Sciąga z: Afrytki, Australii i Oceani

Afryki-symetryczne położenie w stosunku do równika. Pół i Pół krańce kontynentu sięgają poza zwrotnik Raka i Koziorożca,.4/5 Powierzchni Afryki znajduje się w między zwrotnikowej strefie gorącej. Wyjątkowa zwartość bryły lądowej. Słaby rozwój linii brzegowej. Najważniejszy półwysep- Somalijski. Największa wyspa Madagaskar. Prawie cały kontynent to tarcza prekambryjska. Wzdłuż linii uskoku niektóre fragmenty skorupy ziemskiej zostały wzniesione w górę. We współczesnej rzeźbie Afryki są one widoczne jako płaskowyże obcięte stromymi progami. Kotliny: zachodniosaharyjska, środkowego Nigru, czadu, górnego nilu, Konga, kalahari. Góry(przylądkowe, smocze, ahaggar)mają charakter zrębowy, o skomplikowanej budowie góry z trzeciorzędu(fałdowe- Atlas).Masywy wulkaniczne- towarzyszą rowom tektonicznym(wielka dolina zapadliskowa) ~kontynent zdecydowanie wyżynny i górzysty. ~Dominują kotliny i płaskowyże~ Obszarów górskich jest niewiele. ~Wąskie pasy nizin. Występuje system rowów tektonicznych na Wschodzie.
Czynniki kształtujące klimat na kontynencie-położenie Afryki, -pasatowa cyrkulacja powietrza-duża zwartość kontynentu, -w.n.p.m.m. -przebieg i termikę prądów morskich u wybrzeży-w niskich szerokościach geo.(Strefa między zwrotnikowa gorąca <pasatowa cyrkulacja powietrza>- symetryczna. W stosunku. Do rów.-Sucha i deszczowa pora.
Strefa Równikowa- występują wiecznie zielone lasy równikowe. Mają bogatą roślinność. Jest 2500 gatunków. Wilgotne, zabagnione podłoże jest prawie pozbawione ściółki. Typowymi glebami strefy są ubogie w próchnicę gleby laterytowe. Brzegi mórz i ujścia rzeczne w strefie równikowej porasta oryginalny las namorzynowy.
Podrównikowe- równikowa dżungla, lasy parkowe, sawanna(wysokie trawy, akacje, baobaby, kopane) trawy tylko, lasy galeriowe(wzdłóż dolin rzecznych)gleby: czerwonoziemy, buroziemy. Sukulenty(baobab), stepy. Busz.
Zwrotnikowe- obszary północne(Sahara)i południowe(Kotlina Kalahari i pustynia Nami) zwrotnikowy suchy. Pas na południu z wilgotnym. Suchy klimat: słąby rozwój roślin poza oazami niemożliwy(małe opady, brak pokrywy glebowej).Uboga roślinność sucholubna- w korytach wyschniętych rzek, peryferie pustynne. Gleby zasolone- słonorośla. W wilgotnym opady mogą przekraczać 1000mm, a temp łagodzone przez sąsiedztwo oceanu. Roślinność zbliżona do: równikowych i podzwrotnikowych.
Podzwrotnikowa: naturalna roślinność: lasy dębowe, sosnowe, cedrowe(góry Atlas) podzwrotnikowe(Afryka południowa) wyparte częściowe przez makię. Gleby są zróżnicowane. Najpowszechniejsze gleby cynamonowe są brunatne a na południu czarnoziemy.
Występowanie, charakter wód-związany z budową geologiczną, rzeźbą terenu, klimatem. położeniem kontynentu-obszary bezodpływowe. W strefie obfitych opadów są rozległe systemy rzeczne. Np. dorzecze Konga(charakterystyczny układ wód, spływające z krawędzi do środka. Typowe progi przyczyniły się do powstania licznych wodospadów. Najwięszky Wodospad Wiktorii na rzece Zambezi. W strefie równikowej rzeki stałe, podrównikowe, podzwrotnikowe- rzeki okresowe, czasem rzeki stałe(duża zmienność stanów wód).Pustynie porozcinane uedami- suchymi korytami rzek- po ulewnych deszczach wypełniają się wodą, tworzą rzeki epizodyczne. Brak wody stwarza mieszkańcom pustyni wiele problemów. Oazy rozwinęły się tylko wokół nielicznych naturalnych źródeł.
