„Treny” wyrazem załamania optymizmu renesansowego (Tren X)

„Treny” zostały napisane w 1579 roku. Kochanowski napisał je po śmierci córki – Urszulki. Treny to utwory liczne, które znane były już w starożytności i przedstawiały żal
i boleść po stracie bliskiej osoby, ale dopiero Kochanowski wprowadził je jako spisane myśli osób bliskich zmarłemu.
Trenów Kochanowskiego jest XIX. Mają one budowę tragedii klasycznej, tworzą zamkniętą całość:
- Tren I i II – wprowadzenie (ekspozycja), autor tłumaczy, dlaczego pisze ten cykl.
- Treny III – VIII – pokazanie Urszuli za życia
- Treny IX – XI – punkt kulminacyjny, załamanie światopoglądu wyznawanego przez Kochanowskiego
- Treny XII – XVII – szukanie ukojenia dla zbolałej duszy
- Treny XVIII – XIX – pogodzenie się z tym, co się stało, załamanie światopoglądu
Załamanie optymizmu renesansowego widzimy szczególnie w trenie X, który jest punktem kulminacyjnym całego cyklu.
Głównym środkiem artystycznym tego trenu są pytania retoryczne. Dotyczą one miejsca pobytu Urszulki po śmierci. Kochanowski rozważa różne światopoglądowe możliwości istnienia życia pozagrobowego, podmiot liryczny pełen wątpliwości stwierdza: „Gdziekolwiek jest, jeśliś jest (...)”. Autor przywołuje różne warianty miejsca pobytu duszy: chrześcijańskie niebo, wyspy szczęśliwe, mitologiczna kraina zmarłych, reinkarnacja.
Pytania pojawiają się w związku z niewiedzą dotyczącą sensu życia i świata.
Cały tren świadczy o załamaniu światopoglądu Kochanowskiego (nawiązanie do innych religii).
Mimo ogromu bólu to utwór typowo renesansowy, ponieważ poeta nie wstydzi się uczuć, ale o nich pisze, dzieli się nimi.