"Ziele na Kraterze" Melchior Wańkowicz

Mieszkają teraz na Elektoralnej w Warszawie. Krysia była pierwszą córką Wańkowiczów. Jako dziecko bardzo chorowała. Matka przesadnie się o nią obawiała. Później jednak ziele na kraterze przechorowało to co miało i zaczęło normalnie rosnąć. Ojciec rodziny dziedziczył Jodańce po matce, a jego brat Kalużyce. Kończył Szkołę Nauk Politycznych.
Jada w odwiedziny do brata Melchiora- Tola. Tam rodzi się Tili ( Marta). Tili urodziła się w dziwny sposób, gdyż spadła główką na dywan. Tol ma 4 dzieci: Irenkę (Biś), Romka, Hanię i Jurka.
Dzieciaki Wańkowicza były po części wychowywane przez panią respektową mamy ( żony Melchiora). Pani ta miała na imię Anna. Była osobą bardzo dziwną. Przesadnie wierzyła ale nie chodziła nigdy do Kościoła ani do spowiedzi. Nie chciała pogrzebu lecz chciała tylko modlitwy za jej duszę.
Pierwszym słowem jakie wypowiedziała malutka Tili było słowo „palać” co miało oznaczać palec.

Po pobycie u Tola w województwie poznańskim, cała rodzinka wróciła do mieszkanka na Elektoralną. Melchior odszedł z „Kuriera Porannego”. Oburzył się na jeden z artykułów, hańbiący jego kolegę z kursu harcerstwa – księdza Lutosławskiego. Teraz zarabia pisanie różnych wierszyków reklamujących jakieś sklepy bądź firmy.
Matka zawsze opowiadała dzewczynkom do snu o Senku i Aniołkach. Z tatą natomiast dzieciaki lubiły się bawić w podróżowanie „na niby”. Tata był wtedy konduktorem , motorniczym, maszynistą itp. W takich zabawach zawsze oszukiwał, wtedy dzieciaki zaczynały głośno krzyczeć wzywając mamę na pomoc.
Tata uwielbiał dręczyć dzwiewczynki wyśmiewając się z nich. Obraźliwym słowem było w jego ustach „dzidziuś”! Lubił też naśmiewać się z ich lalki, którą przezwał Siusia. Tata znosił do domu wiele zwierząt: tkacze australijskie, akwarium z rybami, jeża, myszki w pałacu. Matka musiała się na to zgadzać
Mama była w domu od chuchania i dmuchania, śpiewania i opowiadania bajek, ale też od wszelkich zakazów ( typu wczesne pójście spać). tata był od figlowania i psotnych zabaw. Był szyderczy, dzwonił do drzwi i zmienionym głosem gadał sam ze sobą, że zabierze dziewczynki. Kiedy mama wyjechała do Zakopanego, tata sam prowadził dom. Pomagała mu ich kucharka Frania. Kiedyś Frania zgubiła dwa złote. Krysia(Don Kichot) się przyznała, natomiast Tili ( Sancho Pansa ) się nie chciała przyznać. Okazało się, że pieniążek był schowany pod domkiem dla myszek. Za karę Krysia z tatą poszła do kina, a Tili musiała siedzieć w domu i płakała. Potem jeszcze ojciec powiesił nad jej łóżkiem „dyscyplinę” ( takie coś do bicia).

Zaczynało się poznawanie literek. Dzieciom do snu czytano „Quo vadis” i „w pustyni i w puszczy”. Od tego słonia tata został przezwany Kingiem. Kiedy czytano Trylogię, dziewczynki bawiły się w zagadki z tych książek z mecenasem Święcickim. Potem przyszedł czas na układanie krótkich wierszyków.

Kiedyś Tili sama chciała pojechać na wieś, do Bezka. Spakowała się i powiedziała mamie, że wyjeżdża ( matka myślała, że ona żartuje). Tili wyszła z domu. Matka posłała za nią kucharkę i wtedy okazało się, że dziewczyna wsiadło do dorożki i się kazała na dworzec zawieść. W ostatniej chwili tamta ją złapała.

Kiedyś King zabrał ich do Lunaparku. Sam wszedł do beczki śmiechu i z ledwością z niej wyszedł. Królik ( mama) musiała wołać, by zatrzymano beczkę, narobił sobie wtedy niezłego wstydu. Potem nastąpiło pożegnanie ze wsią ( 2h jazdy na koniu).

W następnym rozdziale mowa o tym , że razem z Aliną wybrali się nielegalnie na Litwę do Jodańca. Tam mieszkała ciocia Regina , która ciągle toczyła spory w sądzie z Sakowiczem. Regina była dziwną osobą. Nie uznawała kanalizacji oraz ubikacji , wolała sama” użyźniać” glebę! Poślubiła jakiegoś umierającego dziada, aby mogła zostać na Litwie i otrzymać obywatelstwo. Pewnego dnia dzieciaki postanowiły same przejść rzekę. Były przemoknięte....Kiedy Pojata(krowa czy coś w tym rodzaju ) miała cielaka, pojawiły się u dziewczynek trudne pytania: „skąd biorą się dzieci”. Kiedy reszta rodzinki wróciła do Warszawy, Krysia została tam 3 miesiące.

Budują sobie dom na Żoliborzu. Jedna z dziewczynek wybrała się kiedyś do Krakowa z mamą bez butów. Dostała wtedy nowe buciki. Potem jednak je zgubiła i chcąc odpracować postanowiła sprzedawać róże. Był to wielki „obciach” dla rodziny Wańkowiczów. King postanowił przyznać dziewczynkom wypłatę comiesięczną, kiedy dowiedział się, iż ma dług w cukierni który zrobiły dziewczynki. Ich kajak nosił nazwę KUWAKA. Jeździli nim na spływy kajakowe. Mieli pieska Airedale terriera (Gaweł) i kotkę syjamską ( Malwinka).

