Uzasadnij, że sÅ‚owa Jana Kochanowskiego ,,o nierzÄ…dne królestwo i zginienia bliskie” byÅ‚y aktualne także w dobie oÅ›wiecenia.

Okres oÅ›wiecenia to czasy wydarzeÅ„ politycznych w wiÄ™kszoÅ›ci niekorzystnych dla Polski, jak kolejne rozbiory i konferencje. Przede wszystkim jednak charakterystycznÄ… cechÄ… tej epoki w naszym kraju byÅ‚ pogłębiajÄ…cy siÄ™ chaos wewnÄ™trzny, którego przyczynÄ™ stanowiÅ‚y z jednej strony nadmierne przywileje szlacheckie uważajÄ…cej siÄ™ – zgodnie z sarmackim, jeszcze barokowym Å›wiatopoglÄ…dem – za lepsza od wszystkich innych ludzi i w zwiÄ…zku z tym nie uznajÄ…c nad sobÄ… żadnej wÅ‚adzy, z drugiej zaÅ› – sytuacja narodowa wiążąca siÄ™ z osÅ‚abieniem wÅ‚adzy centralnej reprezentowanej przez króla StanisÅ‚awa Poniatowskiego i bÄ™dÄ…cej przynajmniej w pewnym stopniu wynikiem jego osobistych sÅ‚aboÅ›ci. PoczynajÄ…c od czasów saskich, w kraju szerzyÅ‚o siÄ™ szlacheckie warcholstwo, znaczenie sejmu malaÅ‚o w zwiÄ…zku z nadużywaniem ,,liberum veto” i zrywaniem kolejnym obrad, zaÅ› wolna elekcja stanowiÅ‚a pole coraz wiÄ™kszych nadużyć, walki stronnictw i ingerencji w wewnÄ™trzne sprawy kraju ze strony sÄ…siednich paÅ„stw. Koronacja Poniatowskiego poprawiÅ‚a nieco sytuacjÄ™, ale jednoczeÅ›nie wiÄ…zaÅ‚a siÄ™ z uzależnieniem Polski od Rosji, której król ten przede wszystkim zawdziÄ™czaÅ‚ tron. DoszÅ‚o do tego, że ambasador carycy Katarzyny II kierowaÅ‚ wieloma poczynaniami polskiego wÅ‚adcy, sam król zaÅ› pobieraÅ‚ niemal oficjalnie pensjÄ™ z rosyjskich źródeÅ‚. O ile w rozwoju szeroko pojmowanej kultury StanisÅ‚aw August poÅ‚ożyÅ‚ niewÄ…tpliwe zasÅ‚ugi, dziÄ™ki którym czasy stanisÅ‚awowskie to szczyt polskiego oÅ›wiecenia, o tyle jako polityk nie reprezentowaÅ‚ on niemal niczego wartoÅ›ciowego. Wystarczy przypomnieć przystÄ…pienie króla do konferencji targowickiej lub okolicznoÅ›ci jego abdykacji w roku 1795, kiedy to zrzekÅ‚ siÄ™ polskiej korony w zamian za pokaźnÄ… sumÄ™ zÅ‚otych rubli, czyli – de facto – sprzedaÅ‚ jÄ… rosyjskim carom.

Zagrożenia te dostrzegli pisarze i poeci oÅ›wiecenia. Ignacy Krasicki wzywaÅ‚ do poÅ›wiÄ™cenia za ojczyznÄ™ w swoim ,,Hymnie do miÅ‚oÅ›ci ojczyzny” napisanym w zwiÄ…zku z pierwszym rozbiorem Polski, ganiÅ‚ wady rodaków w bajkach i satyrach. Julian Ursyn Niemcewicz prowadziÅ‚ ożywionÄ… dziaÅ‚alność publicystycznÄ… zmierzajÄ…cÄ… do przekonania odbiorców do racji obozu reform, temu samemu celowi podporzÄ…dkowaÅ‚ też swojÄ… komediÄ™ politycznÄ… ,,Powrót posÅ‚a” ukazujÄ…cÄ… walkÄ™ stronnictw podczas Sejmu Czteroletniego i opowiadajÄ…cÄ… siÄ™ jednoznacznie przeciwko szlacheckim konserwatystom. W podobnym duchu wypowiadali siÄ™ niemal wszyscy liczÄ…cy siÄ™ twórcy literatury tej epoki, ostrzegajÄ…c przed zbliżajÄ…cymi siÄ™ konsekwencjami zÅ‚ych postaw, wad i zdarzeÅ„ dla kraju i narodu. Chociaż Sejm Wielki zdoÅ‚aÅ‚ uchwalić KonstytucjÄ™ 3 Maja (posÅ‚ugujÄ…c siÄ™ zresztÄ… podstÄ™pem i wykorzystujÄ…c nieobecność posłów przeciwnych projektowi, co stawia prawomocność ustawy pod znakiem zapytania), nie zostaÅ‚a ona wprowadzona w życie, gdyż przeszkodziÅ‚a w tym interwencja rosyjska i – po upadku powstania koÅ›ciuszkowskiego – ostatni, trzeci i caÅ‚kowity rozbiór Polski, która w ten sposób na 123 lata utraciÅ‚a niepodlegÅ‚y byt paÅ„stwowy.

BiorÄ…c pod uwagÄ™ sytuacjÄ™ polityczno-spoÅ‚ecznÄ… w Polsce okres oÅ›wiecenia oraz jej uwarunkowania wewnÄ™trzne i miÄ™dzynarodowe można uznać, że sÅ‚owa Jana Kochanowskiego z jego tragedii ,,Odprawa posłów greckich” (wypowiedź jednego z bohaterów dramatu – Ulissesa) byÅ‚y w peÅ‚ni aktualne także w tej epoce, mimo że zostaÅ‚y napisane ponad dwieÅ›cie lat wczeÅ›niej, w okresie renesansu. Polska doby oÅ›wiecenia to z pewnoÅ›ciÄ… ,,nierzÄ…dne królestwo i zginienia bliskie”, czego dowodów dostarczyÅ‚a pod koniec XVIII wieku historia.