Efektywność i planowanie kapitałowe banku - wykłady

Aktywa
1. Gotówka i operacje z BC
• gotówka
• rachunek bieżący banku komercyjnego – rezerwa obowiązkowa, lokaty w NBP, środki do rozliczeń międzybankowych
2. Dłużne papiery wartościowe uprawnione do redyskontowania w BC – (krótkoterminowe) weksle handlowe, bony skarbowe. Bank może zaciągać kredyt redyskontowy, lombardowy na poprawę swojej płynności
3. Należności od sektora finansowego (instytucje finansowe – banki, fundusze emerytalne, fundusze inwestycyjne, biura maklerskie)
4. Należności od sektora niefinansowego (ludność, przedsiębiorstwa)
5. Należności o sektora budżetowego
6. Dłużne papiery wartościowe – inwestycje dochodowe, obligacje przedsiębiorstw, obligacje skarbowe)
7. Akcje i udziały w jednostkach zależnych od banku – akcje instytucji finansowych – pakiet kontrolny (np. w wyniku fuzji)
8. Akcje i udziały w jednostkach stowarzyszonych – bank musi realizować z tych akcji od 20 do 50 % głosów na WZA
9. Wartości niematerialne i prawne – licencje, oprogramowanie, budynki, grunty, środki transportu

