Motyw Maryjny na przełomie różnych epok

Encyklopedia Powszechna Gutenberga podaje taką definicje wyrazu Maria :Jest to matka Jezusa. W języku kościelnym Bogarodzica, Najświętsza panna, Matka Boska. Ewangelie poza opisami narodzenia Jezusa i jego Męki mało o niej wspominają. Poza tym jej życie pozostaje w cieniu, co przyczyniło się do powstania wielu apokryfów i legend. Z jej Macierzyństwem Boskim i związanymi z nim przywilejami ,cnotami, łaskami wiąże się powstanie niesamowitej czci, jako odbierała Maryja już w początkach Chrześcijaństwa. To właśnie dzięki tej czci Matka Boska od dawien dawna była pośredniczką między ludźmi a Bogiem , była ich orędowniczką i pocieszycielką, wypraszała dla nich łaski u boga.
Naród polski szczególny sposób traktuje Matkę Jezusa oraz wiąże z nią ogromne nadzieje. Maryja stała się jednym z symboli narodowych. To do niej w 90 % katolicki naród zwraca się ze swoimi troskami prośbami, podziękowaniami oraz żalami.
1 kwietnia 1656 roku w katedrze lwowskiej król Polski Jan Kazimierz Waza, legalna i oficjalna władza Rzeczypospolitej, powierzył losy państwa w ręce Matki Boga jako Królowej po wszystkie czasy. Król był przekonany, że to Maryja uratowała Polskę od potopu szwedzkiego i tylko Ona może obronić ją przed dalszymi najazdami. Zdawał sobie też sprawę, iż Polacy raz odmówiwszy mu posłuszeństwa, mogą uczynić to jeszcze po wielekroć zarówno za panowania jego, jak i jego następców. Dla Maryi jednak, dla Jej obrony, dla Jej chwały ruszą zawsze i wszędzie - na śmierć! Niech więc Ona rządzi i króluje, a on i ci, którzy po nim przyjdą, będą pokornymi sługami i narzędziami w Jej rękach. TRZYSTA lat później prymas Polski Stefan Wyszyński odnawia śluby Jana Kazimierza i stwierdza ,iż "Polska jest Narodem Wybranym Najświętszej Maryi Panny."
Pierwszą pieśnią narodowo religijną nawiązującą do kultu Marii napisaną w języku polskim jest utwór anonimowego autora „Bogurodzica” . Jest to typowa modlitwa . Maryja przedstawiona jest tutaj jako matka Jezusa. Kreowana jest na postać niezwykłą , wybraną przez Boga. Utwór przedstawia wizerunek Maryi jako pośredniczki między synem Bożym a ludźmi , którzy bojąc się go , nie śmieją zwrócić się do niego bezpośrednio. Tak więc proszą o pomoc w wyjednaniu Bożej łaski Maryje i Jana Chrzciciela . Maryja wybrana przez Boga jest w stanie pomóc ludziom aby ten odpuścił im grzechy. Jest bliska ludziom ponieważ sama była kiedyś zwykłą śmiertelniczką. Powołana do świętości wzięła pod matczyną opiekę całą ludzkość. Maryję przedstawiono tutaj jako osobę boską , uwielbioną i wyróżnioną przez Boga, godną wywyższenia a jednocześnie bliską ludziom. Jest ona przecież adresatka próśb , pośredniczy miedzy Bogiem ,a ludźmi . Dla ludzi średniowiecza w osobie Maryi łączyły się sprawy ziemi i nieba. Bóg i syn Boży to osoby dalekie. Matka Boska natomiast pomimo swej boskości , bliska jest człowiekowi.
Utworem przedstawiającym zupełnie inny wizerunek Najświętszej Marii panny a pochodzącym z tej samej epoki jest „Lament Świętokrzyski” Dzieło to nawiązuje do popularnych średniowiecznych mordogów cierpiącej Maryi pod krzyżem .Matka Boża nie jest przedstawiona jako opiekunka i troskliwa matka ludzi ,lecz zwykła zdesperowana kobieta, która towarzyszy śmierci syna. Jego cudowną śmierć postrzega jedynie w wymiarze ludzkim. Jak prawdziwa matka płacze nad losem syna stojąc pod krzyżem .W kreacji Maryi dominuje ludzki aspekt jej bólu. Na pierwszy plan wysuwa się nie cierpienie syna , ale właśnie matki , która jest przez swe przeżycia współodkupicielką. Maryja czuje się w tej sytuacji bezradna , bezbronna , użala się nad sobą i szuka uznania i poparcia u innych ludzi wołając :posłuchajcie bracia miła. Matka Jezusa pełna smutku i żalu ujawnia swoje zawiedzione nadzieje . ma żal do Boga , że skazał ją na takie cierpienie . Uważa iż Archanioł Gabriel ją okłamał , bo mówił ,że będzie szczęśliwa gdy porodzi syna . Pragnie podzielić się swym cierpieniem i prosi ludzi o współczucie.
