Ochrona środowiska

WIĘCEJ PRZED NAMI
Ochrona środowiska to potężny multidyscyplinarny obszar działalności gospodarczej, który może być kołem napędowym koniunktury. Tej prawdy nikim nie trzeba odrywać. Niestety , w polskim realiach gospodarczych ekosektor to wciąż potencjał , mniej lub bardziej mglista perspektywa i teren wciąż za słabo zagospodarowany.

KOŁO ZAMACHOWE
W latach 2002-2005 ochrona środowiska i gospodarka wodna konkretyzować się będą w postaci wielkich nakładów inwestycyjnych w różnych sektorach gospodarki.
Inwestycje te będą stanowiły znaczącą część całości inwestycji gospodarczych kraju i będą napędzały koniunkturę gospodarczą. Utrzymanie wysokiego poziomu nowoczesności urządzeń ochrony środowiska w energetyce opartej na węglu pozwoli Polsce na wykorzystanie tego surowca dla zapewnienia w odpowiednio długim okresie bezpieczeństwa energetycznego kraju, zapewniając dostawę ciepła i energii elektrycznej. Odpowiednie inwestycje w sferze gospodarki wodnej mogą uchronić kraj przed skutkami powodzi. Nowoczesne oczyszczalnie ścieków , poprzez poprawę stanu czystości wód, mogą zapewnić niezbędną jakość wody dla ludności , przemysłu, gospodarki komunalnej , rolnictwa itp.

Środowisko - stan na dziś

Powietrze
· Eliminacja wielu przedsiębiorstw emitujących zanieczyszczenia do atmosfery z jednej strony, oraz z drugiej strony intensywne inwestuje w ochronę atmosfery w ciągu ostatnich 10 lat spowodowały ograniczenie emisji pyłu w atmosferze w stosunku do 1988 r. o 65 %, a redukcje dwutlenku siarki o 45 %.
· Średnia skuteczność urządzeń odpylających w polskiej energetyce wynosi obecnie 95,5%. Urządzenia te są stałe udoskonalane.
· Ograniczenie emisji zanieczyszczeń do atmosfery wyeliminowało stany klęskowe.
· Szybkiego zmniejszenia emisji nie wykazują: dwutlenek węgla i tlenki azotu. Emisja tych gazów jest niższa o 25-30% niż w 1988r.
Ścieki
· W krajowych przedsiębiorstwach działa 1626 oczyszczalni ścieków, w tym 52,9% biologicznych i 2,0% z podwyższonym usuwaniem biogenów. Ponad połowa zakładów dużych i średnich, wytwarzających ścieki nie posiada jednak własnych oczyszczalni. Zakłady te korzystają z oczyszczalni zbiorowych lub odprowadzają ścieki nieczyszczone do rzek .
· W trakcie realizacji znajduje się obecnie 190 oczyszczalni ścieków, których zakończenie przewiduje się do roku 2006.
· Ogólny koszt budowy oczyszczalni w okresie do 2015 r. szacowany jest na 30,6 mld zł. Nakłady na budowę oczyszczalni ścieków w latach 2002-2005 wyniosą 11,8 mld zł.
Przewiduje się również budowę systemów kanalizacyjnych. Ogólny koszt budowy wyniesie w latach 2002-2005 blisko 5 mld zł. Z funduszu kohezji otrzyma Polska ok. 60% środków na realizacje tego Odpady
· Zaostrzenie przepisów o opłatach za odpady zbiegło się w ostatnich celu.
latach ze złagodzeniem praktyki ściągania opłat i kar. Efekt - przyspieszenie przyrostu odpadów składowych na składowiskach .W ramach trudnego do rozwiązania problemu odpadów istnieje wiele newralgicznych , jak. np. składowiska przeterminowanych pestycydów w tzw. mogielnikach w Tarnowie i na górnym Śląsku, które zagrażają zanieczyszczeniu podziemnych zasobów wód pitnych metalami ciężkimi (np. hałda zlikwidowana Zakładów Chemicznych w Tarnowskich górach w woj. Śląskim.


