Wykorzystując literaturę i publicystykę oświecenia udowodnij że głównym jej celem było dobro państwa.
W dobie oÅ›wiecenia literaci publicyÅ›ci szczególny nacisk kÅ‚adli na sprawy zwiÄ…zane z aktualnÄ… sytuacjÄ… spoÅ‚eczno-publicznÄ… Polski i gonili wszelkie wsteczne poglÄ…dy.Jednym z takich pisarzy byÅ‚ StanisÅ‚aw Staszic który w „swych uwagach nad życiem Jana Zamojskiego” zawarÅ‚ poglÄ…dy dotyczÄ…ce spraw edukacji, prawa wÅ‚adzy, wolnej elekcji i paÅ„stwa. Zdaniem autora sprawnie dziaÅ‚ajÄ…cy system edukacji decyduje o przyszÅ‚ym losie paÅ„stwa. Proponuje aby ze szkół powszechnych usunąć naukÄ™ teologii, a uczyć mÅ‚odzież sposobów poznawania praw jakie rzÄ…dzÄ… Å›wiatem. SzkoÅ‚y powszechne powinny też wychowywać rycerzy, obywateli, którzy bÄ™dÄ… potrafili dobrze sÅ‚użyć ojczyźnie. InnÄ… sprawÄ… jakÄ… autor poruszyÅ‚ w „Uwagi...” jest prawodawstwo dla kraju, o tym czy dane prawo zostanie uchwalone, czy też nie, ma decydować wiÄ™kszość. Staszic proponuje też reformowanie sÄ…downictwa, które powinno dziaÅ‚ać ciÄ…gle, a nie tylko w okresach ustalonych sesji, uznajÄ…c jednoczeÅ›nie prawo o nietykalnoÅ›ci osobistej bez wyroku sÄ…du. Również ważnÄ… kwestiÄ… jest wedÅ‚ug autora zaniechanie wolnej elekcji, która powoduje, że w sprawy polskie wtrÄ…cajÄ… siÄ™ obce mocarstwa. Postuluje on, aby tron w Polsce byÅ‚ dziedziczny, co uchroni nasz kraj przed dalszym podziaÅ‚em. Staszic, który pilnie obserwowaÅ‚ sytuacjÄ™ spoÅ‚ecznÄ… i politycznÄ… w Polsce, zwróciÅ‚ też uwagÄ™ na to, że należy uporzÄ…dkować wiele dziedzin życia, aby w ten sposób zapobiec emigracji ludnoÅ›ci. Ucieka ona z kraju, gdyż cierpi na niedostatek, żyje obciążona dużymi podatkami, brak tu sprawiedliwoÅ›ci a panuje bezprawie i ucisk. W 1790r. UkazaÅ‚o siÄ™ „Przestrogi dla Polski” którym autorem także jest StanisÅ‚aw Staszic, widać w nich troskÄ™ o dobro kraju. NawoÅ‚ujÄ… do przeprowadzenia skutecznych reform i zaprzestania zbytecznego gadulstwa jakie obserwowano podczas obrad Sejmu Wielkiego. Staszic wzywa do ratowania kraju poprzez uchwalenie konstytucji, która dawaÅ‚aby równe prawa wszystkim stanom. Wytyka też przyczyny, jakie zÅ‚ożyÅ‚y, siÄ™ na to, iż Polska chyli siÄ™ ku upadkowi. Mówi o zdradach, podstÄ™pach i podÅ‚oÅ›ci, przekupstwie, przemocy, chciwoÅ›ci i wielu innych wadach panów polskich. Ich wÅ‚aÅ›nie obarcz odpowiedzialnoÅ›ciÄ… za katastrofÄ™, jakÄ… staÅ‚ siÄ™ 1 rozbiór. W „Przestrogach...” odnajdujemy także opis katastrofalnego poÅ‚ożenia chÅ‚opów, ich nÄ™dzy, która prowadzi do wycieÅ„czenia i Å›mierci, zwÅ‚aszcza dzieci. Staszic bierze w obronÄ™ także mieszkaÅ„ców miast, którzy pozbawieni sÄ… perspektyw rozwoju, ze wzglÄ™du na niestabilnÄ… sytuacjÄ™ kraju. Domaga siÄ™ przyznania, mieszczanom praw, które zrównaÅ‚yby ich z innymi stanami.
Podobne poglÄ…dy wypowiada też Hugo Kołłątaj, który jest autorem listów „Do StanisÅ‚awa MaÅ‚achowskiego”. Kołłątaj jest zwolennikiem przyznania praw obywatelskich wszystkim stanom. Wolność osobista to zdaniem autora-przywilej przysÅ‚ugujÄ…cy wszystkim. CzÅ‚owiek wolny powinien podlegać jedynie prawu. Spotykamy siÄ™ tu, także z propozycjÄ… zagwarantowania wÅ‚asnoÅ›ci ziemskiej dziedzicowi, poprzez oczynszowanie chÅ‚opa, które powinno wynikać z rzetelnych oszacowaÅ„ i nie być zbyt wielkim obciążeniem.
Kolejnym autorem, który w publicystyce nawoÅ‚ywaÅ‚ do, zreformowania paÅ„stwa byÅ‚ Franciszek Jeziorski. Jego publicystyka różni siÄ™ od przytoczonej tu wczeÅ›niej, gdyż ukazuje anachronizmy i kompromituje je w sposób ironiczny i zÅ‚oÅ›liwy. Jego „Katechizm o tajemnicach rzÄ…du polskiego...” pokazuje ustrojowe i spoÅ‚eczne niedomagania ówczesnej Polski. WyÅ›miewa szlacheckie rzÄ…dy, wywyższanie siÄ™ tego stanu. PiÄ™tnuje stosunek szlachty do chÅ‚opstwa i mieszczaÅ„stwa. Twierdzi, że takie stosunki spoÅ‚eczne, jakie panujÄ… w Polsce, rodzÄ… ucisk i bezprawie, przekupstwo i arogancjÄ™ i przyczyniajÄ… siÄ™ do upadku paÅ„stwa.
Wszyscy wymienieni tu publicyści pisali z myślą o kraju, jego dobrobycie i sile. Ich teksty były orężem w walce o reformy i przywrócenie praworządności w państwie.