Ojcowski Park Narodowy

1. Informacje ogólne:
Jedyny na terenie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, a zarazem jeden z najmniejszych w Polsce i najbardziej cenny Park Narodowy. Został utworzony 14 stycznia 1956 w celu ochrony naturalnego krajobrazu doliny Prądnika. Oprócz zwartego terenu Ojcowski Park Narodowy posiada również od 1969 r. enklawę. Stanowi ją rezerwat brzozy ojcowskiej niedaleko Hamerni i Giebułtowa. Plantację brzozy ojcowskiej w tym miejscu odkrył w 1805 r. Willibald Besser. Łącznie cały Ojcowski PN posiada powierzchnię 2145,62ha (+ powierzchnia otuliny 6777 ha), z czego aż 22% to rezerwaty ścisłe.

2. Flora
W Ojcowskim PN niezwykle bogato reprezentowana jest flora (ponad 30 zbiorowisk roślinnych i ok. 1000 gatunków roślin naczyniowych, ponad 230 gatunków mchów i wątrobowców, prawie 1200 gatunków grzybów i niemal 200 gatunków porostów). Występuje tu również wiele gatunków reliktowych, górskich i stepowych. Oprócz licznie występujących tu pięknych lasów bukowych z domieszką jodeł (Góra Chełmowa), grabowo-dębowych i bardzo rzadkich w Polsce jaworowych (Dolina Sąspowska), rosną tu również rzadkie okazy w tym: wspomniana wcześniej brzoza ojcowska, chaber miękkowłosy (Dolina Zachwytu), tojad smukły i mołdawski, żywiec gruczołowaty, przetacznik górski, wiśnia karłowata, ostnica Jana (skała Jonaszówka i Góra Koronna), ostrożeń pannoński, języcznik zwyczajny (stoki Góry Chełmowej), obrazki plamiste (Góra Zamkowa), rzadko wisienki stepowe (na stokach wzgórza Grodzisko), aster gawędka, ułudka leśna (Dolina Sąspowska) itd.

3. Fauna
Fauna jest równie liczna jak flora. Naliczono, że tak mały teren zamieszkuje ok. 6000 gatunków zwierząt, a szacuje się, że w miarę postępu badań liczba ta może wzrosnąć do 11 tys. gatunków.Świat zwierząt w OPN zdominowany jest przez owady (ok. 2000 gatunków). Ssaki są tu reprezentowane m.in. przez 15 gatunków nietoperzy (na 21 występujących w Polsce), borsuki, kuny leśne, koszałki, sarny, dziki, lisy, tchórze a nawet gronostaje, piżmaki i bobry. Z ptaków tu występujących należy wymienić przynajmniej: puszczyki krętogłowe, dzięcioły czarne, zielone i zielonosiwe, białorzytki, jastrzębie, krogulce, myszołowy, sowy uszate, bociany czarne, wilgi, jemiołuszki, mysikróliki itd. Równie ciekawie przedstawiają się pozostałe gatunki zwierząt, z których na szczególną uwagę zasługują chociażby: traszki. żmije, gniewosze, padalce, zaskrońce, pstrągi tęczowe, czy ślimak pomrów błękitny.

4. Formy krasowe
Dolina Prądnika objęta ochroną przez Ojcowski Park Narodowy to fenomenalny przykład krasu jurajskiego. W obszarze parku znajdują się niemal wszystkie występujące na Jurze formy krasowe.

a) Ostańce skalne
Charakterystycznymi formami rzeźby terenu występującymi w OPN są skalne ostańce o najrozmaitszych kształtach i wysokości dochodzącej do kilkudziesięciu metrów. Chyba każdy zna owianą licznymi legendami Maczugę Herkulesa, która jest sztandarowym przykładem jurajskich skałek. Innym przykładem skały, która stała się symbolem Ojcowa jest charakterystyczna Brama Krakowska. Niezwykle imponująco wygląda również Góra Koronna, a osobliwie Igła Deotymy. Warto przy tym zwrócić uwagę na kunsztowne i nieprzypadkowe nazewnictwo poszczególnych ostańców.