KLOCKI Z ODPADÓW
Z najbardziej szkodliwych odpadów zawierających metale ciężkie można wytwarzać bezpieczne i trwałe elementy budowlane.
Azbestowy złom, żużel z hutniczej hałdy, odpady ze szlifierni czy odlewni-zgodnie z przepisami trzeba traktować jako odpady niebezpieczne, przewozić i składować z zachowaniem norm bezpieczeństwa. Odpady zawierające związki ołowiu, chromu, kadmu czy rtęci powinny, bo nie zawsze się tak dzieje, lądować na specjalnie zabezpieczonych składowiskach.
Nowym sposobem na gospodarcze wykorzystanie takich odpadów jest ich tzw. stabilizacja z użyciem polimeru siarki. W procesie przetwarzania powstają nierozpuszczalne związki (siarczki metali), a odpad staje się plastycznym tworzywem podobnym do polimerobetonu i absolutnie bezpiecznym dla środowiska. W ten sposób rozwiązuje się problem szkodliwych odpadów i uzyskuje atestowany produkt nadający się do recyklingu.
Produkt finalny to już rzecz swobodnej inwencji. Z masy powstałej z odpadów robi się obciążniki do podwodnych rurociągów, balasty stabilizujące pralki, rynienki odwadniające chodniki i place, czy nieatrakcyjne dla złodziei złomu włazy studzienek kanalizacyjnych. Z odpadów potraktowa polimerem robi się też specjalne płyty, z których można niczym z klocków układać konstrukcje podwyższające korony wałów przeciwpowodziowych.
Odpady przetwarza ruchoma instalacja przyjeżdżająca na składowisko (transport odpadów niebezpiecznych jest kosztowny i kłopotliwy).

Środowisko i jego zagrożenia.
Pod pojęciem środowisko każdy z nas rozumie coś mniej lub bardziej odmiennego Najczęściej, zgodnie z ustawą o ochronie i kształtowaniu środowiska, przyjmuje się, że środowisko jest to ogół elementów przyrodniczych, w szczególności powierzchnia ziemi, łącznie z glebą, kopaliny, wody, powietrze, świat roślinny i zwierzęcy, a także krajobraz, znajdujących się zarówno w stanie naturalnym, jak też przekształconych w wyniku działalności człowieka Często również jako element środowiska traktowane są dobra materialne, zabytki architektury i kultury, a według niektórych koncepcji można zaliczyć przynajmniej część środowiska pracy.
Działalność ludzi, głównie gospodarcza powoduje większe lub mniejsze uciążliwości dla środowiska, jego zagrożenia i zanieczyszczenia.
Uciążliwościami dla środowiska są zjawiska fizyczne lub stany utrudniające życie albo dokuczliwe dla otaczającego środowiska, zwłaszcza hałas, wibracje, zanieczyszczenie powietrza, zanieczyszczenie odpadami itp.
Wymienione zjawiska lub stany kwalifikuje się jako uciążliwości szkodliwe dla środowiska, jeżeli występują w natężeniu utrudniającym życie, także jeżeli są dokuczliwe w stopniu powodującym zagrożenie zdrowia ludzi, uszkodzenie lub zniszczenie środowiska. Obowiązek eliminowania lub ograniczania uciążliwości obciąża jednostki organizacyjne i osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. Zobowiązane są one stosować technologie i rozwiązania techniczne stwarzające jak najmniejsze uciążliwości dla środowiska oraz stosować urządzenia ochronne
Zanieczyszczenie środowiska to wprowadzenie do środowiska (powietrza, wody, ziemi) substancji stałych, ciekłych lub gazowych albo energii w takich ilościach lub w takim składzie, że może to ujemnie wpłynąć na zdrowie człowieka, klimat, przyrodę żywą, glebę, wodę lub spowodować inne zmiany w środowisku, w tym również kulturowym. Niekiedy przez zanieczyszczenie rozumie się przekraczanie konwencjonalnych norm stanu środowiska lub dopuszczalnych wskaźników emisji zanieczyszczeń. Do najgroźniejszych rodzajów zanieczyszczeń należą dwutlenek węgla (C02), tlenek węgla (CO), dwutlenek siarki (802), dwutlenek azotu (N02), fosfor (P), rtęć (Mg), ołów (Pb),. ropa naftowa, DDT i inne pestycydy, promieniowanie elektromagnetyczne niejonizujące i jonizujące. Niekiedy używa się zwrotu zanieczyszczenie środowiska hałasem.
Zagrożenia dla środowiska związane są z uciążliwościami i zanieczyszczeniem środowiska. Zagrożenie spowodowane gwałtownym zdarzeniem nie będącym klęską żywiołową, które może wywołać znaczne zniszczenie środowiska lub pogorszenie jego stanu stwarzające powszechne niebezpieczeństwo dla ludzi i środowiska nazywamy nadzwyczajnym zagrożeniem środowiska. Nadzwyczajne zagrożenie może być następstwem np. pęknięcia rurociągu lub zbiornika i wylewu ropy naftowej na powierzchnię ziemi lub wód, awarii w zakładzie produkcyjnym i wydostania się do powietrza znaczny ilości substancji niebezpiecznych, katastrofy cysterny przewożącej materiały niebezpieczne oraz skażenia terenu. W razie nadzwyczajnego zagrożenia środowiska działania zmierzające do usunięcia zagrożenia i jego skutków podejmuj ą terenowe organy administracji rządowej albo Minister Środowiska jeśli zagrożenie przekracza granice jednego województwa lub może spowodować szczególnie poważne skutki dla ludzi lub środowiska. Organ podejmujący działania może określać obowiązki jednostek organizacyjnych jak np. przedsiębiorstwa, straż pożarna, służby ratownictwa chemicznego i inne. Może także wprowadzić obowiązek świadczeń osobistych i rzeczowych np. obowiązek wykonywania prac ratowniczych, dostarczania środków transportowych oraz innych środków technicznych dla celów zorganizowanej akcji społecznej na rzecz nadzwyczajnie zagrożonego środowiska.