Pasywa
1. Zobowiązania wb BC – kredyty zaciągnięte w BC – stan rachunku LORO prowadzony dla BC, lokaty założone przez BC w banku komercyjnym
2. Zobowiązania wb sektora finansowego – zobowiązania wb innych banków – zaciągnięte w innych bankach kredyty i pożyczki, rachunki loro prowadzone innym bankom, lokaty założone w banku przez inne banki
3. Zobowiązania wb sektora niefinansowego – depozyty, różnego rodzaju rachunku bankowe, które bank prowadzi swoim klientom
4. Zobowiązania z tytułu papierów wartościowych z tytułu wyemitowanych przez bank dłużnych papierów wartościowych – obligacje (co najmniej 1 rok), bony lokacyjne, certyfikaty depozytowe (krótkoterminowe), zobowiązania banku z tytułu weksli
5. Zobowiązania podporządkowane (kapitałowi własnemu) – jeżeli właściciel środków ulokował je w banku na okres dłuższy niż 5 lat to w przypadku upadłości lub likwidacji środki zostaną mu zwrócone w ostatniej kolejności. Właściciel nie może ich wycofać wcześniej bez zgody Komisji Nadzoru Bankowego. Mają one postać obligacji zamiennych, które mogą być wymienione na akcje banku.
Kapitał własny
6. Kapitał założycielski (podstawowy) – kapitał akcyjny (S.A.), fundusz udziałowy (banki spółdzielcze), fundusz statutowy (bank państwowy – Bank Gospodarstwa Krajowego)
7. Kapitał rezerwowy
8. Kapitał zapasowy – premia (cena emisyjna – wartość nominalna) zasila kapitał zapasowy, zysk – aż osiągnie 1/3 kapitału podstawowego
9. Kapitał z aktualizacji wyceny majątku trwałego
10. Zysk/strata netto z lat ubiegłych – stratę pokrywa się kapitałem własnym, zysk finansuje dalszy rozwój banku
11. Zysk/strata roku obrachunkowego – ostatni wynik finansowy wypracowany przez bank
Największą część aktywów stanowią należności od sektora niefinansowego ok. 40 %, należności od sektora finansowego to ok. 15-20 %, dłużne papiery wartościowe to ok. 30 %. W pasywach natomiast zobowiązania sektora niefinansowego ok. 60 %, zobowiązania sektora finansowego to ok. 15-20 %, kapitał własny 10 %.
Pozycje pozabilansowe czyli zobowiązania warunkowe – akredytywa dokumentowa, gwarancje, poręczenia.
Rachunek wyników
1. Wynik na działalności bankowej – jak tanio bank pozyskał fundusze na inwestycje i jak drogo zdołał je sprzedać
Przychody odsetkowe – od kredytów i pożyczek, z nabytych papierów odsetkowych
 przychody z tytułu prowizji
 dodatnie różnice kursowe
 dywidendy otrzymane
Koszty na działalności bankowej
 odsetki z tytułu rachunków prowadzonym klientom
 kredyty, pożyczki zaciągnięte na zewnątrz
 koszty prowizji dla innych banków
 ujemne różnice kursowe
2. Wynik z działalności operacyjnej – Od 1 odjąć koszty działania banku (rzeczowe, osobowe), amortyzację, wartość tworzonych rezerw celowych, dodać wartość rozwiązanych rezerw celowych
3. Wynik finansowy brutto – Od 2 odjąć stratę nadzwyczajną, dodać zysk nadzwyczajny
4. Wynik finansowy netto – Od 3 odjąć podatek dochodowy od osób prawnych i inne obowiązkowe obciążenia
Funkcje kapitału własnego:
1. Funkcja założycielska (5 mln €) – wprowadzono okres przejściowy do kiedy banki mają zgromadzić kapitał założycielski. Dotyczy to banków spółdzielczych zrzeszonych w banku zrzeszającym (1 mln €). Środki muszą pochodzić z udokumentowanych źródeł i muszą być własnością założyciela. Do 1/3 kapitału założycielskiego mogą być wnoszone aporty. Jeden ze współzałożycieli nie może wnieść więcej niż połowa kapitału założycielskiego.
2. Funkcja źródła finansowania majątku (aktywów trwałych niedochodowych)
3. Służy do pokrywania strat
4. Funkcja tworzenia zaufania (lub funkcja zabezpieczenia wierzyciela)– ułatwia bankowi pozyskanie funduszy obcych
Fundusze własne – pochodna kapitału własnego. Jest to skorygowany kapitał własny:
1. Fundusze podstawowe
• fundusze zasadnicze banku
• pozycje dodatkowe
 fundusze ogólnego ryzyka na niezidentyfikowane ryzyko działalności bankowej
 niepodzielny zysk z lat ubiegłych
 zysk na koniec okresu sprawozdawczego
• pozycje pomniejszające
 akcje własne (umorzone)
 wartości niematerialne i prawne
 niepokryta strata z lat ubiegłych
 strata na koniec okresu sprawozdawczego
2. Fundusze uzupełniające – mogą stanowić co najwyżej połowę funduszy podstawowych
• kapitał z aktualizacji wyceny majątku trwałego
• za zgodą Komisji Nadzoru Bankowego:
 dodatkową kwotę odpowiedzialności członków banku spółdzielczego
 zobowiązania podporządkowane
 inne pozycje bilansu jeżeli służą do pokrywania strat bilansowych
3. Pozycje pomniejszające fundusze własne
• brakująca kwota rezerw celowych
• zaangażowanie kapitałowe w instytucje finansowe i banki

Funkcja funduszy własnych – funkcja limitowania
Ograniczanie możliwości inwestycyjnych banku przejawia się to we współczynniku wypłacalności i koncentracjach wierzytelności
Limit sumy wierzytelności i zobowiązań pozabilansowych obciążonych ryzykiem jednego lub kilku podmiotów powiązanych kapitałowo lub organizacyjnie nie może przekroczyć:
 20 % FW – podmioty dominujące, zależne, zależne od dominującego
 25 % FW – pozostałe podmioty
Zarząd każdego banku zobowiązany jest informować KNB w przypadku gdy wierzytelności od jednego klienta lub kilku klientów przekraczają kwotę wyższą niż 10 % FW.
Współczynnik wypłacalności wymyślił Qook, zatwierdził go komitet bazylejski. Informuje o stopniu pokrycia Funduszami Własnymi ryzykownych aktywów i zobowiązań pozabilansowych banków. Jeden rok na rynku to 15%, dwa lata 12%, minimalny 8%. Optymalny poziom Ww to 10%. Zabezpiecza nas to przed spadkiem wartości Ww po niżej minimum. Zbyt wysoka wartość Ww oznacza, że bank zgromadził zbyt duże FW i ponosi on niepotrzebne koszty. Każdy bank wybiera sobie optymalny poziom Ww. Wraz z rozwojem banku musi podążać wzrost FW.
W Polsce od 1990 r. (miara dobrowolna)

