Powstanie Chmielnickiego

Przyczyny wybuchu powstania Chmielnickiego: -Kozacy byli siła społeczną Ukrainy naddnieprzańskiej(wywodzili się ze zbiegłych chłopów polskich i rosyjskich, ludności ukraińskiej, zubożałej szlachty i mieszczan, zasiedlali tereny nad Dnieprem, zagrożeni przez Tatarów organizowali się na wzór wojskowy na czele z atamanami, dowódstwo znajdowało się na Zaporożu na Siczy –jednej z wysp na Dnieprze,- spory z magnaterią, która tworzyła na Ukrainie swoje ,,państewka” i chciała podporządkować sobie Kozaków jako pańszczyźnianych chłopów, - Kozacy rejestrowi(Zygmunt August i Stefan Batory utworzyli oddziały Kozaków rejestrowych do obrony granic Polski za żołd i wolność osobistą, dążenie Kozaków do zwiększenia rejestru, ponieważ pozostali traktowani byli jak chłopi pańszczyźniani), -Władysław IV dążył do wojny z Turcją, obiecując Kozakom zwiększenie rejestru( od 1646r. Prowadzono zaciąg do wojska , ale sejm nie zgodził się na wojnę, więc Kozacy poczuli się oszukani), - różnice wyznaniowe na Ukrainie, - różnice językowe i obyczajowe, -tradycje walki na Ukrainie od XVI wieku, - osobisty zatarg pisarza wojsk zaporskich Bohdana Chmielnickiego z polskim podstarościm z Czehrynia, który zajął jego gospodarstwo i zabił syna, -wojna z Polską była wojną o wyzwolenie narodowe Ukrainy, -podpisanie porozumienia między Kozakami a Tatarami, którzy obawiali się wojny z Rzeczpospolitą o pograniczne tereny.
Skutki powstania: -osłabienie wewnętrzne i międzynarodowe Polski, -wzrost znaczenia Rosji i Turcji-wykorzystanie wojny domowej przez obce państwa, -1666 r.- hetman kozacki Piotr Doroszenko oddał polską część Ukrainy w lenno Turcji, -utrata wschodnich ziem, rokowania Kozaków- poddanych króla polskiego z Rosją, Szwecją i Siedmiogrodem, -Iwan Mazepa poparł Szwecję w wojnie północnej, -w 1775 r. Katarzyna II zlikwidowała ostatecznie Kozaczyznę zaporską, -wpływ na literaturę