OCHRONA POWIETRZA ATMOSFERYCZNEGO
Powietrze, którego zasoby oceniane są na 4,5 * 1015 t, jest mieszaniną gazów, odznaczającą się w normalnych warunkach jednakowym składem. Dominują w nim dwa pierwiastki: azot i tlen, dwutlenek węgla i inne gazy szlachetne.
Skład powietrza podany w tabeli odnosi się do troposfery zalegającej do wysokości ok. 13 km ponad powierzchnię Ziemi i jest przyjmowany jako stały. Zachodzą w nim jednak pewne zmiany. Dotyczy to zwłaszcza mierzalnego wahania stężenia CO2 i O2 , których właściwości mogą ulegać zmianie na skutek występujących w atmosferze zanieczyszczeń
Procesy wymiany i mieszania się gazów zachodzą dzięki ścisłemu powiązaniu powietrza z biosferą.
Znajdująca się w atmosferze woda w postaci pary wodnej stanowi około 0,001% całkowitej ilości wody naszego globu. Mimo to odgrywa ona bardzo ważną rolę. Od niej zależy pogoda. Bez wody w atmosferze nie mielibyśmy żadnego zróżnicowania pogody. Cząstki całego zapasu wodnego kuli ziemskiej, systematycznie biorąc, rozszczepiane są przez komórki roślinne i zwierzęce raz na około 2 000 000 lat. Tlen molekularny wytwarzany w procesie fotosyntezy wkracza w atmosferę i ponownie wchodzi w obieg żywych organizmów w czasie około 2000 lat. Dwutlenek węgla wytwarzany w procesie oddychania przez rośliny i zwierzęta wchodzi do atmosfery i jest ponownie wiązany przez rośliny po okresie przebywania w atmosferze trwającym 300 lat.
Co do azotu, to brak jest danych o długości cykli jego wymiany. Można natomiast uważać, że do czasu interwencji człowieka w cykl obiegu azotu, ilość azotu wiązanego z atmosfery na drodze naturalnych procesów równała się ilości azotu wracającego do atmosfery również dzięki działaniu organizmów.

