Konsekwencje procesów urbanizacyjnych

Urbanizacja jako proces wieloaspektowy prowadzi do przemiany miast i ich rozwoju. Nie będę przytaczać jego definicji, gdyż zjawisko to zostało omówione na lekcji, więc powtarzanie jej uważam za bezcelowe.
Opisując zagadanienie problemowe wezmę pod uwagę miasto już rozwinięte tzw. aglomerację miejską, ponieważ można na jej przykładzie wyjaśnić wiele aspektów, a jak wiadomo mniej konsekwencji procesów urbanizacyjnych odczuwa się w nowopowstałym mieście.
Otóż proces ten niesie ze sobą szereg zmian, a co za tym idzie skutków, zarówno pozytywnych jak i negatywnych. Urbanizacja powoduje systematyczne zmniejszanie się terenów rolniczych, masową migrację ludności wiejskiej do wielkich miast. Jednak na początku należy się zastanowić co powoduje taki stan rzeczy. Jedną z przyczyn jest chęć poprawienia swojej sytuacji materialnej, warunków życia. Miasto oferuje możliwość uzyskania i wyboru pracy, możliwości edukacyjne, dostępność wielu usług oraz miejsc zamieszkania, gdyż budowane są nowe osiedla, na które wciąż rośnie popyt, wraz ze wzrostem liczby ludności. Z kolei dzięki ciągłej budowie, miasto rozprzestrzenia się poza swe granice administracyjne, co sprzyja ulepszaniu komunikacji, tworzeniu naukowych rozwijaniu się instytucji naukowych (oświatowych), społecznych (służby zdrowia), kulturalnych (muzea, teatry, kina), handlowych, finansowych i ubezpieczeniowych. Jest to przyczyną powstawiania nowych miejsc pracy, zwiekrzenia liczby zatrudnionych, a w wyniku wzrost dochodu narodowego. Ważne jest tu także zwiększenie poziomu kulturalnego i kształcenia. Natomiast rozwijanie się miasta pod względem naukowo-technicznym powoduje szybkie komunikowanie się i przemieszczanie mieszkańców, wzrost ich poziomu życia, a także przekształcanie się krajobrazu miejskiego. Staje się one ciekawe także pod względem turystycznym. Zjawiska te powodują, że wielkie miasta są ośrodkami kulturotwórczymi i stanowią miejsce realizacji osiągnięć naukowo-technicznych w danym kraju. Dobrze zarządzane miasto nie stanie się tylko ośrodkiem przemysłu, lecz będzie posiadało zalety pod wieloma względami.
Mimo tych wielu walorów procesów urbanizacji, wiele konsekwencji ma charakter negatywny. Nadmierny wzrost liczby, której wynikiem jest m.in. niekontrolowana imigracja ludności, może prowadzić do przeludnienia, w następstwie do tworzenia się zjawiska bezdomności i bezrobocia. W takim wypadku narasta wciąż niedobór zasobów mieszkalnych w stosunku do zatrudnionej siły roboczej. Napływ imigrantów może być przyczyną problemów gospodarczych, społecznych i politycznych. W dużych miastach istnieje zjawisko znacznego zróżnicowania społecznego (bogaci – biedota) i przestrzennego. Najczęściej w centrum żyją osoby starsze natomiast na obrzeżach miasta młodzi i dzieci, tworzą się także dzielnice nędzy. Obniża się bezpieczeństwo w mieście, a wzrasta poziom przestępczości i patologii społecznej (alkoholizm, narkomania). Częstymi problemami wielkich metropolii są także głód, choroby, deficyt wody i trudności komunikacyjne(korki). Tutaj zanieczyszczenia wód i powietrza czasem mogą wielokrotnie przewyższać dopuszczalną normę. Prowadzi to do wielu chorób układu oddechowego i nerwowego wśród ludności miejskiej. W aglomeracjach gromadzone są wielkie ilości śmieci i odpadów. Jest trudność z