Matka Boska w liryce średiowiecza

Ludzi średniowiecza bardzo ciekawiła historia bohaterów biblijnych, a w szczególności Świętej Rodziny. Jedną sytuacją nie do końca opisaną w Biblii jest kwestia obecności Matki Bożej podczas śmierci Jezusa na krzyżu. Z Pisma Świętego nie dowiadujemy się wszystkiego o jej postaci, uczuciach oraz zachowaniu. Dlatego tez w czasie rozpowszechniania szczególnego kultu maryjnego artyści średniowiecza starali się dopisać "brakujące" opisy tworząc wiele wspaniałych utworów..

W Polsce również pojawił się bardzo silny kult Maryi, dowodem na to zjawisko może być chociażby powstanie takich dwóch utworów jak: "Lament Świętokrzyski" z XV w. lub "Bogurodzica" z ok. XIII w.. Mimo iż oba utwory należą do liryki maryjnej, to są całkiem odmienne. "Lament Świętokrzyski" jest w istocie lirycznym monologiem o ładunku dramatycznym. Wywodzi się z pism apokryficznych. Gatunkowo jest to plankt. Maria wyróżnia się w tym utworze typowo ludzkimi uczuciami, jest ona ukazana jako zwykła kobieta. Czuje się bezsilna samotna, pragnie podzielić mękę syna, aby ulżyć jego cierpieniu, ale nie może tego zrobić. Bezradna zwraca się do ludzi, aby oni wysłuchali jej skarg i jej współczuli. Stara się pokazać także innym matkom żeby one się modliły, aby ich dzieci nie spotkał taki los jak Jezusa i ją. Gdy Maria mówi o męczeńskiej śmierci syna, wywołuje to u niej bardzo silne emocje, używa w swoich wypowiedziach motywu krwi, który ma symbolizować grozę, cierpienie oraz śmierć. Matka Boża zwraca się także do Archanioła Gabriela, gdzie podkreśla swą gorycz i rozpacz oraz czuje żal ponieważ jego obietnice nie zostały spełnione: „Gdzie jest ono twe wesele” - Maryja miała być szczęśliwa a teraz cierpi. Opis cierpienia Marii ma także charakter fizyczny, jest bardzo zmęczona i zniszczona: "Spróchniało we mnie ciało i moje wszytki kości"

Natomiast w "Bogurodzicy" Maria występuje jako Matka Boga, jest przedstawiona jako istota boska lecz nadal bardzo bliska ludziom. Pośredniczy ona między Bogiem, a ludźmi, składane są do niej prośby. Maryja w tym utworze zostaje bardzo wywyższona. Nazywana zostaje Bogurodzica (czyli matka Boga) oraz dziewica (co potwierdza dogmat o niepokalanym poczęciu). Opisywana jest także jako sławiona przez Boga oraz określana jako wybrana matka.

W średniowiecznych utworach Matka Boska jest ukazana w rożnych wizerunkach. Warto również wspomnieć o wierszu włoskiego franciszkanina Jacopone da Tod i- "Stabat Mater Dolorosa". Motywem jest Matka Boska stojąca pod krzyżem i bolejąca nad losem swego syna, jest bardzo popularny w średniowiecznej sztuce i literaturze. Zapewne ze względu na różne zapotrzebowanie i światopogląd „szarego” człowieka Wieków Średnich.