Powietrze jest niezbędne do oddychania jest również surowcem potrzebnym we wszelkiego rodzaju działalności człowieka, jego produkcji przemysłowej i rolnej. Problem niedoboru lub deficytu powietrza nie istnieje. Z tej strony nie zachodzi obawa ograniczania rozwoju gospodarki ludzkiej. Występuje natomiast problem jakości powietrza.
Jakość powietrza oznacza stopień zanieczyszczenia powietrza, rozumiany w ten sposób, że jakość powietrza jest wysoka, jeśli zawartość zanieczyszczeń jest mała. Jakość powietrza może być definiowana na podstawie pomiarów specjalistycznych, szacowana na podstawie oceny estetycznej lub według szkodliwości w aspekcie medycznym, botanicznym lub fizycznym.
Powietrze atmosferyczne, poza składnikami stałymi, zawiera jeszcze wiele innych składników, które są emitowane do atmosfery w formie różnych zanieczyszczeń.

Za zanieczyszczenia powietrza będziemy uważać wszystkie substancje w stanie stałym ,ciekłym i gazowym, w których udziały w powietrzu przekraczają średnią zawartość tych substancji w czystym powietrzu atmosferycznym. Zanieczyszczenia te mogą pochodzić ze źródeł naturalnych lub antropogennych, czyli wynikających z działalności człowieka. Zanieczyszczenia naturalne powstają w wyniku aktywności wulkanicznej, pożarów lasów lub rozkładu organizmów żywych. Są to przeważnie produkty gazowe, jak np.: S02 , H2S, NH3, CO2, CO, węglowodory oraz pyły pochodzące z wybuchów wulkanów, czy obszarów pustynnych.
Oprócz zanieczyszczeń "naturalnych" do powietrza atmosferycznego są wprowadzane znaczne ilości różnorodnych zanieczyszczeń pochodzących z takich źródeł , jak transport, spalanie paliw, procesy przemysłowe i inne. Są to: tlenek węgla, tlenki azotu, węglowodory, tlenki siarki i pyły. Stanowią one tzw. zanieczyszczenia pierwotne.
Skład jakościowy i rozkład stężeń zanieczyszczeń w powietrzu atmosferycznym są zmienne w czasie i przestrzeni. Powietrze atmosferyczne stanowi swego rodzaju "reaktor", do którego są wprowadzone różnorodne substraty, reagujące ze sobą oraz z tlenem, występującym pod postacią tlenu cząsteczkowego, atomowego lub ozonu. W wyniku tych przemian powstają zanieczyszczenia wtórne, często bardziej toksyczne i szkodliwe od pierwotnych. Przebieg tych procesów zależy od wielkości różnych czynników, jak:
- rodzaju i wielkości emisji,
- przestrzennego rozkładu stężeń,
- parametrów powietrza atmosferycznego: prędkości i kierunku wiatrów, temperatury i ciśnienia, wilgotności powietrza i stanu atmosfery (zwłaszcza inwersji),
- stopnia zapylenia powietrza,
- pory dnia (nasłonecznienie).
- dobrać właściwą metodę pomiarową.
Otrzeźwiającym wstrząsem stały się Święta Bożego Narodzenia w 1952 roku w Londynie, kiedy to w okresie świątecznym w ciągu pięciu dni zmarło około 4000 osób ponad normalny w tym czasie poziom śmiertelności (około 1000 zgonów). Bezpośrednią przyczyną było zjawisko kondensacji gęstej mgły na cząsteczkach dymu. Tworzy się wtedy ciężka, zalegająca gęstej mgły na cząsteczkach dymu. Tworzy się wtedy ciężka, zalegająca nisko nad ziemią dymo-mgła, nazywana smog, co jest zbitką angielskich wyrazów smoke - dym i fog -mgła. Dla Londynu była i jest charakterystyczna olbrzymia - jak na wielkie miasto - liczba domków jednorodzinnych. Domki były opalane węglem i to "ogniska domowe", bardziej nawet od przemysłu, stały się przyczyną nieszczęścia.

