Rzeźbiarze terenu - wiatr, morze - jak zmieniają oni powierzchnię Ziemi?
Ta sama wersja tekstu poniżej, ale ładnie opracowana graficznie, wraz z obrazkami znajduje się w załączniku. Została stworzona w wersji 2003 programu Word należącego do pakietu Office i może nie działać w starszych wersjach tego programu.Wiatr
Powolne, lecz stałe, przemieszczanie się piaszczystych wydm jest dowodem zdolności wiatru do transportowania materiału stałego. Tam, gdzie ląd nie jest chroniony przez pokrywę roślinną, wiatr z łatwością wywiewa ziarna gleby, piasku i pyłu i unosi je ze sobą. Podczas suszy, wiele ton żyznej próchnicy ulega w ten sposób zniszczeniu.
Wywiewane przez wiatr ziarna piasku stanowią potężne narzędzia szlifujące, ale ponieważ wiatr może je udźwignąć tylko na wysokość kilku metrów nad ziemią, działalność niesionego przez pustynne wiatry piasku koncentruje się u podstawy ścian skalnych. Powstają wówczas piękne rzeźby, np. grzyby skalne z wielkim kapeluszem leżącym na szczycie cienkiego, oszlifowanego przez piasek trzonka.
Wydmy powstają w wyniku zatrzymywania się transportowanego przez wiatr materiału na najmniejszej nawet przeszkodzie.
Morze
Wysokie brzegi lądów są podcinane przez fale morskie. W wyniku tego procesu brzeg się cofa. Taki brzeg nazywamy klifem. Skały, z których był zbudowany wpadają do wody, są rozdrabniane i unoszone prądami morskimi, osadzają się, tworząc mierzeje.
Wybrzeże niskie, czyli plaża, powstaje, gdy strefa brzegowa stale zalewana jest przez fale. Ma ona różną szerokość W obrębie plaży i płytkiego morza stale odbywa się przemieszczanie materiału. Plaże zawdzięczają swój wygląd prądom przybrzeżnym. Wybrzeża niskie dzielą się na:
- mierzejowe – powstaÅ‚e w wyniku dziaÅ‚alnoÅ›ci prÄ…dów przybrzeżnych, które tworzÄ… mierzeje i zalewy.
- lagunowe – utworzone w wyniku odciÄ™cia pÅ‚ytkiej zatoki przez wynurzonÄ… przybrzeżnÄ… Å‚awicÄ™.
- namorzynowe – wystÄ™pujÄ… tylko w strefie ciepÅ‚ej, gdzie nad brzegami mórz rosnÄ… lasy. Korzenie drzew chroniÄ… brzeg przed niszczÄ…cÄ… dziaÅ‚alnoÅ›ciÄ… fal.
- koralowe – charakterystyczne również dla strefy ciepÅ‚ej, budujÄ… je korale i niektóre gatunki zwierzÄ…t.