Twórcy literatury antycznej

HOMER

Żył w VIII wieku przed naszą erą, był najprawdopodobniej pieśniarzem. Stworzył dwa wielkie eposy –"Iliadę" i "Odyseję". O życiu Homera nie mamy żadnych pewnych wiadomości, a już w starożytności jego postać otaczały legendy. Opowiadano np. że Homer był ślepy, a siedem miast ubiegało się o tytuł jego ojczyzny. Z powodu braku historycznie wiarygodnych wiadomości o Homerze, uczeni w XVIII wieku wysunęli przypuszczenie, że autor ten nigdy nie istniał, a "Iliada" i "Odyseja" powstały z połączenia drobniejszych pieśni układanych przez wędrownych śpiewaków. Ostatnie badania potwierdzają jednak, że oba eposy stworzył jeden człowiek osiem wieków przed naszą erą, uznaje się więc, że Homer istniał. Tezę, że był ślepy, wywiedziono z imienia, a tradycja głosi, że jako starzec był ubogi i niewidomy. Do dziś poematy Homera są niedoścignionym wzorem poezji epickiej, a także lekturami szkolnymi :)

SAFONA

Żyła w VII wieku przed naszą erą, najsławniejsza poetka grecka. Pochodziła z Mitylene na wyspie Lesbos, gdzie prowadziła szkołę dla dziewcząt, kształcąc je w muzyce, poezji i tańcu. Uczuciem obdarzała głównie kobiety, miewała jednak także kochanków, w tym poetę Alkajosa. Prawdopodobnie wyszła również za mąż za zamożnego kupca Cercylasa, który był ojcem jej córki, Kleis. Legenda głosi, że Safona rzuciła się ze skały, aby uleczyć się z nieodwzajemnionej miłości do mężczyzny imieniem Faon, ale uczeni w większości uznają tę historię za nieprawdziwą. Twórczość Safony obejmowała dziewięć ksiąg, około 6000-9000 wierszy: "Hymny do bogów", "Pieśni weselne", "Pieśni miłosne", "Pieśni do przyjaciółek".

EZOP

Żył w VI wieku przed naszą erą, bajkopisarz i twórca bajki greckiej. Jego postać otoczona jest licznymi legendami. Według jednej wersji był on kaleką, wyzwolonym niewolnikiem, miał zginąć tragicznie – zrzucony w przepaść przez mieszkańców Delf w wyniku kłótni. Według drugiej wersji pochodził podobno z Frygii, dostał się jako niewolnik na wyspie Samos do domu niejakiego Jadmona, potem był zaufanym króla Lidii Krezusa, zginął zabity przez kapłanów delfickich. Ezop stworzył klasyczną bajkę – występują w niej jako bohaterowie zwierzęta i przedmioty. Zawiera ona zwykle morał. Bajki Ezopa stały się wzorem dla całej literatury europejskiej: przerabiali je i naśladowali m.in. tacy poeci jak La Fontaine i Kryłow.

SOFOKLES

Jeden z trzech wielkich tragików greckich, uznawany za genialnego technika, mistrza klasycznej formy tragedii. Za życia i po śmierci otoczony był niezwykłym szacunkiem współobywateli. Urodził się w Kolonie niedaleko Aten w 496 roku przed naszą erą. Od lat chłopięcych do późnej starości znajdował się w centrum życia publicznego. Służył jako skarbnik ateńskiego imperium i jako dyplomata, dwukrotnie tez powierzano mu dowództwo nad armią. W roku 413 przed naszą erą, gdy miał ponad osiemdziesiąt lat, mianowano go specjalnym komisarzem do zbadania przyczyn militarnej klęski Aten na Sycylii. Poza tym pełnił funkcje świeckiego kapłana w kulcie lokalnego bóstwa i był założycielem towarzystwa literackiego. Nosił przydomek „Pszczoła” z racji swej „miodopłynnej” wymowy – był to najwyższy komplement, jaki Grecy mogli ofiarować poecie i mówcy. Największe dzieła tego autora, uznawanego za Homera tragedii, to m.in. "Ajas", "Antygona", "Trachinki", "Król Edyp", "Elektra", "Filoktet" i "Edyp w Kolonie". Wprowadził na scenę teatru trzeciego aktora – dotąd występowało jednocześnie najwyżej dwóch. Tematy dla swych utworów czerpał z mitów – w swej interpretacji ograniczał rolę bogów, większy nacisk kładąc na myśli i przeżycia osób dramatu. W centrum jego sztuk znajduje się dramatyczny konflikt głównych bohaterów, którzy poprzez cierpienie dochodzą do prawdy.