A – aktywa
Zp – zobowiązania pozabilansowe
w – wagi ryzyka
Wagi ryzyka kredytowego: 0, 100, 200, 300%
1992 r. – miara obowiązkowa
Wagi ryzyka kredytowego: 0, 10, 20, 30, 50, 100%
1997 r. do 2001 r.
Wagi ryzyka kredytowego: 0, 2, 50, 100 %
Wprowadzono mnożenie przez dwie wagi – jeżeli bank udziela gwarancji waga wynosi 50 %, akredytywa zabezpieczona towarem 20 %
2001 r. nowa postać Współczynnika wypłacalności

FW – fundusze własne
kk – kapitał krótkoterminowy
kppkk – kwota przekroczenia progu koncentracji kapitału
CWK – całkowity wymóg kapitałowy – kwota FW, którą bank musi mieć żeby pokrył całkowicie ryzyko związane z aktywami i zobowiązaniami pozabilansowymi, które posiada. Jest to suma szczegółowych wymogów kapitałowych z tytułu poszczególnych rodzajów ryzyka.
Współczynnik wypłacalności przyjmuje wartość graniczną wtedy, gdy bank zgromadzi tyle funduszy własnych ile potrzebuje do pokrycia ryzyka zawartego w aktywach i zobowiązaniach pozabilansowych.
Portfel bankowy – operacje związane z działalnością depozytowo-kredytową banku, operacje związane z zakupem papierów wartościowych w celach lokacyjnych (do nadejścia terminu wykupu), papiery wartościowe nabyte by zabezpieczyć swoją płynność (bony skarbowe, weksle handlowe).
Portfel handlowy – operacje związane z działalnością spekulacyjną banku (zysk z różnicy stóp procentowych), kontrakty terminowe zawarte przez bank, papiery wartościowe, które bank nie zamierza trzymać do samego końca.
Jeżeli bank posiada duży portfel handlowy to Ww musi być precyzyjnie obliczony. Oblicza się kk, a CWK składa się z 10 szczegółowych wymogów kapitałowych. Zadaniem kk jest podwyższenie FW.
Natomiast jeżeli bank ma rozbudowany portfel bankowy to wzór może być uproszczony – nie liczy kk, CWK składa się z 5 szczegółowych wymogów kapitałowych.
Na kapitał krótkoterminowy (kk) składa się m.in.: zobowiązania podporządkowane – te zobowiązania, których nie ujęto w FW, wartość zobowiązań podporządkowanych może stanowić co najwyżej 50% funduszy podstawowych, na bieżąco dodawany zysk, odejmowana bieżąca strata.
Kwota przekroczenia progu koncentracji kapitału (kppkk) – za przekroczenie progu koncentracji kapitału przyjmuje się większą z dwóch liczb. Pierwszą liczbą jest suma kwot, o które znaczne pakiety akcji lub udziałów przekraczają 15% FW banku, a drugą będzie kwota, o którą suma znacznych pakietów akcji lub udziałów przekracza 60% FW banku.
Pakiet znaczny:
1. Bank musi realizować co najmniej 10% głosów w organach danego podmiotu
2. Wartość tego pakietu musi stanowić co najmniej 10% kapitału własnego tego podmiotu
3. Wartość tego pakietu musi stanowić co najmniej 10% funduszy własnych banku.
Nie uwzględnia się udziałów w podmiotach zajmujących się działalnością bankową ani pokrewną do działalności bankowej: udziały w bankach, w instytucjach finansowych, przedsiębiorstwach które wykonują usługi na rzecz banku, izbach rozliczeniowych, które prowadzą rozliczenia na rzecz banków.
Całkowity wymóg kapitałowy (CWK)
1. Dla banków o rozbudowanym portfelu bankowym to suma wymogów z tytułu:
• Ryzyka kredytowego
• Ryzyka walutowego
• Ryzyka cen towarów
• Przekroczenie limitu koncentracji wierzytelności
• Innych rodzajów ryzyka
2. Dla banków o rozbudowany portfelu handlowym to suma wymogów z tytułu:
• Ryzyka kredytowego
• Ryzyka walutowego
• Ryzyka cen towarów
• Przekroczenie limitu koncentracji wierzytelności
• Innych rodzajów ryzyka
• Ryzyka cen kapitałowych papierów wartościowych
• Ryzyka szczególnego instrumentów dłużnych
• Ryzyka ogólnego stóp procentowych
• Rozliczenia dostawy oraz ryzyka kontrahenta
• Ryzyka gwarantowania emisji papierów wartościowych
Maksymalna suma bilansowa
(jednostkach pieniężnych)
KW – kapitał własny
- przeliczenie wartości aktywów na ich udział w sumie bilansowej
Wn – waga ryzyka
Ww – wartość współczynnika wypłacalności
Zmiana struktury aktywów – zwiększanie aktywów ryzykownych kosztem aktywów bezpiecznych powoduje ograniczenie w możliwościach rozwoju banku, obniżenie udziału aktywów ryzykownych na rzecz aktywów bezpiecznych pozwoli zwiększyć sumę bilansową i będzie sprzyjać rozwojowi banku
Pozytywny wpływ na rozwój banku ma:
1. Wzrost kapitału własnego – raz do roku z zysku zatrzymanego
2. Gdy nie można podwyższyć kapitału własnego to należy zmieni strukturę aktywów –zwiększyć udział aktywów bezpiecznych
3. Wartość współczynnika wypłacalności maleje –zwiększa możliwości rozwojowe banku
Współczynnik alokacji (absorpcji) kapitału

