Sąd nad Polską i sen o Polsce w literaturze romantycznej.

Wiek XIX był trudnym okresem dla narodu polskiego. Polacy byli nękani wieloletnimi zaborami wiedzieli, ze konieczna jest walka o niepodległość. Poeci marzyli o wyzwolonej polsce. Chcieli naklonic polakow do walki poprzez pokazywanie ich wad, oraz marzeń o przyszłej wyzwolonej Polsce. W swych utworach pokazywali ludziom co maja w sobie zmienić.
Adam Mickiewicz w „Dziadach części III” pokazuje rózne postawy polaków wobec siebie i wobec zaborcy. W scenie pt. „Salon Warszawski” – widzimy inteligencję polską, która żałuje , ze po wyjeździe senatora Nowosilcowa nie ma już dobrych balów. W senatorze widzą oni dobrego organizatora balów, a nie dostrzegają, iż jest on ciemiężycielem narodu Polskiego. Nie obchodza ich sprawy narodu. Inteligencja gardzi opowiescia Adolfa. Literaci nie chca pisac o Cichowskim, gdyż według nich jest to temat nienarodowy. Pokazuje to tylko jak panicznie boją się podejmować tematy inne niż sielanki. Mickiewicz zwraca uwagę na niepokojące zjawisko zwane kosmopolityzmem. Arystokracja polska nie czuje zwiazku z polska kultura, natomiast chetnie przyjmuja obce wzorce.
W scenie „Bal u Senatora” możemy dostrzec jak obłudna i zakłamana jest dama, która mowi obrazliwie o Nowosiltzowie, by pozniej prawić komplementy w jego obecności. Ukazane sa także postacie Doktora i Pelikana, okrutnych i bezwzglednych polaków, którzy nie maja skrupułów i są pozornie wierni Nowosilcowowi. Są to typowe postawy zdrajców, zarówno ojczyzny, jak i swojego zwierzchnika.
Wysocki mówi: „Nasz naród jak lawa, z wierzchu zimna i twarda, sucha i plugawa, lecz wewnetrznego ognia sto lat nie wyziebi, plwajmy na te skorupe i zstąpmy do głebi”. Jest to wyraz niechęci do sarmackieo-kosmopolitańskiej arystokracji, oraz chęci powrotu do dawnych patriotycznych czasów.
Juliusz Słowacki w „Kordianie” skrytykowal przywódców powst.list. W scenie p.t. „Przygotowanie” bedąca sceną fajntastyczną, przedstawione są ich wady. Czartoryski i Niemcewicz to nieudolni dyplomaci, Skrzynecki był zbyt dumny by wykonać rozkazy, Krukowiecki był zdrajcą, gdyż zostawil wojsko na polu walki. Przez ich nieudolność, chęć zrobienia kariery i tchórzostwo powstanie upadło. Za to Słowacki obwinia ich ,oraz ich wady. Winą obarcza także obojętność ludu, wyobcowanie powstańców, spiskowców oraz ogólną izolację społeczną.
Po wyprawie na Bliski Wschód , Juliusz Słowacki stworzył „Grób Agamemnona” . Pisze on o Termopilach, jako symbolu mestwa i odwagi , oraz poswiecenia dla ojczyzny, a także o Cheronei, jako symbolu kleski, którą przyrownuje do kleski powstania listopadowago. Wstydzi się za swój kraj, który poniosl kleske. Zarzuca Polakom , ze w istotnym momencie nie stac ich na poswiecenie, brakuje im determinacji, by walczyc do ostatniej kropli krwi , jak to czynili Spartanie. Słowacki czuje, ze nie jest godzien, aby stąpać po ziemi Termopilów, gdyż pochodzi z kraju niewolników. Poeta kontynuuje ostrą krytykę szlachty, jej lekkomyślność, bezmyślność, ciemnotę, ślepe naśladowanie innych narodów i godzenie się z niewolą, co potwierdza fragment:

"Polsko! Lecz ciebie błyskotkami łudzą, pawiem narodów i byłaś i papugą ,a teraz Jesteś służebnicą cudzą."

Pisarze epoki romantyzmu próbowali przedstawić wizje przyszłej, wyzwolonej Polski, by nakłonić naród do działania.
Adam Mickiewicz w „Panu Tadeuszu” pisze o kraju lat dziecinnych , który był pełen szczęścia i beztroski. Warto jest go wspominać. Mickiewicz chce powrócić do przeszłości, gdy Polacy byli panami swoich działań. Pisząc:„Kraj lat dziecinnych! On zawsze zostanie święty i czysty, jak pierwsze kochanie” chce powiedzieć, że marzy o tym by Polska znowu była taka jak kiedyś. Autor również docenia rolę młodzieży polskiej walczącej o niepodległość. Uważa, że młodzi są nadzieją Polski.
Adam Mickiewicz w „Dziadach części III” w scenie pt.„Widzenie ksiedza Piotra” przedstawia przyszlosc Polski. Ksiądz Piotr pyta się boga o to, jak może pozwalac na takie cierpienie narodu polskiego. Dowiadujemy się ze przyjdzie ktos tajemniczy. kto przezyje te wszytskie nieszczescia i uratuje Polske. Autor przedstawia obraz męki chrystusa, jednoczesnie przyrownując Francję do Piłata i Maryję do wolności. Twierdzi, że należy cierpieć by dotrwać momentu zmartwychwstania. Polska ma odzyskac wolnosc dla siebie i calego swiata. Jest to idea mesjanizmu, mowiąca o Polsce jako narodzie wybranym, muszącym się poświęcić.
Adam Mickiewicz w „Księgach narodu i pielgrzymstwa polskiego” rozwija idee mesjanizmu. Za 3 dni Polska się ma się odrodzić i w raz z jej odrodzeniem we wszytskich narodach chrzescijanskich nastanie pokój. Uwaza ze emigranci odgrywaja duża rolę, sa dusza narodu i mobilizuja do walki .Widzi w nich apostołów wolności.
W „Kordianie” Juliusz Słowacki pisze , że Polska będzie WINKELRIDEM NARODÓW. Oznacza to, że Polska ma na sobie skupić uwagę mocarstw, tym samym umożliwiając innym uciśnionym narodom zrywy niepodległościowe. Za walke narodu polskiego będą walczyc inne narody. Idee Juliusza Słowackiego kłóciły się z mesjanistycznymi ideami Adama Mickiewicza.
Natomiast w „Grobie Agamemnona” Juliusz Słowacki nakłania naród Polski do pokazania swoich dobrych cech, i odrzucenia wad szlachty sarmackiej. Słowacki uzależnia wyzwolenie narodowe polski od wyzwolenia społecznego chłopów: "dusza anielska", którą trzeba oswobodzić, to lud pańszczyźniany i dopóki chłop będzie gnębiony przez szlachtę, czyli "czerep rubaszny”, i będzie trzymany z daleka od spraw narodowych, dopóty Polska nie odzyska wolności. Przedstawia wizje silnej i niesmiertelnej niczym posąg Polski we fragmencie: "Niech ku północy z cichej się mogiły,podniesie naród i ludy przelęknie,że taki wielki posąg - z jednej bryły,a tak hartowany, że w gromach nie pęknie."