Rządy demokracji parlamentarnej; Przewrót majowy – początki rządów sanacji

Rządy demokracji parlamentarnej.
1. Reforma rolna.
- uchwała o reformie rolnej została przegłosowana w sejmie w lipcu 1920 roku. Maksimum posiadanej ziemi wynosiło 180 hektarów i 400 hektarów na ziemiach byłego zaboru pruskiego, ziemia ponad tą ilość podlegała parcelacji i chłopi mogli ją nabyć za połowę wart. rynkowej (ustawa naruszała zasadę o nienaruszalności wartości prywatnej).
- w roku 1925 wprowadzono ustawę o dobrowolnej parcelacji gruntu powyżej 180 hektarów za pełnym odszkodowaniem w cenie rynkowej ziemi.
2. Reforma monetarna i walutowa.
- W 1924, Władysław Grabski przeprowadził reformę walutową polegającą na na polepszeniu ściągalności podatków w wypracowaniu oszczędności budżetowych, ustanowieniu nowego kursu dolara, zaciągnięciu pożyczek zagranicznych, powołaniu banku polskiego, jako jedynej instytucji, która miała prawo emitować bilety bankowe, na miejsce różnych monet, wprowadzono jedyny, obowiązujący złoty polski, przeprowadzono również dewaluację.
3. Budowa portu morskiego.
- w 1922 podjęto decyzje o budowie portu morskiego w Gdyni.
Przewrót majowy – początki rządów sanacji.
1. Przyczyny kryzysu politycznego.
- Częste zmiany rządów, skandale polityczne, korupcja, upadki kolejnych rządów.
- Klęska polskiej polityki zagranicznej ( w 1925 w Lucarno odbyła się konferencja, na której, Niemcy zagwarantowały nienaruszalność granicy z Belgią i Francją a nie chciały podpisać podobnej umowy z Polską i Czechosłowacją.
- wojna celna z Niemcami, ujemny bilans w handlu, wzrastające bezrobocie, „Druga inflacja”, prowadziły do kryzysu gospodarczego
- akcje terrorystyczne wobec polskich urzędników na kresach wschodnich
- 5.V.1926r. powołano rząd Chjeno – Piasta, na czele z Wincentym Witosem, wywołało to oburzenie społeczne, gdyż polityk ten kojarzony był z krwawymi rozprawami z robotnikami z 1923 roku.
2. Przewrót majowy.
- w 1923r. Józef Piłsucki, aby zamanifestować swój sprzeciw przeciw rządom „partiokracji”, usunął się z życia politycznego i osiadł w swej posiadłości w Sulejówku, stworzył tam opozycję pozaparlamentarną , uzyskał poparcie środowisk wywodzących się z POW i legionów, część polskiej armii również podporządkowała się marszałkowi.
- 12- 15 maja 1926, Piłsucki dokonuje zbiorowego zamachu stanu, prezydent, Stanisław
Wojciechowski zrzeka się władzy, do dymisji podaje się również premier Wincenty Witos.
- nowym premierem zostaje Kazimierz Bartel („ era bartlowania”)
- nowym prezydentem został Ignacy Mościki.
- 2-go sierpnia 1926 przeprowadzono nowelizację konstytucji (nowela sierpniowa). Prezydent mógł rozwiązać parlament, miał prawo wydawać dekrety z mocą ustawy, wzmocniono pozycję rządu w sprawach budżetowych, sejm nie mógł rozpatrywać wniosku o wotum nieufności dla rządu na tym samym posiedzeniu, na którym, został on zgłoszony.
PODSUMOWANIE:
11.XII.1918r. – polska II-gą rzeczpospolitą.
1918- 1922- walka o ustrój i granice.
1922- okres „partiokracji” (demokracja parlamentarna.)
1926- 1935- sanacja (państwo autorytarne)
1935-1939- rządy pułkowników.
Początki rządów sanacji.
1. Uworzenie BBWR-u.
- Endecja, która dotychczas miała największy wpływ na rządy utraciła swoją pozycję i zaczęła stawać się partią opozycyjną.
- Głównym celem Piłsuckiego stało się wygranie wyborów parlamentarnych, zmiana konstytucji na taką, w której przewagę uzyskałaby władza wykonawcza.
- w 1928 r. Utworzony bezpartyjny blok współpracy z rządem, na czele którego stanął Walery Sławek, miał on jednoczyć wszystkich zwolenników Piłsuckiego i zagwarantować jego wygraną w wyborach.
- W wyborach, które odbyły się w 1928, BBWR zdobył 27%, jako ugrupowanie, zdobył ich najwięcej, ale nie była to wystarczająca liczba, aby zmienić coś w państwie. Po wyborach minister skarbu miał stanąć przed trybunałem stany za sfinansowanie kampani BBWR-u z budżetu państwa.
- Sanacja przystąpiła do kontroli życia politycznego, ograniczono swobody obywatelskie, tłumiono wszelką opozycję, wprowadzono do sejmu wojska w czasie obrad.
