Krótko o powstaniu styczniowym

Informacje ogólne
Powstanie styczniowe-powstanie narodowe przeciw Rosji, trwające od 22 I 1863 do wiosny 1864 i obejmujące swym zasięgiem Królestwo Polskie, Litwę i Białoruś, w mniejszym stopniu Ukrainę.

Przygotowania do powstania
Poprzedzone ulicznymi manifestacjami patriotycznymi w Warszawie(m.in. obchodami rocznicy wybuchu powstania listopadowego, procesjami, pochodami o charakterze patriotyczno-religijnym) krwawo tłumionymi przez władze rosyjskie. W okresie przedpowstaniowym formowały się obozy polityczne „czerwonych” i „białych”. Obóz „czerwonych” na czele z Komitetem Miejskim(I.Chmieleński, A.Korzeniowski), nastąpienie Centralnym Komitetem Narodowym(S.Bobrowski, J.Dąbrowski, A.Giller, Z.Padlewski. Obóz „białych” na czele z Delegacją Miejską(L.Kronenberg). później Dyrekcją Krajową, przeciwny był rychłemu wybuchami powstania, opowiadał się za pokojowymi, legalnymi działaniami na rzecz zachowania polskości.

Początek powstania
Wybuch powstania styczniowego przyśpieszyło zarządzenie przez władze rosyjskie poboru do wojska (tzw.branka). Branka miała na celu rozbicie konspiracji „czerwonych” i udaremnienie powstania. 22 I 1863 w dzień wybuchu powstania CKN przeobraził się w Tymczasowy Rząd Narodowy, który opublikował manifest i dekrety uzupełniający go. W manifeście rząd wzywał narody polski, litewski i białoruski do walki z zaborcą, zarazem uroczyście ogłaszał zniesienie różnic stanowych oraz natychmiastowe uwłaszczenie. Osiągnięcie poważniejszych sukcesów było niemożliwe wobec wyraźnej przewagi oddziałów rosyjskich. W Królestwie Polskim stacjonowała 100tys. Armia rosyjska, przeciw niej w nocy z 22 na 23 stycznia wystąpiło zaledwie 6tys.powstańców. W części miejscowości atak powstańców w ogóle się nie powiódł, w innych miejscach-zwłaszcza na Podlasiu-udało się rozbroić kilka garnizonów.

Większe bitwy stoczone przez powstańców
Przewaga rosyjska była bardzo wyraźna, w związku z tym Polacy przejęli taktykę wojny partyzanckiej, nękając przeciwnika niespodziewanymi atakami, nie podejmując otwartej walki. Większe bitwy stoczyły oddziały powstańcze A.Kurowskiego (17 II 1863 pod Miechowem), M.Langiewicza(24 II pod Małogoszczą i 17-18 III 1863 pod Chrobrzem i Grochowiskami), M.Heidenreicha(8VIII 1863 pod Żyrzynem), K.Kality(17I 1864 pod Lubienią i Iłżą). Ogółem przez szeregi polskich oddziałów w całym okresie powstania przeszło ponad 200 tys. ochotników. Stoczono ok.1200 potyczek.
„Biali” duże nadzieje wiązali z ewentualną interwencją mocarstw zachodnich. Francja, Anglia i Austria ograniczyły się jedynie do przesłania Rosjanom not dyplomatycznych żądających zapewnienia Królestwu Polskiemu przynajmniej autonomii. Noty te, oczywiście zostały odrzucone przez rząd carski, który zdawał sobie sprawę z nieskuteczności takich protestów. Żadne z tych państw nie zamierzało faktycznie wstąpić zbrojnie w interesie Polski. Nie mogąc zlikwidować polskiej walki partyzanckiej, władze rosyjskie podjęły akcje pacyfikacyjne oparte na stosowaniu terroru i zasad odpowiedzialności zbiorowej. Z okrucieństwa zasłynął zwłaszcza nowy gubernator Litwy M.N. Murawjow, którego nazywano „Wieszatielem”. Mnożyły się publiczne egzekucje, kontrybucje, konfiskaty majątków i masowe zsyłki na Sybir.

Dyktatura Traugutta
We wrześniu 1863r. powstanie osłabło. „Czerwoni” doprowadzili do obalenia rządu Majewskiego. Powstanie próbował ratować Romuald Traugutt, sprawujący dyktatorską władzę od 17 X 1863 do 11 IV 1864. Dyktatura Traugutta to czas odsunięcia się „Białych” od powstania, okres wzmożonej pracy organizacyjnej i osobistego poświęcenia dyktatora. Traugutt dokonał reorganizacji i odbudowy wojska powstańczego, wprowadził karność
i dyscyplinę. Szeroko propagowano dekrety uwłaszczeniowe, chłopi zaczęli przystępować do powstania.
5 VIII 1864 Traugutt, którego Rosjanie, został stracony wraz z 4 członkami Rządu Narodowego.
Na wiosnę 1864 walki prawie zupełnie wygasły. Najdłużej walczył oddział chłopski ks. Brzóski na Podlasiu.