Już w owej bożonarodzeniowej katastrofie uwidoczniły się trudności, z którymi odtąd zawsze przychodziło się borykać w walce o czyste powietrze. Pierwsza, jak udowodnić trucicielom, że trują. Druga - jak udowodnić, że konkretna osoba ucierpiała od zatrutego powietrza. Wszystkie osoby, które zmarły wówczas, były albo w starszym wieku, albo schorowane, albo jedno i drugie zarazem. Chodziło z reguły o różne choroby dróg oddechowych i układu krążenia. Śmierć którejkolwiek z nich z osobna byłaby niejako zjawiskiem normalnym, oczekiwanym raczej w bliższej przyszłości niż w bardzo odległej. Śmierć wszystkich naraz w ciągu paru dni zaalarmowała środowisko lekarskie, opinię publiczną, środki społecznego porozumiewania się, władze państwowe. Nadal jednak nie sposób było wskazać, które z nich zmarły na skutek smogu, a które "normalnie", jak również nie można było orzec, czyj konkretny komin zawinił, a czyj nie. Ten problem odpowiedzialności trucicieli przewija się do dzisiaj przez wszystkie podobne sprawy.

Pozostaje retoryczne pytanie, kiedy nadejdzie fatalne Boże Narodzenie dla Zakopanego, kiedy dla Krakowa i wielu innych miast. Być może zresztą ono już było i minęło, tylko zostało całkowicie zatajone przed społeczeństwem.
W drugiej połowie XX wieku rozpowszechniło się i nasiliło ogromnie zjawisko smogu innego typu, na który zwrócono uwagę po raz pierwszy w latach czterdziestych w Los Angeles. Ciężar winy spoczywa teraz na motoryzacji, na zagęszczeniu samochodów i ich spalin. W połowie marca 1992 roku w mieście Meksyk stężenie smogu wzrosło tak niebezpiecznie, że władze miasta zawiesiły zajęcia w szkołach i wydały zakaz ruchu samochodów prywatnych. Na początku lutego 1993r. podobne zakazy wydano w stolicy Czech, Pradze, przestrzegając jej mieszkańców, aby unikali wychodzenia na ulicę. Pod koniec lipca 1994 roku władze Hesji -jednego z krajów związkowych Niemiec - wprowadziły na autostradach ograniczenie prędkości do 90 km na godzinę. Było to posunięcie wręcz drastyczne, jeśli zauważyć, że poprzednio nie było żadnych ograniczeń, a 17% kierowców zwykło jeździć z prędkością powyżej 160 km na godzinę!

Dlaczego należy i dlaczego chcemy chronić środowisko ?

Jak już wcześniej zasygnalizowano społeczeństwo i poszczególni ludzie chcieliby żyć w czystym środowisku, korzystać z jego zasobów - przyrody, krajobrazu, czystych gór, żywych i zdrowych lasów, czystych jezior, potoków i rzek pełnych ryb i innych zwierząt. Czasami ze względu na złą sytuację materialną te potrzeby schodzą na drugi plan. Wtedy priorytetem jest szybki rozwój gospodarczy zapewniający wzrost produkcji dóbr materialnych, dający nowe miejsca pracy - likwidujący bezrobocie. Niesie to za sobą zniszczenie środowiska i związane z tym uciążliwości dla życia.

Nikogo nie trzeba przekonywać o potrzebie przeciwdziałania degradacji środowiska. Powstaje jednak pytanie kto i z jakich środków finansowych ma to zrobić9 oraz czy ochronie środowiska podporządkować (tzn. ograniczyć rozwój gospodarczy? Odpowiedź intuicyjną na te pytania większość naszego społeczeństwa udzieli taką, że należy nie dopuszczać do niszczenia środowiska, ale że również należy zapewnić niezbędny postęp gospodarczy.

