Ropa Naftowa

Ropa naftowa

Skład chemiczny

Ropa naftowa jest mieszaniną węglowodorów, w skład której głównie wchodzą parafiny (alkany), cykloparafiny (cykloalkany), olefiny (alkeny) i węglowodory aromatyczne. Pozostałość, do około 20% stanowią związki organiczne zawierające tlen, azot lub siarkę, a także sole nieorganiczne i woda. Przeróbka zasiarczonej ropy jest bardzo uciążliwa z powodu korozji aparatury. Ropa naftowa ma zmienny skład chemiczny. Zależy on od miejsca jej występowania. Ze względu na rodzaj ropy naftowej (tak zwane wskaźniki strukturalne i technologiczne, zależne od jej składu chemicznego) upowszechnił się jej podział na siedem klas i dwanaście grup, zaproponowany w Rumunii.

Wielki polski odkrywca ropy naftowej, Ignacy Łukasiewicz (1822-1882).
Nie wszyscy uświadamiają sobie, nawet w Polsce, że w roku 1853, we Lwowie Ignacy Łukasiewicz, skromny polski chemik pierwszy w świecie odkrył ropę naftową, docenił jej znaczenie przemysłowe i wybudował pierwsze rafinerie w Ulaszowicach koło Jasła (w 1856 r.), w Klęczanach(w 1858 r.), w Polance (w 1861 - 1863 r.) i w Chorkówce (w 1865 r.).
Ciekawym celem wycieczki szkolnej może być Skansen Muzeum Przemysłu Naftowego im. Ignacego Łukasiewicza w Bóbrce koło Krosna.
W XIX wieku koszty rozbudowy przemysłu naftowego przekraczały możliwości Polaka, były zbyt dużym obciążeniem. Sprawa ta wymagała kapitałów i rozmachu amerykańskiego i w końcu, jak wiadomo to właśnie Stany Zjednoczone stały się wiodącą potęgą w dziedzinie wykorzystania przemysłowego ropy naftowej.
Biografia Ignacego Łukasiewicza uczy, jak być wytrwałym w dokonywaniu odkryć, ale pokazuje - i to właśnie jego biografia - jak ważne jest to, co dzieje się po odkryciu. Odkryciu, które należy prawidłowo zagospodarować.

Występowanie i wydobycie ropy naftowej w Polsce

W Polsce złoża tego cennego surowca występują w pobliżu Krosna, Jasła, Gorlic i Nowego Sącza, w Borysławiu.
Ropa naftowa występuje też na północy Polski, w okolicy Kamienia Pomorskiego. Duże znaczenie ma złoże na szelfie Morza Bałtyckiego.
Po II Wojnie Światowej w Karpatach odkryto jego źródła w takich miejscowościach jak: Mokre, Wielopol, Łodyna i Osobnica. Zwiększono też powierzchnię wydobywczą w miejscowościach: Grabownica, Strachocin, Weglówka, Magdalena i Kryg-Lipinki.
W późniejszym okresie powojennym wydobycie polskiej ropy podupadło z braku odpowiednich inwestycji. Podejście władz było w tym okresie kunktatorskie i pełne wahań - aby tylko odwlec.
Znaczenie jej wydobycia dla przemysłu i całej gospodarki powoduje, że w całym świecie i w Polsce trwają intensywne poszukiwania nowych złóż roponośnych. W okolicach złoża Międzychód, na głębokości około 3,2 km znaleziono w latach 2002 i 2003 złoża bogate w ropę i gaz ziemny. Powierzchnia ich jest znaczna, wynosi bowiem 6,2 km2, a ich zasoby szacuje się na 10 milionów ton. Na wstępie uzyskano z próbnego odwiertu około 150 ton w ciągu doby.
Do zintensyfikowania prac nad poszukiwaniem i wydobyciem ropy w Polsce znakomicie przyczynia się fakt o wielkim znaczeniu. Ropa drożeje i drożeć nadal będzie, a wraz z nią inne powiązane ceny. W tej sytuacji każde zwiększenie własnego wydobycia ma wartość nieocenioną, powiększa bowiem niezależność gospodarczą.
W Polsce poszukiwania ropy prowadzi Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo, które współpracuje tez z firmami zachodnimi.
W połowie lat dziewięćdziesiątych XX wieku w Polsce uzyskały koncesje przedsiębiorstwa zachodnie, których celem jest poszukiwanie i eksploatacja złóż ropy naftowej i gazu ziemnego. Przykładem mogą być firmy: Frontier Poland Exploration and Producing Company, Medusa Oil & Gas, Eurogas Polska i niemiecka spółka RWE-DEA . Najwięcej koncesji uzyskały spółki, w których udziały mają Apache Corporation i FX Energy.
Amerykańska spółka Apache Corporation z Houston w Teksasie inwestuje w poszukiwania i wiercenia nie tylko w Polsce (gdzie działa od roku 1997), ale (poza USA) w Kanadzie, Egipcie, Chinach i w Australii. Amerykanie znaleźli ropę i gaz w Wildze i w Tucholi, a więc tam, gdzie nikt ich wcześniej nie podejrzewał i nie szukał.
Sukcesy te w nowym zupełnie świetle stawiają perspektywy przemysłowe Polski i przybliżają moment zwrotu poniesionych nakładów i zwiększenie niezależności surowcowej.
Na potwierdzenie tego można przytoczyć anegdotyczny, ale znamienny fakt dokonania pirackiego odwiertu ropy w Nieporęcie koło Józefowa, a więc blisko Warszawy. Nieznany sprawca przez dłuższy czas czerpał nielegalnie ropę z wywierconego przez siebie otworu.
Polscy geolodzy szacują złoża krajowej ropy na 350 milionów ton. Są to teoretyczne wyliczenia. Margines błędu tego oszacowania nie jest dokładnie znany.
Wynika z tego, że złoża ropy i gazu są w Polsce pospolitsze, niż to się wydawało w drugiej połowie XX wieku.
Na początku wieku XXI odkryto w okolicach Kaliningradu pod Bałtykiem bogate złoża roponośne. Rosja zainteresowana jest szansą, jaką stwarza eksploatacja tych złóż, mimo, że znajdują się one na znacznej głębokości. Przygotowuje się ona do wierceń, które planuje na rok 2004. Ale działania rosyjskiej firmy LUKoil wzbudziły protesty rosyjskich ekologów.
Z pewnością i w polskiej strefie Bałtyku będą kontynuowane wiercenia. Przykład Rosji pokazuje, że zagrożeń dla środowiska, a zwłaszcza dla ekosystemu Bałtyku, już i tak naruszonego nie można zlekceważyć i trzeba od razu uwzględnić w rachunku ekonomicznym, aby wykorzystać nauki, które płyną z rosyjskich doświadczeń.