2. Jednoczenie się partii opozycyjnych w latach 30-tych.
- W roku 1929, stronnictwo centrum i lewicy parlamentarnej utworzyły wewnątrz parlamentarną organizacje pod nazwą CENTROLEW, weszły w jej skład PSL- Piast, Chadecja, narodowa Partia Robotnicza, PSL- Wyzwolenie, stronnictwo chłopskie i PPS.
- w marcu 1931 nastąpiło zjednoczenie ruchu chłopskiego, utworzono wówczas stronnictwo ludowe na czele z Wincentym Witosem przebywającym za granicą i Maciejem Ratajem.
- w 1926 endecja utworzyła obóz Wielkiej Polski OWP, na jego czele stanął Roman Dmowski, była to organizacja o charakterze faszystowskim. Władze rozwiązały tę organizację na jej miejsce utworzono Obóz Narodowo- Radykalny, ONR (ONRONR falanga- Piaseczki i ONR A,B,C).
3. Wybory Brzeskie.
- w roku 1930 CENTROLEW zorganizował kongres w Krakowie, ogłoszono na nim utworzenie Związku Obrony Prawa i Wolności Ludu. Jego celem było wyjście poza parlament z działalnością partii centrowych i lewicowych.
- sierpniu 1930, Piłsucki został premierem.
- prezydentem został Ignacy Mościki na polecenie Piłsuckiego aresztowano przywódców CENTROLEWU i uwięziono ich w twierdzy w Brześciu nad Bugiem.
- 16.XI. 1930, odbyły się wybory zwane brzeskimi („cuda nad urną”)
- BBWR, zdobył 55% głosów w wyborach i nie był to ciągle wynik umożliwiający zmianę konstytucji.
Konstytucja kwietniowa.
1. Konstytucja kwietniowa- uchwalono ją 23. IV. 1935 roku.
Wg. Tej konstytucji dobrem najwyższym jest państwo.
- władza wykonawcza
* zwierzchnikiem władzy wykonawczej jest prezydent, który za swoje działania odpowiada przed Bogiem i historią.
* prezydent był zwierzchnikiem rządu, parlamentu, armii i sądu..
* mógł rozwiązywać sejm i senat.
* miał prawo veta wobec ustaw sejmu, lub wydawał dekrety z mocą ustawy.
* mianował wszystkich wyższych urzędników państwowych.
* wybierany był na 7 lat w wyborach powszechnych.
* powszechnych sytuacji, w której prezydent nie mógł sprawować swojej f-cji i nie mogły by się odbyć wybory, miał prawo wyznaczyć swojego następcę.
- Władza ustawodawcza
*senat wybierany był w 1/3 przez prezydenta, marszałek senatu zastępował prezydenta.
2. Sanacja po śmierci Piłsuckiego.
W maju 1935 roku, umiera Piłsucki. Obóz sanacji zaczyna się rozpadać na kilka grup: {grupa Sławka; grupa zamkowa(Ignacy Mościki); grupa wojskowa (Edward Rydz-Śmigły)}
- w 1935 odbywają się wybory, BBWR przegrywa i zostaje rozwiązany.
- w 1937, ludzie związani z sanacją, podejmują próbę stworzenia organizacji w oparciu o kult Piłsuckiego. Powstaje w ten sposób Obóz Zjednoczenia Narodowego (OZON), na jej czele stanął pułkownik Adam Koc.
- w latach 30-tych duża część polityków będących w opozycji większość polityków należących do BBWR-u i sanacji musiała opuścić Polskę. W roku 1936 utworzyli oni w Szwajcarii organizację pod nazwą FORT MORES, która skupiała takich polityków jak: I. Paderewski; W. Witos; W. Korfanty; J. Haller (w roku 1937 na bazie tej organizacji powołano stronnictwo Pracy.
Osiągnięcia gospodarcze i kulturowe w II-giej Rzeczypospolitej.
1. Gospodarka.
* w 1936 Eugeniusz Kwiatkowski opracował tzw. plan czteroletni, który miał z zadanie ujednolicenie Polski A i B, utworzono Centralny Okręg Przemysłowy (COP) w tzw. Trójkącie bezpieczeństwa, czyli w widłach rzek Wisły i Sanu (Elektrownie w Rożnowie i Stalowej Woli, Zakłady zbrojeniowe w Sanoku , Kraśniku i Radomiu, Zakłady Lotnicze w Mielcu i Rzeszowie, zakłady samochodów ciężarowych w Lublinie, zakłady chemiczne w Dębicy i Niedomicach). Dodatkowo budowano wodociągi i rozwijano sieć kolejową.
2. Oświata.
* Uczelnie wyższe II-giej Rzeczypospolitej
- Uniwersytety w Krakowie, Lwowie, Wilnie, Wa-wie, Poznaniu i Katowicki Uniwersytet Lubelski. Akademie Specjalistyczne AGH w Krakowie, SGGW SGGW w Wa-wie. Politechniki oraz szkoły artystyczne.