Takie postępowanie jest przewidziane zarówno w Konstytucji RP oraz jest przyjęte jako podstawa rozwoju gospodarczego, społecznego i przestrzennego w zapisach ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska oraz ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym. Taki rozwój nazywany jest przez społeczeństwa świata zrównoważonym ( lub trwałym) rozwojem, a w Polsce często ekorozwojem.
"Rozwój zrównoważony" lub inaczej "ekorozwój" to polski odpowiednik angielskiego terminu "sustainable development", który można zdefiniować jako: "...gospodarowanie wykorzystywaniem przez człowieka biosfery w taki sposób, aby osiągnąć możliwie największe,trwałe korzyści z bieżącej produkcji i zbiorów - utrzymując potencjał (zdolności produkcyjne) biosfery dla zaspokojenia potrzeb i aspiracji przyszłych pokoleń".
W ustawie o ochronie i kształtowaniu środowiska (art. 3 ust. 3a) zawarta jest poniższa definicja zrównoważonego rozwoju, przez który rozumie się "taki rozwój społeczno-gospodarczy, w którym w celu równoważenia szans dostępu do środowiska poszczególnych społeczeństw lub ich obywateli - zarówno współczesnego, jak i przyszłych pokoleń - następuje proces integrowania działań politycznych, gospodarczych i społecznych z zachowaniem równowagi przyrodniczej oraz trwałości podstawowych procesów przyrodniczych".
Ekorozwój nie ma nic wspólnego z kontestowaniem wszelkiej działalności rozwojowej w przemyśle, rolnictwie, wykorzystaniu bogactw naturalnych i innych przejawów aktywności gospodarczej. Ekologiczny fundamentalizm nawołujący do "powrotu do natury", lub w łagodniejszej postaci do "zerowego wzrostu" (czyli praktycznie do konserwacji stanu aktualnego, który nikogo na ogół nie zadawala) jest utopią. Zrównoważony rozwój jest czystym pragmatyzmem. Wychodząc z oczywistego pewnika, że ludzie będą dążyli do poprawy materialnego poziomu życia swojego i swoich dzieci, zwolennicy ekorozwoju starają się nie dopuścić by rozwój zmienił się w regres i zagładę. Zagrożenie takie jest realne i każdy, niezależnie od orientacji światopoglądowej, musi w swoich działaniach traktować zasady zrównoważonego rozwoju z największą powagą.
Podporządkowaniu rozwoju przestrzennego zasadom ekorozwoju towarzyszyć musi wdrożenie tych zasad w działalności gospodarczej, a w szczególności w różnych formach planowania lub stymulowania rozwoju gospodarczego.
Podstawowym założeniem rozwoju zrównoważonego jest przyjmowanie takich kierunków rozwoju gospodarki by:
- jakąkolwiek działalność produkcyjną prowadzić przy możliwie małym zużyciu naturalnych zasobów, zwłaszcza nieodnawialnych (surowców i energii) oraz przy jak najmniejszym oddziaływaniu na środowisko,
- produkowane wyroby były trwałe, wartościowe i zaspokajały rzeczywiste a nie wynikające z nieracjonalnych przesłanek mody i konsumpcyjnego stylu -życia, potrzeby egzystencjalne pojedynczych obywateli i całego społeczeństwa.
Oprócz zapewnienia realizacji zrównoważonego rozwoju kraju dla ochrony środowiska istotne znaczenie ma przeciwdziałanie niszczeniu środowiska, które następuje w wyniku popełniania przez poszczególnych ludzi wykroczeń, a nawet przestępstw przeciwko środowisku.

BIBLIOGRAFIA:
Szkolny Słownik EKOLOGIA- H. Hłuszyk, A. Stankiewicz
Zagrożenia środowiska-Tabora
Podstawy biologii- Kunicki-Goldfinger
Multimedialna encyklopedia wiedzy o ekologii