Hołd pruski - przyczyny i skutki.

Najważniejszym problemem polityki polskiej na początku XVI wieku było uregulowanie sprawy Zakonu Krzyżackiego. Pokój toruński w 1466 roku nie przyniósł pełnej likwidacji Zakonu, który nie zaprzestał dążeń do uniezależnienia się od Polski i starań o odzyskanie straconej pozycji.
Do zaostrzenia stosunków doszło po wyborze na wielkiego mistrza Albrechta Hohenzollerna w 1511 roku. Podjął on zbrojenia i zabiegał o poparcie cesarza oraz księcia moskiewskiego Wasyla III (który był w stanie wojny z Litwą). Albrecht zawarł z nim przymierze w 1517 roku. Albrecht zażądał zwrotu wszystkich należących do Zakonu ziem i szykował się do zbrojnej rozprawy. W konsekwencji w 1519 roku Polska rozpoczęła wojnę z Zakonem. Wojska polskie postąpiły pod Królewiec i Brunsbergę, później na Pomorze wtargnęli najemnicy Albrechta siejąc spustoszenie, lecz wycofali się w wyniku odsieczy polskiej. W początkach 1521 roku na skutek wysiłków legata papieskiego oraz posłów cesarskich i węgierskich doszło do czteroletniego rozejmu, w czasie którego miała nastąpić mediacja cesarsko – węgierska.
Rozejm nie zakończył konfliktu i Albrecht udał się do Niemiec, aby szukać pomocy dla Zakonu. Za namową Marcina Lutra zdecydował przeprowadzić sekularyzację Zakonu i utworzyć państwo świeckie. Albrecht zaczął prowadzenie rokowań z Zygmuntem I. Rozpoczęły się w Krakowie na początku 1525 roku i posuwały się powoli.
8 kwietnia został zawarty traktat krakowski, a 10 kwietnia Albrecht jako Książe dziedziczny w Prusach złożył Zygmuntowi I hołd lenny na rynku krakowskim.

Zgodnie z traktatem, dotychczasowe państwo zakonne w Prusach stawało się świeckim księstwem dziedzicznym w linii Albrechta i jego dwóch braci, księstwem lennym wobec Polski. Albrecht jako lennik króla polskiego zyskiwał pierwsze miejsce w senacie koronnym, gwarancje udziału w elekcji królewskiej oraz pensję roczną. Był jednak zobowiązany do wierności lennej, pomocy wojskowej, zaś jego poddani mieli prawo do odwołania się i apelacji do króla. Układ krakowski realizował problem lennego podporządkowania Prus Polsce na warunkach znacznie korzystniejszych niż traktat toruński. Albrecht jako twórca świeckiego księstwa kosztem Zakonu stracił możliwość uzyskania pomocy od papieża, cesarza oraz Moskwy.

Szlachta negatywnie przyjęła traktat krakowski, gdyż miała nadzieję na włączenie ziem pruskich do Korony. Zygmunt I zapewnił państwu spokój na granicy północnej a warunki układu zdawały się trwale wiązać Prusy Książęce z Polską. Wzmacniały ten związek procesy osadnicze. W południowych częściach księstwa licznie osiedlali się koloniści mazurscy. Pociągało to za sobą znaczną polonizację tej prowincji, co znalazło swój wyraz w rozwoju stosunków kulturalnych na tym terenie.