Geneza II wojny światowej

Traktaty pokojowe z lat 1919 -1920, które miały być podstawą długotrwałego pokoju światowego, stały się, niestety, zarzewiem nowego konfliktu światowego. Część państw, niezadowolonych przede wszystkim z rozstrzygnięć terytorialnych, dążyła do ich rewizji. Największe znaczenie miały żądania państw, które oprócz rewizji traktatów pokojowych były zainteresowane ekspansją terytorialną: Niemców dążących do poszerzenia “przestrzeni życiowej”, Włochów marzących o budowie nowego “Imperium Romanum”, Związku Radzieckiego z programem “światowej rewolucji” i Japonii, która pod hasłem “Azja dla Azjatów” dokonywała ekspansji na kontynencie. Wywarły one głęboki wpływ na sytuację międzynarodową już w latach trzydziestych.
Początek dała Japonia, którą świeżo zdobyty status mocarstwa i gwałtowny rozwój gospodarczy zmuszał do zdobycia nowych terenów bogatych w surowce strategiczne. Pierwszym etapem była japońska agresja na Chiny i okupacja od 1931 r. Mandżurii, z której utworzono wasalne państewko Mandżukuo (1932). Brak zdecydowanych przeciwdziałań ze strony Ligi Narodów umocnił pozycję polityczną japońskich militarystów. Zresztą już w marcu 1933 r. Japonia wystąpiła z Ligi Narodów.
Podobnie postępowały Włochy, które szukały rozwiązania swoich problemów (bezrobocie i braki surowcowe) w ekspansji kolonialnej. Posiadając już kolonie afrykańskie - Libię (Trypolis), Erytreę i Somali Włoskie - Mussolini zainteresował się położoną między nimi Etiopią. Kiedy zawiodły próby nacisku politycznego na cesarza Etiopii, Heile Selasie, wojska włoskie w październiku 1935 r. zaatakowały to państwo. Świetnie wyposażone oddziały włoskie pokonały, choć z pewnymi trudnościami, prymitywnie uzbrojone plemiona etiopskie. W maju 1936 r. Etiopia została wcielona do Włoch i razem z Somalią i Erytreą stanowiła Włoską Afrykę Wschodnią. Próba sankcji ekonomicznych ze strony Ligi Narodów spowodowała jedynie wystąpienie Włoch z tej organizacji (1936).
Korzystając z dogodnej sytuacji międzynarodowej Hitler w marcu 1936 r. zdecydował się na wprowadzenie wojsk do Nadrenii, która była strefą zdemilitaryzowaną. Demilitaryzacja tych terenów oznaczała zerwanie przez III Rzeszę traktatu wersalskiego i wypowiedzenie układu z Locarno (1925). Niemcy przystąpiły do budowy “Linii Zygfryda” jako odpowiedzi na francuską “Linię Maginota”. Działania te poprzedziło wystąpienie Niemiec z Ligi Narodów (1933), wprowadzenie powszechnej służby wojskowej (1935) i zajęcie Zagłębia Saary (1935). Szukając sojuszników do dalszych agresji Hitler doprowadził do zawarcia układu z Włochami (25 X 1936). Układ ten został nazwany przez Mussoliniego “osią Berlin-Rzym”. W miesiąc później Niemcy zawarły podobny sojusz z Japonią nazwany Paktem Antykominternowskim (oficjalnie był wymierzony w komunizm światowy). Kiedy do paktu dołączyły Włochy, oś Berlin - Rzym połączyła się z osią Berlin -Tokio (6 XI 1937). Potocznie zaczęto te mocarstwa nazywać “państwami osi”.
Zastanawiająca była reakcja mocarstw europejskich Wielkiej Brytanii i Francji, które zaczęły stosować politykę appeasementu, której głównym rzecznikiem był brytyjski premier Neville Chamberlain. Polityka ustępstw opierała się na założeniu, że Niemcy i Włochy zostały poszkodowane w ramach systemu wersalskiego i spełnienie ich żądań terytorialnych usunie przyczynę agresji.
Podobnie zareagowano na wojnę domową w Hiszpanii, gdzie gen. Francisco Franco obalił legalnie wybrany lewicowy rząd republikański (VII 1936). Proklamowana przez Ligę Narodów polityka nieinterwencji i kontroli granic była od początku łamana przez Niemcy i Włochy. Oba państwa faszystowskie wsparły rebelię Franco regularnymi oddziałami wojskowymi liczącymi ponad 150 tys. żołnierzy. Niemieckie lotnictwo ćwiczyło nowe metody walki polegające na atakowaniu skupisk ludności cywilnej (Guernica). Rząd republikański otrzymał pomoc w sprzęcie wojskowym i kadrze oficerskiej ze strony Związku Radzieckiego. Wojna domowa w Hiszpanii jaskrawo ujawniła agresywny charakter totalitaryzmu faszystowskiego i komunistycznego i wskazała, że stanowią one zagrożenie dla pokoju światowego.