- w 1932, Janusz Jędrzejewicz przeprowadził reformę szkolnictwa, wprowadzając szkoły powszechne trójstopniowe po których następowały szkoły średnie; 4- letnie gimnazjum zakończone Małą Maturą i @-letnie liceum zakończone Dużą Maturą, która była przepustką na studia wyższe.
3. Rozwój nauki
- Matematyka (Stefan Banach); - Fizyka (Mieczysław Wolfke – wyznaczył ciekły hel); - Chemia ( Ignacy Mościki – kauczuk); - Medycyna- (Ludwig Hilszfeld – oznaczył grupy krwi[xx-lecie] , Kazimierz Funk- oznaczył witaminy, Rudolf Weigl- szczepionka przeciw durowi brzusznemu); – Historia- (Balzer Oswald, Stanisław Kutrzeba);- Socjologia (Stefan Czarnowski i Florian Znaniecki)
4.Literatura – Staff, Naukowska, Tuwim
5. Teatr – Najsłynniejsi aktorzy to Ludwig Solski, Aleksander Zelwerowicz, Stefan Jaracz.
6. Środki masowego przekazu.
Nakręcono 267 filmów pełnometrażowych. Najsłynniejsi aktorzy filmowi to: Hanka Ordonówna, Mieczysława Ćwiklińska, Jadwiga Stolarska, Adolf Dymsza, Aleksander Żabczyński, Jan Kiepura.
Związek Radziecki w XX-leciu międzywojennym.
1. Wojna domowa w Rosji.
- Po rewolucji doszło do wojny domowej w której przeciwko bolszewikom wystąpili „biali” generałowie (Denikin, Wrangel), Którzy otrzymali poparcie państw Ententy, do Rosji zostały wysłane angielskie, amerykańskie i francuskie wojska interwencyjne.
- Wojska Ententy wycofały się w 1918 roku, pozostawiając jedynie sprzęt, natomiast „biali” generałowie zostali pokonani przez armię czerwoną do 1920.
- W 1921 odbyła się rewolucja marynarzy w Kronsztadzie i była ona ostatnim aktem wojny domowej.
2. Nowa Ekonomiczna Polityka (NEP)
- Będzie realizowana w latach 1921- 1929.
- Zostanie utworzony wewnątrz rosyjski rynek towarowo- pieniężny i przywrócony wolny handel.
- Będzie mogła działać własność prywatna (kupcy, hurtownicy, bogaci chłopi), będą się oni nazywali „nepmanami”. Zostanie zlikwidowana reglamentacja towarów (zlikwidowano kartki na towary), zostanie zniesiony przymus pracy.
WNIOSEK! W efekcie realizacji polityki NEPu zahamowano klęskę głodu i nastąpiło ożywienie gospodarcze w Rosji.
3. Powstanie i funkcjonowanie związku socjalistycznych republik radzieckich (ZSRR).
- ZSRR roku 1922 utworzono ZSRR. ZSRR założeniach miało być to państwo federacyjne, składające się z republik, na czele stał „Zjazd Rad”, który wybierał komitet wykonawczy, z którego wyłaniano rząd, czyli Radę Komisarzy Ludowych.
- Jedyną partią, która miała prawo działać była Komunistyczna Partia Bolszewicka.
- W roku 1924 umiera Włodzimierz Lenin, na czele państwa staje Józef Stalin i rozpoczyna się epoka stalinowska.
- W 1926 Stalin zaczyna wycofywać się z NEPu, zabrania działalności prywatnej, a w roku 1928, przeprowadza przymusową kolektywizację. Utworzona kołchozy.
- W 1928 rozpoczęto prowadzenie gosp. planowej. Pierwszym planem był plan 5-letni, w czasie, którego budowano przemysł ciężki i zbrojeniowy. Powstało wówczas pojęcie współzawodnictwa pracy (ruch stachanowski).
- zlikwidowano opozycję w partii (Buharin Zinowiew) i w armii (80% kadry oficerskiej).
- Zlikwidowano cerkiew prawosławną, w miejscach świątyń, tworzono magazyny.
- Stworzono obozy pracy przymusowej (Syberia, Kamczatka)
- w 1934, zaczął działać ludowy komisariat spraw wewnętrznych, czyli NKWD.
- Wprowadzono „paszportyzacje”, czyli system wg którego, bez wydanego każdorazowo paszportu, nie można było opuścić miejsca zamieszkania.
- W 1934, Stalin ogłosił zakończenie budowy socjalizmu z ZSRR.
- Stalin wprowadził system własności socjalistycznej, za której kradzież groziła kara, m minimum 10 lat.
- W 1936, uchwalono konstytucję zwaną stalinowską, w której znalazły się prawa obywatelskie, prawo do wystąpienia z ZSRR dla poszczególnych republik, konstytucja nie była realizowana, ale Stalin chciał utrzymać złudzenie demokratycznego państwa.