Obraz matki Boskiej w literaturze nie zawsze był przedstawiany tak samo. O ile we wcześniejszych epokach poczynając od omówionej wcześniej XIII o wiecznej „ Bogurodzicy” i kończąc Np . odą Kniaźnina „ Do najświętszej Marii Panny” Maria przedstawiana była w sposób dyskretny , w cieniu Jezusa o tyle w romantyzmie kreowana jest postać Maryi Królowej i hetmanki.
Utwór Juliusza Słowackiego : „Hymn” powstał w czasie powstanie listopadowego i jest bezpośrednim nawiązaniem do „ Bogurodzicy”. Maryja jest pośredniczką między Polakami a Bogiem i ma zanieść Jemu wołanie narodu o wolność. Podmiot liryczny zwraca się bezpośrednio do Matki Bożej. Odwołuje się do uczuć patriotycznych oraz przypomina o dawnej świetności narodu. Podmiot liryczny widzi szansę na odzyskanie niepodległości , czuje ze „wolności błyszczy zorza” .Sama walka o wolność jest przedmiotem pochwały jako ofiarę należy złożyć ją przed matka Bożą , by ta złożyła ja przed Bogiem.
Kolejnym utworem ,który pragnę zaprezentować jest „Modlitwa do Bogarodzicy” Baczyńskiego. Pisarz pod wpływem twórców romantycznych m.in. Słowackiego patrzył na wojnę przez pryzmat moralności , etyki i historii. Okres II wojny światowej jest trudny zarówno dla poety jak i zwykłego człowieka . Jest to czas odwróconego dekalogu , w którym istniała obawa przed utratą człowieczeństwa. Owocuje to prośbą do Matki o jego zachowanie .Podmiot liryczny zwraca się do Marii z prośbami , aby nauczyła ludzi żyć w czasie wojny , ale i za razem godnie umrzeć, a w chwili śmierci nie złorzeczyć. Nawiązuje tu do przeszłości naszego narodu , który nie raz był stawiany w „zbroi szereg”. Mówi o ważnej roli jaką Maryja odegrała dla Chrześcijan , gdyż tak samo jak deszcz może być częścią muzyki tak urodzenie syna Bożego zapoczątkowało zbawienie. Maryi spędziła przy Bogu wiele czasu i mimo , ze była jego matką , wiele się od niego nauczyła . Maryja musiała pogodzić się ze śmiercią swojego pierworodnego syna . Musiała bez sprzeciwu i z godnością przyjąć fakt jego poświęcenia się dla ludzkości .Powinna być więc przykładem dla matek których dzieci ginęły na wojnie i które tracą swoje dzieci ! Podmiot liryczny prosi Maryję , która ich oświeca tak samo jak blask nad czarnym lasem , aby „oświeciła również ich broń” podczas gdy oni będą walczyć w imię miłości. Maryja jest opoką jest nadzieją , po modlitwie doi niej ,po rozmowie z nią żołnierze maja siłę iść na śmierć. Bo wiedzą ,ze dzięki jej wstawiennictwu zostaną przyjęci do Królestwa Niebieskiego.
Doskonałym przykładem zawierzenia Maryi w czasie wojny jest „Modlitwa żołnierska” Tadeusza Gajcy. Podmiot liryczny widzi Maryję jako krucha i delikatna nadzwyczajną osobę ,która potrafi obdarzyć ludzi siłą i mocą , lecz oni powinni być również dla niej oparciem! To głównie dzięki niej ,możemy liczyć na łaskę Bożą. Maryja nie potrafi zrozumieć dlaczego ludzie przelewają krew podmiot liryczny u Gajcego podobnie jak i u Baczyńskiego prosi ją aby „natchnęła skutecznym lotem pocisk”
Ostatnim utworem ,który chciałabym zaprezentować jest „List do matki Boskiej” Księdza Jana Twarowskiego. Maryja jest dla niego kimś wyjątkowym , ciągle czuje jej obecność i bliskość! Nawet kiedy śpi ma wrażenie ,ze ktoś do niego szepce. Może z nią o wszystkim porozmawiać , nawet o zwykłych , błahych codziennych sprawach i wierzy ,ze ona go wysłucha. Pragnie podzielić się z nią wszystkim co go cieszy co mu się podoba. Twardowski pisze do Maryi list ponieważ chce mieć pewność ,że wiadomość jaką on jej przekazuje na pewno dotrze , Opowiada jej o Polsce , o tym jak jest piękna ,
Prawda poezji, utrwalająca mowę serca, nie naruszyła w niczym prawdy teologicznej, a jedynie ukazała ją poprzez obraz, zazwyczaj bardziej przemawiający do człowieczej wrażliwości. Przekonujemy się o tym niejednokrotnie, zwłaszcza w naszym kraju, tak bardzo związanym z Maryją, uznaną wszak za Królową Polski.