Czy mitologia może być inspiracją dla artystów?

Czy mitologia i świat antyczny mogą być inspiracją dla artystów, zarówno tych starożytnych, jak i tych nam współczesnych? Myślę, że kultura antyczna od wieków stanowi natchnienie dla pisarzy, malarzy, rzeźbiarzy i poetów. Postaram się potwierdzić słuszność tej tezy w podanych niżej argumentach.

Pierwszym argumentem potwierdzającym powyższe stwierdzenie jest znaczenie mitów i mitologii w europejskiej kulturze. Ludzie znajdują upodobanie w mitach, bo pełne są one metafor, alegorii i rozmaitych uniwersalnych przesłań, których nie możemy do końca zrozumieć; zawsze coś zostaje niedopowiedziane. Dla starożytnych Greków mity zapewne stanowiły pewnego rodzaju ostrzeżenie; ukazywały granicę między tym, co złe, a tym, co dobre. Jak powszechnie wiadomo, każda opowieść zawierała jakiś morał; np. skutki plotkowania w micie o Syzyfie czy konsekwencje egoizmu w opowieści o Narcyzie. Przesłanie mitów od wieków skłaniało ludzi do refleksji; wywierało ogromny wpływ na artystów, którzy postanowili uwiecznić swoje odczucia na płótnie czy kartce papieru. Posłużę się tutaj przykładem, jakim niewątpliwie jest obraz P. Bruegela „Upadek Ikara”. Autor ukazuje na nim tonącego już młodzieńca, który umieszczony został na drugim planie; na pierwszym planie artysta namalował natomiast niczego nie świadomego rolnika orzącego pole. Moim zdaniem P. Bruegel chciał w ten sposób ukazać ludzką obojętność i zaślepienie. Obraz miał prawdopodobnie stanowić trafną metaforę, przez którą malarz pragnął wyrazić swój żal do ludzkości o jej brak zainteresowania innym człowiekiem. Innym przykładem jest wiersz „Wciąż o Ikarach głoszą” Ernesta Daryla; poeta wyraża w nim swoją opinię, iż nie powinno się narażać życia w imię bezsensownych choć efektownych gestów. Jak więc widzimy, artyści upodobali sobie wykorzystywanie mitologii w swych dziełach ze względu na bogactwo alegorii, które możemy znaleźć w mitach.

Przejdę do następnej sprawy, jaką bezsprzecznie jest utrwalenie w mitach pierwszych wzorów ludzkich postaw i zachowań. Nauka traktuje te pierwowzory jako archetypy, czyli pradawne, niezmienne wyobrażenia, które tkwią w podświadomości każdej społeczności. Te wzorce zawarte w mitologii greckiej na pewno wpłynęły na dzieła poszczególnych artystów. Jako przykład podam wiersz Zbigniewa Herberta pt. „Apollo”. W tym poemacie autor ukazuje kilka negatywnych cech charakteru boga Apolla (np. egocentryzm), jak również zalety jego wyglądu i piękno postawy. Oddają to słowa: „ (…) oddychał lekko jak posągi, a szedł jak kwiat (…)”. Możemy więc śmiało powiedzieć, że piękno bóstw i herosów mitologicznych zachęciło artystów do wykorzystania motywów zaczerpniętych ze sztuki antycznej w swoich dziełach.

Reasumując, świat antyczny ukazany w mitologii greckiej i rzymskiej przez wiele lat inspirował artystów, wywierając ogromny wpływ na stworzone przez nich dzieła. Działo się tak dzięki znaczeniu mitologii w europejskiej kulturze, metaforom i alegoriom znajdującym się w opowieściach mitologicznych i ich oddziaływaniu na ludzką psychikę oraz dzięki podziwu artystów dla piękna mitologicznych bohaterów