ich składowaniem i usuwaniem, dlatego wiele ulic, szczególnie w dzielnicach biedoty, jest pokrytych śmieciami, gdzie żuje wielu ludzi. Urbanizacja niesie ze sobą oprócz zanieczyszczeń również szkodliwy dla zdrowia hałas i wibracje. Hałas ze środków komunikacyjnych waha się od 70 – 90 decybeli. Wpływ hałasu na zdrowie ludzkie staje się bardziej widoczny z upływem czasu. Powoduje napięcia, stany nerwowości, irytacji i zmęczenia. Dalsze konsekwencje to zaburzenia funkcjonowania organów wewnętrznych. By zwalczyć hałas pochodzenia komunikacyjnego należałoby ograniczyć ruch pojazdów w mieście, co jest nie możliwe ze względu na zapotrzebowania ludzi w mieście. Przecież wprowadzenie ruchu rowerowego nie przyjęłoby się z powodu niechęci do wysiłku fizycznego i wygodnictwa, a wprowadzenie barier dźwiękochłonnych słono kosztuje. Duże znaczenie może mieć ilość placów zieleni w mieście, których ubywa niestety w trakcie rozwoju i rozbudowy miasta, a przecież gęsta zieleń znacznie tłumi hałas i sprzyja atrakcyjności krajobrazu miasta.
Niestety urbanizacja nie jest procesem, który wpływałby tylko negatywnie na ludność miast, większym problemem, można by powiedzieć – globalnym, jest wpływ na pogarszanie się ogólnych warunków środowiska. Procesy urbanizacyjne sprzyjają wzrostowi temperatur (tworzeniu się tzw. miejskich wysp ciepła), zmniejszeniu się amplitudy temperatur, osłabieniu dopływu promieniowania słonecznego i zmianie systemu opadowego. Zanieczyszczenie powietrza zakłóca bilans promieniowania słonecznego przez zwiększenie zmętnienia atmosfery, zmianę składu chemicznego atmosfery i kropel wody znajdujących się w powietrzu (kwaśne deszcze), wzrost koncentracji ozonu w troposferze (a spadek w stratosferze) dostarczanie do atmosfery dodatkowej ilości energii cieplnej, co zmienia strukturę termiczną atmosfery. Obserwowany jest systematyczny wzrost koncentracji ozonu w troposferze w rejonach silnie uprzemysłowionych. Ozon powstaje w wyniku fotoutleniania tlenku węgla, metanu lub innych lotnych związków organicznych w obecności dwutlenku siarki lub tlenków azotu. Ze względu na krótki czas życia ozonu w atmosferze przyziemnej nie ma on większego wpływu na zmiany warunków klimatycznych lecz ma niekorzystny wpływ na organizmy żywe.
Do problemów o charakterze globalnym należy także niszczenie warstwy ozonowej w stratosferze w wyniku emisji freonów (czterochloro/fluorowęglowców, w skrócie CFCs). Ozon pełni w stratosferze niezwykle ważną i korzystną funkcję pochłaniając szkodliwe dla organizmów żywych promieniowanie ultrafioletowe. Freony, które w atmosferze przyziemnej mają własności gazów szklarniowych, w stratosferze ulegają rozkładowi uwalniając atomy chloru, fluoru lub bromu, powodujące rozpad ozonu. Degradacja środowiska jest, więc szczególnie odczuwalna problemów aglomeracjach miejskich, gdzie urbanizacja przyczynia się do powstawania tzw. efektu cieplarnianego, dziury ozonowej problemów kwaśnych deszczy.
Dodatkowym aspektem jest odbieranie zwierzętom ich środowiska.
Im większe jest miasto tym z większą ilością problemów musi sobie poradzić, skutki jego urbanizacji mają dwojaki charakter jak wynika z powyższych wniosków. Trudno jest jednak stwierdzić czy ma oddźwięk pozytywny czy też nie. Jedno jest pewne, na całym świecie procesy te postępują i chyba nigdy nie ulegną zahamowaniu.