EURYPIDES

Wielki nowator greckiego teatru. Pacyfista, przeciwnik nierówności społecznej, ograniczył udział chóru w teatrze – według niektórych badaczy dążył nawet do jego usunięcia. Używał wymyślnych maszyn scenicznych, w tym maszyny, za pomocą której grający boga aktor mógł “sfrunąć” na scenę. Zaprzeczał boskiemu pochodzeniu instytucji państwa i norm etyczno-prawnych. Prawo natury uważał za silniejsze od prawa umownego. Zwalczał pogląd o nierówności kobiet i mężczyzn oraz ludzi wolnych i niewolników. Opracowywał mniej znane mity, znane ujmował oryginalnie, zawsze wiążąc temat ściśle ze współczesnym życiem politycznym i społecznym. W postępowaniu bogów doszukiwał się ludzkich pobudek działania; mistrz w wikłaniu sytuacji, wstrząsał widzów budząc uczucia grozy i litości. Najbardziej postępowy z greckich tragików, niedoceniany przez współczesnych, opuścił Ateny ok. 70 roku życia udając się na dwór Archelaosa, króla Macedonii, gdzie w dwa lata później zmarł. Napisał około osiemdziesiąt tragedii, m.in. "Alkestis", "Bachantki", "Błagalnice", "Elektra", "Helena", "Herakles", "Heraklidzi", "Hippolit", "Medea", "Orestes", "Trojanki" oraz dramat satyrowy "Cyklop".

WERGILIUSZ

Najświetniejszy poeta łaciński, żył w I wieku przed naszą erą. Jego ojciec posiadał majątek ziemski niedaleko Mantui – był dostatecznie zamożny, by zapewnić synowi staranną edukację. Mając lat siedemnaście, Wergiliusz rozpoczął w Rzymie karierę jako prawnik, lecz szybko porzucił ten zawód, by zostać profesjonalnym poetą i uczonym. Był człowiekiem cichym i nieśmiałym, rozmiłowanym w naukach, stroniącym od życia publicznego, pomimo to jednak utrzymywał kontakty z wieloma wpływowymi ludźmi swojego czasu, w tym z Oktawianem Augustem. Geniusz poetycki Wergiliusza wyraża się w trzech monumentalnych dziełach. Są to "Bukoliki" – pochwała prostego życia w zgodzie z naturą, "Georgiki" – poemat dydaktyczny zachęcający do pracy na roli i w gospodarstwie wiejskim oraz sławiący trud wieśniaka – oraz "Eneida", która przyniosła mu największą sławę. To poemat epicki wzorowany na "Odysei" i "Iliadzie" Homera. Wergiliusz opisał w nim wędrówki Eneasza po upadku Troi, jego przybycie do Kartaginy. do Italii, walki z miejscowymi plemionami, założenie Lacjum i nowej siedziby Lawinium. Celem poematu było ukazanie Rzymian jako potomków starożytnych Trojan. "Eneida" stała się narodową epopeją Rzymian, ponieważ sławi ona boskie pochodzenie rodu julijskiego oraz jego wielką rolę w zaprowadzeniu pokoju w państwie rzymskim.

HORACY

Zasłynął przede wszystkim jako liryk, stworzył "Carmina", czyli pieśni, na których wzorowały się całe pokolenia. Głosił ideę umiaru, złotego środka; rozpropagował także mit poety nieśmiertelnego dzięki swojej sławie (“non omnis moriar” – nie wszystek umrę). Jego twórczość obejmuje "Epody", "Satyry", "Pieśni" i "Listy" oraz "Pieśń jubileuszową" na uroczystości związane z rocznicą założenia Rzymu. Tematyka jego "Pieśni" jest bardzo bogata – są wśród nich pieśni miłosne, biesiadne, polityczne, filozoficzne, okolicznościowe.

OWIDIUSZ

W 8 roku naszej ery ten poeta rzymski został skazany przez cesarza Oktawiana Augusta na wygnanie do Tomi. Powód wygnania nie jest nam znany – przypuszcza się, że przyczyniła się do tego jego frywolna poezja miłosna, zwłaszcza "Sztuka kochania", która ośmieszała moralizatorską politykę cesarza. Bardziej prawdopodobna jest jednak wersja, że Owidiusz znał jakies tajemnice czy skandale rodziny Augusta i został usunięty jako niewygodny świadek. Mimo wielu próśb cesarz nie zgodził się na jego powrót i poeta pozostał w Tomi do końca życia. W swej twórczości bardzo chętnie sięgał do motywów mitologicznych, znacznie je jednak przekształcając. Na wygnaniu skończył "Przemiany", inaczej znane jako "Metamorfozy", jeden z największych poematów epickich, jakie kiedykolwiek napisano. "Przemiany" są dziełem tragikomicznym, usiłującym odtworzyć mitologiczną historię od dnia stworzenia po śmierć Juliusza Cezara. Innym jego dziełem jest "Kalendarz", w którym poeta wyjaśnia pochodzenie świąt i uroczystości rzymskich przypadających podczas pierwszych sześciu miesięcy roku – druga część księgi nie została ukończona. Na wygnaniu napisał zbiory elegii "Żale" oraz "Listy z Pontu", do żony i znajomych. W elegiach tych Owidiusz wyraza swoją tęksnotę za ojczyzną i prośby o uchylenie wyroku skazującego na wygnanie.