Zasady prawa wyborczego

Zasada powszechności
Art. 62
Posiadanie prawa wyborczego:
a) ukończenie najpóźniej w dniu głosowania 18 lat
b) posiadanie obywatelstwa polskiego
c) dysponowanie pełnią praw politycznych
Prawa wyborczego nie posiadają:
a) ubezwłasnowolnione prawomocnym wyrokiem sądu
b) pozbawione praw publicznych, wobec których są orzekł karę dodatkową w tej postaci
c) pozbawione praw wyborczych orzeczeniem trybunału stanu

Czynne prawo wyborcze – prawo wybierania posłów, senatorów, Prezydenta, członków samorządu terytorialnego, a także brania udziału w referendum ogólnokrajowym czy gimnnym, które przysługuje obywatelom od ukończenia 18 lat.
Bierne prawo wyborcze – jest uprawnieniem obywatela do kandydowania w wyborach, a wiec do ubiegania się o wybór. Granica wieku to 21 lat w przypadku posła, 30 lat o mandat senatora, 35 w wyborach prezydenckich.
Prawne gwarancje powszechności – spisy wyborców są sporządzane z urzędu w oparciu o prowadzony w gminie rejestr wyborców, który w okresie poprzedzającym wybory czy referendum jest udostępniany w celu sprawdzenia jego prawidłowości

Zasada równości
Oznacza że każdemu wyborcy przysługuje jeden głos.
W sensie materialnym rozumie się jednakową, równą siłę głosu każdego wyborcy, co zapewnia mu równy wpływ na skład organu przedstawicielskiego.
Norma przedstawicielstwa – ustala się ją dzieląc liczbę mieszkańców kraju przez liczbę mandatów danego organu. Otrzymany iloraz stanowi tę normę przedstawicielstwa. Drugi wymóg – to przydzielanie okręgowi wyborczemu mandatów nie w sposób dowolny, ale odpowiednio do liczby jego mieszkańców.

Zasada bezpośredniości
Zasada ta oznacza, że wyborca głosuje bezpośrednio na kandydata, że to jego głos bezpośrednio decyduje o ostatecznym wyniku wyborów. W Polsce wszystkie wybory prowadzone są w sposób bezpośredni. Obowiązujące w Polsce przepisy prawne nie znają instytucji głosowania ani za pośrednictwem pełnomocnika, ani prze pocztę.

Zasada tajności głosowania
Zasada odnosi się do jednego tylko etapu wyborów, a mianowicie do samego aktu głosowania. Celem zaś wprowadzenia zasady tajności głosowania jest pragnienie zapewnienia wyborcy pełnej swobody. Swoją decyzję co do udzielenia poparcia określonemu kandydatowi czy liście kandydatów, wyborca powinien podejmować w sposób niczym nie skrępowany, wolny od nacisków i obawy, że z powodu treści oddanego głosu może ponieść jakiekolwiek konsekwencje.

Zasady dotyczące rozdziału mandatów
W Polsce stosowane są zasady proporcjonalności i większości. Zasada proporcjonalności jest stosowana w odniesieniu do wyboru posłów, a także w wyborach w gminach liczących powyżej 20 tyś mieszkańców. Większości jest stosowana w przypadku wyboru senatorów, Prezydenta RP oraz w wyborach do organów samorządu terytorialnego w gminach do 20 tyś.

Ważność wyborów
W Polsce ważność określa Sąd Najwyższy. Obywatel dysponuje prawem zgłoszenia protestu. Podstawę do wniesienia protestu może stanowić dopuszczenie się przestępstw przeciwko wyborom, naruszenie przepisów ustawy dotyczących:
1) głosowania
2) ustalenia wyników głosowania
3) ustalanie wyników wyborów

Wygaśnięcie i obsadzenie mandatu w trakcie kadencji
Mandat posła lub senatora:
a) odmowa złożenia ślubowania
b) utrata prawa wybieralności
c) zrzeczenie się mandatu
d) uchylanie się w okresie 3 miesięcy od złożenia ślubowania
e) śmierć posła lub senatora
f) złożenie niezgodnego z prawda oświadczenia w sprawie służby lub współpracy z organami bezpieczeństwa w latach 1944 – 1990
g) powołanie na stanowisko Prezesa NIK, Prezesa NBP etc.

Mandatu przedstawicielskiego nie mogą sprawować także sędzia, prokurator, urzędnik służby cywilnej itp.
W sprawach pozbawienia mandatu posła orzeka Trybunał Stanu.