polemizuje z nim (jest on zwolennikiem stopniowych reform, w przeciwieństwie do Cezarego). Na początku marca dostaje list od Laury i spotyka się z nią w Ogrodzie Saskim, gdzie następuje ostateczne zerwanie kochanków. pierwszego dnia przedwiośnia wielka manifestacja robotnicza zorganizowana przez komunistów idzie w kierunku Belwederu, kiedy jednak na jej drodze staje oddział piechoty, „Baryka wyszedł z szeregów robotników i parł oddzielnie na ten szary mur żołnierzy” na czele zabiedzonego tłumu.