Dzialalnosc rzek


Działalność rzeźbotwórcza rzek polega na niszczeniu, transporcie oraz budowaniu (akumulacji). Rzeki zasilane są przez wody podziemne, deszczowe i roztopowe. Ze względu na czas istnienia dzielimy je na:
- staÅ‚e – zasilanie w okreÅ›lonych porach roku, np. w okresie deszczowym, ale pÅ‚ynÄ…ce caÅ‚y rok
- okresowe – pÅ‚ynÄ…ce regularnie w porze deszczowej, wysychajÄ…ce w porze suchej

W obrębie rzek wyróżnić można trzy odcinki:
- górny – jest tu najwiÄ™kszy, niezrównoważony spadek rzeczny, z tego powodu rzeka może transportować znaczne iloÅ›ci materiaÅ‚u, pochodzÄ…cego ze zboczy
i wyerodowanego koryta, w czasie transportu ma miejsce erozja denna, wgłębna, która żłobi dno, prowadząc do powstania wąskich i stromościennych dolin V-kształtnych, w których rzeka często zajmuje całe dno, erozja ta szybciej postępuję w skałach miękkich i luźnych, skały twarde tworzą progi w dnie, a na rzece powstaje bystrzyca lub wodospady, rzeka dążąc do wyrównania spadku niszczy te progi wskutek erozji wstecznej ( spadająca z duża energią woda podcina próg u podstawy, a skała powyżej ulega skruszeniu, przez co próg się cofa), erozja wsteczna rozwija się tez wokół źródeł, jeżeli przekroczy dział wodny może doprowadzić do kaptażu rzecznego ( zdobycia innej rzeki), materiał niesiony przez rzekę po drodze jest rozkruszany i zaokrąglany, tworząc otoczaki.
- Å›rodkowy – spadek maleje, lecz przybywa wody, przeważa dziaÅ‚alność transportujÄ…ca nad erozja wgłębnÄ…, dominuje erozja i akumulacja boczna, które powodujÄ… poszerzanie koryta, ( *wklÄ™sÅ‚y brzeg jest podcinany i przesuwany przez szybki prÄ…d – najgłębsze miejsce koryta, * a na wypukłą część zostajÄ… nanoszone osady (aluwia) – Å‚awica piaszczysta – tutaj prÄ™dkość prÄ…du jest znacznie mniejsza i głębokość rzeki mniejsza ), koryto rzeki wygina siÄ™ raz w jedna, raz w druga stronÄ™, powstajÄ… zakola rzeczne zwane meandrami, czasami może dojść do odciÄ™cia zakola i tworzy siÄ™ starorzecze, z czasem zarastajÄ…ce roÅ›linnoÅ›ciÄ…. Może też dojść do powstania terasy, kiedy tzw. baza erozyjna ulegnie zmianie (np. z powodu ruchów skorupy ziemskiej), rzeka znowu wcina siÄ™ w dno, a resztki dawnego dna pozostajÄ… na zboczu tworzÄ…c terasÄ™ ( ksztaÅ‚t wielkich schodów wciÄ™tych w zbocza doliny). Osady skÅ‚adane w czasie powodzi na terasach tworzÄ… żyzne gleby – mady. Rzeka w Å›rodkowym odcinku niesie żwir i piasek.
- dolny – niewielki spadek wody, maÅ‚a prÄ™dkość, rzeka niesie muÅ‚y, dominuje akumulacja
- ujście rzeki - zależy od ukształtowania dna zbiornika, do którego uchodzi
i ruchów wód morskich:
 ujÅ›cie deltowate – powstaje gdy zbiornik jest pÅ‚ytki i brak w nim silnych prÄ…dów i pÅ‚ywów. MateriaÅ‚ rzeczny osadza siÄ™ przy brzegu, nadbudowuje dno zbiornika, niekiedy do powierzchni wody. Rzeka wydÅ‚uża swój bieg, rozdziela siÄ™ na ramiona, a z osadów na powierzchni buduje stożek napÅ‚ywowy zwany deltÄ….
 ujÅ›cie lejkowate – eustaria, fala przypÅ‚ywów wdziera siÄ™ w koryto rzeki, niszczy je i rozszerza, nadajÄ…c ksztaÅ‚t lejka. Takie ujÅ›cie powstaje tez wtedy gdy rzeka wpada do głębokiego zbiornika
.
Poziom ujścia rzeki wyznacza podstawę erozyjną, czyli poziom, poniżej którego nie może sięgać erozja rzeki.