b) Wąwozy
Niejednokrotnie wzgórza znajdujące się w Ojcowskim PN są poprzecinane wąwozami, z których nie sposób zapomnieć o:
 Wąwozie Korytania - występują tu licznie sarny, lisy i dziki
 Wąwozie Koziarnia
 Wąwozie Stodoliska
 Wąwóz Węgielnik
c) Źródła krasowe (wywierzyska)
Oprócz form krasowych w postaci skalnych ostańców i wąwozów, równie charakterystyczne są licznie występujące na terenie OPN źródła krasowe. Warto wspomnieć chociaż o takich źródłach jak:
 Źródło Miłości - bijące nieco poniżej Bramy Krakowskiej z wydajnością 1 l/sek.
 Źródło św. Jana - za Kaplicą na Wodzie, którego prawdziwy wypływ wody znajduje się około 150 metrów na wschód po przeciwległej stronie drogi. Jego duża wydajność (5 l/sek.) pozwoliła na zaopatrywanie z niego w wodę pitną Ojcowa, Złotej Góry i Woli Kalinowskiej.
 Źródło Młynnik



d) Jaskinie i schroniska
Innym przykładem zjawisk krasowych występujących na terenie OPN-u, są jaskinie. Warto wspomnieć, że jest to największe skupisko jaskiń na Jurze i jedno z największych skupisk tych form krasowych w Polsce. Znajduje się tu około 220 jaskiń i schronisk skalnych z których najsłynniejsze to Jaskinia (Grota) Łokietka, Jaskinia Ciemna, Jaskinia Koziarnia i Jaskinia Maszycka, z czego dwie pierwsze jako jedyne w OPN zostały udostępnione do zwiedzania (z przewodnikiem). Wszystkie pozostałe jaskinie w Parku nie są udostępnione do zwiedzania pod groźbą kary. Dwie ostatnie jaskinie z wymienionych zasłynęły z paleolitycznych znalezisk archeologicznych zaliczanych do najstarszych śladów pobytu człowieka na terenach Polski.

5. Zabytki
Oprócz wartości przyrodniczo-krajobrazowych Ojcowski Park Narodowy posiada na swoim terenie wiele ciekawych zabytków będących dziełem rąk ludzkich. Najcenniejsze z nich to:
 perła polskiego renesansu - zamek w Pieskowej Skale z Muzeum
 ruiny zamku kazimierzowskiego w Ojcowie
 Dom "Pod Łokietkiem" w Ojcowie - ob. Muzeum im. W. Szafera
 Hotel "Pod Kazimierzem" w Ojcowie
 Willa "Jadwiga" z 1910 r.
 Kaplica na Wodzie - z 1901 r. (w każdą niedzielę i święta odbywają cię w niej msze święte, a w przerwach między mszami udostępniona jest do zwiedzania)
 kościółek w Grodzisku
 młyn i tartak Boronia z poł. XIX w. w Grodzisku (można zwiedzać po ustaleniu z właścicielem)
 dwa prehistoryczne grodziska - przy J. Ciemnej i na Górze Okopy
Poza tym będąc tu warto zapoznać się również z dawnym założeniem uzdrowiska (m.in. pozostałości Parku Zdrojowego w Ojcowie i polana Goplana) oraz obejrzeć funkcjonującą w samym sercu Ojcowa pstrągarnię.
Mniejszą wartość zabytkową stanowią pozostałe do dziś a dawniej licznie występujące młyny wodne w dolinie Prądnika. Spośród nich oprócz wspomnianego młynu Boronia należy wymienić również:
 młyn Kopcińskiego (obecnie nieczynny) - położony za skałą Wieża u wylotu Wąwozu Stodoliska. Młyn ten pochodzi jeszcze z XVI w. Za młynem znajduje się tzw. ogrojec, czyli olbrzymi masyw skalny o długości około 400 metrów.
 młyn Mosura - około 200 metrów za młynem Boronia
 młyn Wilka - przy zejściu szlaku ze skały Długiej (z Grodziska) w kierunku Pieskowej Skały
 młyn Krzemienia - po przeciwnej stronie drogi niż wylot Doliny Zachwytu
 młyn Krzystanka - koło źródła Młynnik
 młyn Natkańca - stojący u podnóża Skał Wernyhory

6. Zagospodarowanie turystyczne
Przez Ojcowski PN przebiega gęsta sieć szlaków turystycznych umożliwiających dogodne docieranie w najbardziej interesujące zakątki Doliny Prądnika bez zagrożenia zniszczenia cennej przyrody.
W latach 90-tych XX w. do istniejącej sieci szlaków "jurajskich" dołączył nowy szlak turystyczny (jedynie w obrębie Parku Narodowego) rozpoczynający się nieopodal Bramy Krakowskiej (od wspomnianego miejsca około 200 metrów w kierunku Ojcowa) prowadzący do Jaskini Ciemnej i dalej przez Górę Koronną i Górę Okopy).
Z miejsc udostępnionych do zwiedzania po wykupieniu biletu wymienić należy:
 J. Ciemna
 J. Łokietka
 Zamek w Pieskowej Skale (bez biletu wstęp jedynie na dziedziniec otoczony bastionami (płatny wstęp do Muzeum)
 Ruiny zamku w Ojcowie
 Muzeum im. W. Szafera
 Muzeum Regionalne PTTK
 Młyn Boronia