Spotkania wrogów w Iliadzie Homera i Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza

Zarówno Homera, jak i Adama Mickiewicza moglibyśmy zaliczyć do grona najwybitniejszych pisarzy, których twórczość na stałe zapisała się w historii literatury. Mimo ogromnej przepaści, dzielącej w czasie okresy ich twórczości, w dziełach mistrzów pióra z łatwością odnajdujemy wiele prawd i przestróg aktualnych do dziś. Choć „Pan Tadeusz” i „Iliada” są utworami pozornie zbieżnymi, pochodzącymi przecież z różnych okresów, po ich lekturze bez przeszkód wskażemy łączące je podobieństwa. Dlaczego tak jest? Wydaje mi się, że przytoczone utwory opowiadają historie ponadczasowe. Opisują sytuacje, w których ludzka natura i charakter zostają wystawione na próbę. Sytuacje tak samo aktualne w czasach starożytności i w okresie romantyzmu.
Pierwszą, najistotniejszą refleksją, nasuwającą się po zapoznaniu się z opisem spotkania Priama z Achillesem, wykreowanym przez Homera oraz przedśmiertnej spowiedzi księdza Robaka ukazanej przez Mickiewicza jest niezwykła sytuacja, w której znajdują się bohaterowie. Ich spotkania są nie tylko spotkaniami wrogów, Priam i ksiądz Robak wręcz własnowolnie oddają się w ręce swoich odwiecznych przeciwników. Do tej pory zacięty w walce, nie cofający się przed niczym Priam udając się do obozu wroga, nie mając już nic do stracenia prosi o wydanie zwłok swojego syna. Ksiądz Robak natomiast, w godzinie śmierci, żyjący dotychczas w ukryciu, wyznaje ostatnim tchem swoje imię i prosi mściwego Gerwazego o przebaczenie. Ukazane sytuacje są więc sytuacjami niecodziennymi, sytuacjami zażegnania walki, pojednania, przebaczenia i zrozumienia.
Historia ukazana w „Iliadzie” jest nierozłącznie związana z wojną trojańską. W opowieści Homera rozgrywa się pojedynek dwóch herosów – Hektora i Achillesa, zakończony triumfalnym zwycięstwem Achillesa i tragiczną śmiercią jego wroga Hektora. Achilles owładnięty jest żądzą zemsty, chce się odegrać na Hektorze za śmierć swojego przyjaciela – Patroklosa. Po zwycięskiej walce postanawia nie oddać ciała Hektora rodzinie, pozbawiając go tym samym pogrzebu i skazując na pośmiertną tułaczkę. Lodowate serce ogarniętego szałem Achilla topnieje dopiero wówczas, gdy na spotkanie wychodzi mu Priam – ojciec Hektora. Pozbawiony wszelkich nadziei, nieszczęśliwy ojciec, który utracił wszystkich synów, oddaje pokłon i błaga o zwrócenie mu zwłok ostatniego potomka. Wyzbywając się uczucia nienawiści, Priam nie tylko oferuje Achillesowi zapłatę za ciało syna, ale także w desperacji pada mu do nóg, całuje w ręce, płacze i oddaje pokłon. Wspominając ojca, król wreszcie wzbudza w Achillesie litość i odmienia uczucia heroicznego bohatera, który zapomina o zemście i okazuje swoje wzruszenie oraz podziw dla Priama. W efekcie Achilles rozkazuje obmycie i namaszczenie ciała wroga i z pełną czcią oddaje ciało samotnemu ojcu.
W zupełnie innym czasie, w zupełnie innym miejscu rozgrywa się tymczasem podobna do walki herosów historia, której bohaterowie również spierając się i walcząc kierują się zupełnie skrajnymi uczuciami. Reprezentanci dwóch wrogich rodów – Horeszków i Spoliców spotykają się po latach kończąc odwieczne porachunki. Niegdyś młody, hulaszczy i porywczy Jacek Soplica, który w chwili uniesienia, rozładowując złość spowodowaną niepowodzeniem sercowym, niepostrzeżenie zabija Stolnika Horeszkę, zmuszony jest ukrywać się pod przebraniem księdza. Przepełniony żalem i skruchą za błąd jaki popełnił w przeszłości, nazywa siebie Robakiem i pod przebraniem wspiera bohaterów przygotowując ich do powstania. Gerwazy natomiast, wierny sługa rodu Horeszków, podobnie jak Achilles po utracie przyjaciela pragnie zemsty. Przepełniony jest gniewem i nienawiścią. Widząc jak Stolnik w chwili śmierci wykonuje w geście przebaczenia znak krzyża w kierunku oprawcy, mściwy klucznik zataja ten fakt, macza swój miecz w krwi Horeszki i obiecuje zemstę. Jego uczucia, podobnie jak uczucia Achilla odmieniają się dopiero w momencie, kiedy wróg wyciąga dłoń pragnąc pojednania. Ranny ksiądz Robak wypowiada słowa: „Jam jest Jacek Soplica”. Oszołomiony Gerwazy, podobnie do Achillesa, odczuwając nienawiść w pierwszej chwili, wyzbywa się tego uczucia, uznaje własną winę, wysłuchuje spowiedzi Jacka i pociesza go mówiąc o przebaczeniu Stolnika. Soplica odchodzi w spokoju.
Obie sytuacje obrazują zupełnie nietypowe, wyjątkowe spotkanie wrogów. Mimo, że Homer i Mickiewicz to dwaj, żyjący w zupełnie innych czasach artyści, wykreowane przez nich postacie reprezentują ponadczasowe wartości, emocje, ukazują ważną przemianę prowadzącą do rozwiązania konfliktu. Człowiek w oczach pisarzy jest wrażliwy i pełen zrozumienia, pomimo swej porywczości i skłonności do popadania w skrajne emocje, ulegania chwili. Człowiek jest w stanie znieść każde cierpienie, a kiedy przychodzi odpowiedni czas jest w stanie wybaczyć, zamienić nienawiść w zrozumienie. Ukazani w „Panu Tadeuszu” i „Iliadzie” bohaterowie reprezentują właśnie takie cechy. Mimo swego cierpienia, utraty osoby bliskiej są w stanie zapomnieć i zasiąść za jednym stołem, jak było w przypadku Priama i Achillesa. Czasami my, ludzie, skorzy do błędów, nieprzemyślanych decyzji, przemian, popadamy z miłości w nienawiść, czy z nienawiści w podziw. Starajmy się w życiu postępować nie tylko zgodnie z głosem serca, ale także rozumu. Starajmy się wybaczać i zapominać, zamiast mścić się i nienawidzić.