Odmienne od tradycyjnych obrazy ojczyzny w wierszach „Pejzaż” StanisÅ‚awa Grochowiaka i „Ojczyzna” RafaÅ‚a Wojaczka.
Wiersze StanisÅ‚awa Grochowiaka „Pejzaż” oraz RafaÅ‚a Wojaczka „Ojczyzna” mówiÄ… o dobrze nam znanej ojczyźnie i sÄ… próbÄ… oddania subiektywnych odczuć łączÄ…cych siÄ™ z tÄ… wartoÅ›ciÄ…. O ojczyźnie pisaÅ‚ niegdyÅ› Adam Mickiewicz, porównujÄ…c jÄ… do zdrowia jako czegoÅ› najcenniejszego dla czÅ‚owieka. Lecz aby docenić wartość ojczyzny trzeba jÄ… najpierw stracić, tak jak Polacy stracili jÄ… po rozbiorach.Oba utwory łączy ze sobÄ… odejÅ›cie od tradycyjnych, sielankowych ujęć ojczyzny, która towarzyszy wierszom o tej tematyce. Poeci zerwali z podniosÅ‚oÅ›ciÄ…, typowÄ… dla utworów mówiÄ…cych o sprawach ojczyzny.
Grochowiak w swoich wierszach eksponuje śmierć. Do tego upodobał sobie groteskę i makabrę, które utrzymują utwory w konwencji turpistycznej. Poeta stylizuje wyrafinowane połączenie z materialistycznym antysemityzmem. Wojaczek prezentuje postawę katastroficzną, szokując estetyką brzydoty, charakterystycznym słownictwem oraz czarnym humorem.
Obraz ojczyzny w obu utworach został utrzymany w konwekcji turpistycznej. W wierszu Grochowiaka pojawiają się formy zaimków, które wskazują na lirykę bezpośrednią:
„Moja ojczyzna” , „Wszystko we mnie co w niej”,
natomiast w utworze Wojaczka, podmiot nie ujawnia się, więc jest to liryka pośrednia. Grochowiak ukazuje typowe elementy polskiego pejzażu, eksponując przy tym brzydotę, używa w tym celu epitetów:
„blade kwiaty” , „Chude wróble” , „ZeschÅ‚e wiatraki”.
W wierszu Wojaczka występują obszerne i plastyczne przedstawienia przedmiotów. Poeta opisuje ojczyznę jako matkę za pomocą gromadzenia określeń bliskoznacznych. Stosuje do tego: amplifikacje, czyli wzbogacenia opowiadanej treści dodatkami:
„matka mÄ…dra” , „matka piÄ™kna” , „matka dobra” , „matka boska”,
hiperbole - zwroty stylistyczne polegajÄ…cego na zamierzonej przesadzie w opisie przedmiotu lub zjawiska:
„Matka wiÄ™ksza niż sam Rzymski KoÅ›ciół” , „Matka dÅ‚uga jak transsyberyjska Kolej”
oraz ironię - złośliwość zawartą w wypowiedzi pozornie aprobującej:
„Matka pobożna jak partyjny dziennik” , „Matka dobra jak piwo żywieckie”.
Wiersz „Pejzaż” jest buntem przeciwko upraszczaniu stereotypowego ujÄ™cia piÄ™kna, można to dostrzec w wersie:
„ ...pejzaż koniem sterczÄ…cym w niebo kopytami”
Oprócz natury Grochowiak ukazuje w swoim wierszu nas-Polaków, nadużywających alkoholu, ze skłonnościami do żalenia się nad własnym losem, z płytką i powierzchowną religijnością. Innym celnym zabiegiem Wojaczka jest wymienienie w porządku wertykalnym, czyli pionowym zalet ojczyzny:
„Matka pobożna jak partyjny dziennik” , „Matka piÄ™kna niczym straż pożarna”,
„Matka prawdziwa jak gumowa paÅ‚ka”.
Tracą one jednak na wartości, gdy zestawimy je z określeniami pojawiającymi się w dalszej części wersów. W wierszu określenia zostają pozbawione swojego pozytywnego sensu. Zestawienie ich z przedmiotem opisu daje efekt groteski. Utworów nie można interpretować jako dowodu odrzucenia ojczyzny. Ojczyzna w obu wierszach jest bliska szaremu człowiekowi, zwyczajna, nie wyróżniająca się spośród innych rzeczy.
Obaj poeci zrywajÄ… z wizjÄ… „pól malowanych”, jakie wystÄ™pujÄ… w epopei Adama Mickiewicza „Pan Tadeusz”, oraz w innych podobnych sielankowych obrazach. Obaj także przewartoÅ›ciowali elementy, które wiążą siÄ™ z ojczyznÄ…. Groteska, która wystÄ™puje w wierszach pogłębia ich tragizm i czyni je bardziej jaskrawymi i drażniÄ…cymi. JednoczeÅ›nie wzbogaca je estetycznie i poznawczo. Grochowiak i Wojaczek przypominajÄ… twórców poezji Å›redniowiecznej, którym przez caÅ‚e życie nieustannie towarzyszyÅ‚a obsesja Å›mierci.
Pomimo, iż w wierszach przewijają się mroczne metafory, mają one jednak w sobie prawdziwe piękno. Posiadają niewątpliwie dużo walorów estetycznych i tworzą niepowtarzalną wizję, ponieważ poeci jakby malowali słowem. Obaj twórcy wolą brzydotę, a nam uświadomić to może, że akceptując ją nigdy nie rozczarujemy się brakiem piękna w naszej ojczyźnie.