Wr – rzeczywista waga ryzyka
- o ile zwiększy się kwota zaabsorbowanego kapitału własnego jeżeli portfel aktywów powiększył się o kolejną wartość. Pokazuje jak szybko wyczerpuje się zgromadzony w banku kapitał własny
Reguła zrównoważonego wzrostu – informuje w jakim rocznym tempie może rozwijać się bank. O ile każdego roku może przyrastać suma bilansowa jeżeli finansujemy ten rozwój zyskiem zatrzymanym, przy stałym poziomie ryzyka czyli stałej wartości współczynnika wypłacalności

d – stopa dywidendy
EM – dźwignia finansowa
Kryteria podziału należności od klientów:
1. Terminowość spłaty należności
2. Sytuacja finasowo-ekonomiczna dłużnika
Rodzaje należności:
1. Należności normalne – do 30 dni opóźnienia w spłacie, sytuacja dobra
2. Należności pod obserwacją (ok 1,5%) – do 30 dni opóźnienia w spłacie, ryzyko w otoczeniu dłużnika
3. Należności poniżej standardu (20%) – od 1 miesiąca do 3 miesięcy opóźnienia w spłacie, powstają obawy czy dług zostanie spłacony
4. Należności wątpliwe (50%) – od 3 miesięcy do 6 miesięcy opóźnienia w spłacie, dłużnik poniósł takie straty że naruszył kapitał założycielski
5. Należności stracone (100%) – po wyżej 6 miesięcy opóźnienia w spłacie, sytuacja finansowa uniemożliwia spłatę długu
Podstawą naliczania rezerwy celowej jest wartość należności skorygowana przez wartość ustanowionego zabezpieczenia np. blokada środków na rachunku, udzielone gwarancje, poręczenie udzielone przez inny bank, dłużne papiery wartościowe wyemitowane przez Skarb Państwa, NBP, banki komercyjne. Pewna część zabezpieczeń może pomniejszyć należności.