Afrykę zamieszkuje 778 ludzi. Rozmieszczenie jest nierównomierne. Słabo zaludnione są tereny pustynne(Sahara, Kalaharii, północny skraj Kotliny Konga). Najbardziej zagęszczone są delta i dolina dolnego nilu, rolnicze tereny wokół Jeziora Wiktorii oraz północne wybrzeża Zatoki Gwinejskiej. Wielu ludzi emigruje do miast, powiększających się w niekontrolowany sposób. Na obrzeżach powstają slumsy. Mieszka tam 1/3 mieszk. Miast. Afryka jest najsłabiej zurbanizowanym kontynentem. Wzrost ludności nastąpił, kiedy poprawiły się warunki higieniczne i zdrowotne. Od połowy XXw liczba ludności wzrosła 3 krotnie- eksplozja demograficzna. W większość państw przyrost naturalny jest b. wysoki(przekracza 3%)społeczeństwa są młode(w wielu 40% stanowią dzieci do 15 lat)
Rolnictwo to podstawa gospodarki. Wpływy niekiedy przekraczają połowę ogólnych doch. Państwa. Jest w nim zatrudnionych 2/3 mieszkańców. Ruanda, Mozambik, Uganda, Mali- 80% ludzi trudni się rolnictwem.
10% ludzi pracuje rolniczo w RPA i tutaj produkcja żywności wystarcza na potrzeby mieszkańców. Grunty orne i sady- 5,8% łąki i pastwiska- 29,7%. Nigeria- 3/4obszaru to użytki rolne połowa to grunty orne. Mauretania- prawie nie ma gruntów ornych. W RPA użytki zielone- 67%. Egipt- 0%. Używają najprostszych narzędzi. Przeważa rolnictwo odłogowe, gospodarka żarowa. Po wypaleniu lasu od razu chcą uprawiać, gleba, która nie odpoczęła wyjaławia się. Sytuacje pogarszają susze szczególnie na południowym krańcu Sahary. W przeważa rolnictwo ekstensywne W RPA- wysoki poziom gospodarki rolnej. W rolnictwie Afryki przeważa uprawa roślin żywieniowych (maniok, jam, bataty, proso, sorgo, kukurydza, ryż, fasola). Występują plantacje. Główne towary eksportowane to: kakao, kawa, herbata, kauczuk, olej palmowy, daktyle, banany, cytrusy, oliwki, bawełna, melasa z trzciny cukrowej, cynamon goździki., palisander, heban, mahoń.. Hodowla zwierząt w Afryce jest słabiej rozwinięta. Pasterze na pustyni prowadza koczowniczy tryb życia.
Coraz istotniejszym źródłem dochodów staje się przemysł, a zwłaszcza górnictwo. Afryka posiada znaczne zasoby surowców mineralnych: złota, platyny, diamentów, rud miedzi, manganu, kobaltu, chromu, cynku, ołowiu, żelaza, aluminium, uranu, fosforów, węgla kamiennego, ropy naftowej, gazu ziemnego. istniejące Rudy kobaltu w Kongo i Zambii są największe na świecie, a marokańskie fosforyty to ¾ znanych zasobów Ziemi. Afryka ma największy udział w wydobyciu diamentów, złota i platyny. Najbogatszym i najbardziej równomiernie rozwiniętym krajem Afryki jest RPA. Stosunkowe zamożne: Libia i Gabon- sprzedać ropę naftową. Mozambik i Etiopia- najbiedniejsze. W Afryce jest większość najuboższych państw świata.
Diamenty-76, Kobalt-65, Platyna-49, Złoto-36, Manganu-24, Chromu-45, Uranu-29, Miedzi-14 udział procentowy