Upadek powstania
Do grudnia 1864 utrzymywał się ostatni naczelnik Warszawy, Aleksander Waszkowski, ale i on ujęty przez policję został stracony w lutym 1865. Powstanie styczniowe było najdłużej trwającym powstaniem polskim, wspomaganym przez Polaków ze wszystkich zaborów, emigrantów. Powstanie cieszyło się sympatią ludów europejskich: w wojskach powstańczych walczyli oficerowie z Rosji(A.D. Trusow), Ukrainy(A. Potebina), ochotnicy z Włoch(F.Nullo), Francji, Niemiec, a także Czesi, Węgrzy i Słowacy. Czołowymi dowódcami powstania byli: M. Borelowski, D. Czachowski, J. Hauke-Bosak, A. Kurowski, M. Langiewicz, Z. Sierakowski, W. Wróblewski. Wg szacunków w powstaniu styczniowym zginęło ok.30 tys. powstańców, ok. 38 tys. Zostało zesłanych na Sybir.
Powstanie styczniowe kończyło okres polskich powstań narodowych doby porozbiorowej. Społeczeństwo polskie poniosło wielkie straty moralne, materialne i ludnościowe; na Polaków w zaborze pruskim i rosyjskim spadły surowe represje. Lecz dzięki swej sile i programowi społeczeństwo przyczyniło się do uwłaszczenia chłopów na warunkach korzystniejszych niż w pozostałych zaborach, co przyspieszyło postęp gospodarczy i społeczny, oraz wpłynęło na wzrost ich świadomości narodowych w następnych dziesięcioleciach. Powstanie styczniowe pozostawiło trwały ślad w literaturze i sztuce polskiej, wywarło wpływ na dążenia niepodległościowych następnych pokoleń Polaków.

SKUTKI POWSTANIA:

PLUSY:
Powstanie dokonało całkowitego uwłaszczenia chłopów. Przyczyniło się do wewnętrznego wzmocnienia Polaków. Zjawisko to ujawniło się silnie zakorzenionymi więzami Polaków w trzech zaborach.
Stanowiło przełomowy moment w tworzeniu się nowoczesnego państwa polskiego. Polacy wykazali gotowość do poświęceń oraz umiejętności do stworzenia sprawnego aparatu państwowego. Skończył się okres ujarzmiania Polaków ich własnymi rękami.
Walka stała się okazją do zamanifestowania idei "za naszą i waszą wolność". Wystąpienia klas robotniczych doprowadziły do powstania I Międzynarodówki.

MINUSY:
Poległo 250 tys. ludzi.
Przeprowadzano egzekucje.
Nasiliły się represje.
Skonfiskowano 3454 majątki + 800.
Carat zabrał wszelkie ustępstwa autonomiczne, podjął pełną rusyfikację szkół i administracji.

Śledząc dzieje powstania styczniowego, nie można się oprzeć wrażeniu, że było ono skazane na klęskę. Dlaczego walczono? Dla powstańców walka ta nie wydawała się pozbawiona szans. Przywódcy powstania sądzili, że chłopi-zachęceni manifestem Rządu Narodowego-masowo poprą walkę. Tak jednak się nie stało. Uwłaszczenie mogło być przeprowadzone dopiero po ewentualnym polskim zwycięstwie. Rząd rosyjski, jednak natychmiast nadał chłopom ziemie na własność, zniechęcając ich do walki w powstaniu. Liczono na pomoc zachodnich państw. Te jednak wysłały tylko noty dyplomatyczne. Za upadek powstania ponoszą częściowo winę sami jego przywódcy. Mimo bohaterstwa i patriotyzmu nie uniknęli błędów. Szczególnie negatywny wpływ na dzieje powstania miała rywalizacja o władzę między czerwonymi a białymi. Oba stronnictwa nie potrafiły porozumieć się ze sobą, co osłabiało-i tak już szczupłe-siły powstańcze.
Powstanie poniosło klęskę z powodu przewagi liczebnej Rosjan, braku masowego poparcia chłopów, obojętności rządów europejskich, niechętnego stosunku pozostałych państw zaborczych.

Reasumując moim zdaniem żadne z powstań nie miały szans na zwycięstwo Polaków. Polska miała bardzo dużo słabych punktów w swoich bitwach. Główną strategią Polaków było eliminowanie wroga poprzez podstępy i zasadzki tzw. „partyzantki”. Było to przyczyną mniejszej liczby wojska w stosunku do wroga. Dzięki takiemu zagraniu Polacy unikali otwartej bitwy w której nie mieliby szans z Rosjanami. W porównaniu do innych krajów Polacy mieli o wiele mniejsze fundusze na wojsko niż ówczesna Armia czerwona. Broń była raczej prymitywna. Przy tak słabym wyposażeniu naszej armii ochrona przed wrogiem była zbyt słaba. Organizacja walk oraz wyszkolenie były także minimalne. Polskie wojska to głównie niewykształcona militarnie szlachta i arystokracja. Lepsze wyszkolenie i organizacja zwiększałyby powodzenie walk. Starzy dowódcy nie mieli już sił do walki, a młodzi nie mieli doświadczenia. Niestety, chęci to nie wszystko.