Wychowanie córek przez tatę było niegodne. Czasem zabierał Tili do baru amerykańskiego i nie chciał by miały same dobre oceny w szkole , tróje mu odpowiadały. Kiedy miał imieniny , reszra rodzinki się z Domeczku wynosiła. Wszyscy byli pijani w biedronkę.Tata rozwydrzał córeczki, nie zwalczał u nich pokus tylko zastępował je innymi ciekawymi czynnościami.
Tili zaczyna zarabiać pisząc do gazety. Zarobiła już 82 zł.
Kupili sobie Forda Sedana de Luxe.. Nazwali go Kacperek ( Melchio- kierowca, ojciec, Baltazar- maskotka na kierownicy, Kacper- auto, czyli trzej królowie za kierownicą!).
Podróż dookoła Polski...
Tata cierpiał na otyłość a to z powodu tego, że Królik go za dobrze (!) karmi. Pojechali na konsultację do lekarza. Królikowi się zrobiło głupio, kiedy King musiał wymienić co jada jednego dnia ( było tego sporo....)
Tata pozbywa się pierwszego chłopaka Tili, mówiąc jej , że jest zbyt pewny siebie.
Tili na 10 dni przed maturą zsotaje wylana ze szkoły za konspirację. Należała do „Trzynastki”, potem piętnowano ją w szkole.

Po uroczystości oblewania zdanej matury King wręcza trzem swoim dziewczynom paszporty. Wybieraję się one w podróż. King uświadamia im na pożegnanie gdzie można dobrze zjeść- to tak zamiast błogosławieństwa na drogę.

One jechały na rowerach po Francji, a matka za nimi i się zatrzymywała w różnych hotelach. Pewnego razu Krysia miała wypader. Potem Tili została w szkole we Fryburgu, natomiast Krysia wróciła z mamą. Rower Krysi stał teraz przy wieszaku w przedpokoju a ona marzyła o następnej letniej wyprawie z siostrą, która miała już nigdy nie nadejść. Tili przyjeżdża w odwiedziny ze znajomą Amerykanką Betty. Krysia pojechała do Jodańc.

Wojna się zbliża. Hitler wkracza do Polski. Krysia i Tili wróciły. Pierwsze oderwanie- matka wyjeżdża do Lwowa. Potem King wyrusza. Tili daje mu na pożegnanie pióro, by mógł jakoś zarabiać pisaniem w trudnych chwilach. Tili została sanitariuszką. Gawła zastrzelono w nocy, dowlókł się do domu na schody i tam zdechł.

Czas rozstań i pożegnań. Niemcy, gestapo, ciężkie czasy. Krysia w konspiracji. Ojciec we Włoszech. Tili w Ameryce, a Krysia z mamą w Polsce. Pisali do siebie listy. King założył później Towarzystwo wydawnicze „Rój”. Wigilię spędzają już osobno. Patrzą się w Gwiazdę
Polarną- tak jak sobie kiedyś King i Królik obiecali.
Tili mieszka teraz razem z Betty i jej rodzicami, którzy traktują ją jak własną córkę. Tili otrzymuje stypendium w Rosemont.
Domeczek jest teraz otwarty dla zbłąkanych (godzina policyjna). Krysia ciągle w konspiracji. Teraz odbywają się wieczory poetyckie.
Tili wysyła paczki do obozów niemieckich, pisze też listy do jeńców. Teraz pisze do wielu gazet, organizuje też zbiórki dla jeńców wojennych. Bierze ślub z Jankiem Erdmanem.

W Polsce liczen łapanki, branie na Pawiak i do obozów. Na Żoliborzu w Domeczku ukrywanie konspiratorów i Anglików. Strach. Bracia Królika dawno polegli (najpierw Kazik, a w trzy tygodnie później Staszek ).
Krysia chce czynnej akcji, działa z PEŻET ( pomoc żołnierzowi). Ma pseudo Natalia. Zmienia na Anna. Będzie łączniczką w szturmówce. Na imieniny Krysi jest malutka zabawa- 8 par tańczy ostatniego mazurka. 31 lipca- przygotowania do powstania. Rafał (dowódca kompani <Parasol>) razem ze swoim oddziałem zbiera się w Domeczku. Nadciąga Oddział Socjalistycznej Organizacji Bojowej. Krysia 1 sierpnia wyrusza na swoim rowerze. Wraca potem po jedzenie. Jak jechała na spotkanie powstańców, to po wybuchu spadła z roweru wpadając w szybę, po czym straciła przytomność. Ocknęła się potem. Tam zostawiła swój rower i inne rzeczy. Krysia poszła z najdzielniejszym oddziałem „Gryf”. Osłaniała potem resztę. Dla otuchy podśpiewywała. Zginęła od wybuchu. Wszystkie 8 par tańczących na jej imieninach zginęło, poległo...- ziele na kraterze

Powstanie upadło. Matka zapisała się do PCK szukając rannych. Szukała też swojej Krysi... Na próżno. Akcja dobijania Warszawy- wkraczają podpalacze.
Domeczek na Żoliborzu pusty, czekający na tchnienie życia...

Na koniec dowiadujemy się, że Tol (brat Kinga) pochlastał swoim córkom twarze by je oszpecić i nie dać Niemcom. Kiedy konał kazał wypruć ze swojej kurtki pozaszywane dolary i dac rodzinie. Na koniec powiedział do żony że kocha ją i córki , uśmiechnął się i skonał.
Potem Królik przyjechał do Kinga do Włoch. Nie odnalazła ciała Krysi....