Kolonialna przeszłość: z Afryki czerpano tanią silę roboczą. na pocz. XXw. tylko Liberia i Etiopia były niezależne. Pozostałe pod panowaniem: W. Brytanii, Francji, Portugalii, Niemiec, Włoch, Belgii, Hiszpanii. Proces dekolonizacji rozpocz. Się w 1950r. do dziś wiele krajów utrzymuje kontakty handlowe ze swoimi dawnymi koloniami. Ogromną rolę odgrywa transport juczny gdyż w niektórych krajach nie ma kolei, lub jest słabo rozwinięta, a także drogi są bardzo kiepskie(nieutwardzone)- zwierzęta przewożą ładunki i ludzi.

RPA
Najdalej wysunięta na południe część kontynentu,najwyższe wzniesienie Cathkin Peak 3650wysokie wyżyny – veldy, mieszkańcy” muszmeni, hotentoci,luby bantu, hodowla owiec, uprawiają:kukurydzę,pszenicę, tytoń,bawełnę,orzeszki ziemne,trzcine cukrową,sadonictwo i latorośla, surowce mineralne: platyna, złoto,chrom, wanad główne wykopaliska w Witwatersrand, rowinęły się: hutnictwo, przemysł maszynowy, spożywczy

Australia
Leży w całości na półkuli południowej,najbliżej połozona Azja, połączona „pomostem”:morze szelfowe,nowa gwinea,archipelag malajski, rozciąga się symetrycznie po obu stronach zwrotnika koziorożca,zwarta bryła lądowa, przeważają tereny płaskie , wyodrębione regiony geograficzne: wyżyna zachodnioaustralijska, łaskowyże, pustynie ( Wielka Pustynia Płaszczysta, Wielka Pustynia Wiktorii Pustynia Gibsona)kamienno-żwirowe pola- gibber,masywy gór o charakterze zrębowym- ostańce(Ayers Rock), -Nizina Srodkowoaustralijska obniżenie terenu w środku kontynentu depresja Jeziora Eyer , - Wielkie Góry Wododziałowe ( Alpy Australijskie) Góra Kościuszki, Australię można uznać za najsuchszy kontynent świata, od maja do września –sucho, wiele obszarów bezwodnych, rzeki epizodyczne- creeks, rzeki stałe na północy i wchodzie kontynentu, rzeki okresowe, duży system rzeczny – Murray i Darling, słone jeziora ( Eyre), zasoby wód podziemnych, baseny artezyjskich, endemity- rośliny i zwierzęta żyjące na ograniczonych terytoriach, relikty- gatunki, które w praiwe nie zmeinionej formie przetrfały z poprzednich epok geologicznych, wilgotny las równikowy – liany, palmy , bambusy,araukarie, cedry, drzewa różane, paprocie drzewiaste i eukaliptusy. Sawanna – eukaliptusy i akacje wśród traw, drzewa butelkowe, kazuaryny(drzewa żelazne), scrub- formacja roślinna będąca odpowiednikiem afrykańskiego buszu,zachodnia cz. Australii – półpustynie i pustynie, wzdłuż dolin epizodycznych i okresowych : lasy galeriowe z drzewami gumowymi.Duzo torbaczy :koala , kangury, wombaty,pałanki,workowate wiewiórki,krety szczury, wilki workowate,diabły tasmańskie.ptaki:strusie emu, kazuary,rajskie ptaki,lirogony,papugi,altanniki,czarne łabędzie.Aborygeni- ciemnoskórzy ,rdzennie mieszkańcy Australii, przed kolonizacją prowadzili koczowniczy tryb życia, mieszka namniej ludzi, suburbia-przedmieścia o monotonnej architekturze,Australia należy do wysoko rozwiniętych krajów przemysłowo-rolniczych,uprawia się:pszenicę,jęczmień,bawełnę,winorośl,trzcinę cukrową,banany, ananasy,hodowla owiec i bydła,”największa owczarnia świata”, pierwsze miejsce na świecie w wydobyciu boksytów,ołowiu,tytanu,cyrkonu,diamentów,węgiel kamienny,złoto,uran,rud żelaza,cynku,niklu,manganu,miedzi.

Oceania
Tworzą: Salvati,Sala y Gómez,Kure,Wyspa Camqbella,większość wysp leży w obrębie stref klimatu równikowego i zwrotnikowego,dużo opadów, Archipelag Oceanii dzielimy na:Melanezja należą do niej największe wyspy: Nowa Gwinea,Archipelag Bismarcka z Nową Brytanią,Nowa Kaledonia i Fidżi. – Nowa Zelandia wyspa Południowa i Półocna – Mikronezja:Mariany Karoliny (wyspy) małe wysepki – Polinezja: od Hawajów w kierunku południowym nalezą : Wyspy Line, Tokelau, Samoa,Tonga,Wyspy Towarzystwa,Tuamotu. WYSPY: kontynentalne (oderwane dawne lądy np.:Nowa Zelandia), Wulkaniczne, Koralowe ( niskie i płaskie,) ludność: Papuasi,Melanzyjczyków,Polinezyjczyków,Maorysi,Mikronejzyczycy,ludność napływowa.podstawa- rolinictwo, palma kokosowa,taro,bataty,banany,warzywa,plantacje ananasów,trzciny cukrowej,kakao, kawa,owoce cytrusowe, rośliny aromatyczne, połów ryb,pereł,korali.