Pochodzenie

Dwie główne teorie, tłumaczące pochodzenie złóż ropy naftowej powstały już w XIX wieku, wkrótce po jej odkryciu przez Łukasiewicza.
Zdaniem zdecydowanej większości geologów ropa naftowa powstała jako produkt rozkładu mikroorganizmów, glonów i wymarłych zwierząt wodnych, które żyły na Ziemi w dawnych okresach geologicznych, miliony lat temu. Teorię tę sformułowali uczeni niemieccy: Engler i Hoefer i w roku 1877 polski uczony Bronisław Radziszewski.
Zupełnie inne przypuszczenie wysunął w wieku XIX rosyjski chemik Mendelejew, twórca układu okresowego pierwiastków. Mendelejew uważał, że powstała ona w reakcjach chemicznych węglików metali, wchodzących w skład jądra Ziemi z wodą. Reakcje te prowadziły rzekomo do powstania węglowodorów.
Współcześnie powszechnie przyjęta jest teoria Englera, Hoefera i Radziszewskiego, wywodząca pochodzenie ropy naftowej z dawnych morskich organizmów żywych.

Eksport i import ropy

Przemysłowa rola tego surowca, zwłaszcza w motoryzacji i jako źródła surowców dla przemysłu sprawia, że jego wydobycie, eksport i import oraz ceny mają w ekonomii światowej doniosłe znaczenie nie tylko gospodarcze, ale i polityczne.
Zapotrzebowanie roczne Stanów Zjednoczonych na ropę wynosi około 840 milionów ton.
Wenezuela eksportuje do USA w skali rocznej 127 milionów ton, Kanada 83 miliony ton, kraje Afryki łącznie 70 milionów, Meksyk 68 milionów, a Europa łącznie 44 miliony ton rocznie. To daje razem 324 miliony ton w ciągu roku. Różnica pomiędzy tymi dwoma liczbami, 840-324=516 mln ton może być miarą znaczenia politycznego, jakie ma dla USA ropa naftowa.
Kraje europejskie importują rocznie z rejonu Zatoki Perskiej 183 miliony ton, z Rosji 164 mln ton a z Afryki 44 miliony ton ropy.
Dane te (zaokrąglone do liczb całkowitych), pochodzące z roku 2002 dają pewne pojęcie o tym, co by mogła spowodować jakakolwiek destabilizacja w rejonie Zatoki Perskiej.
Japonia, światowe mocarstwo gospodarcze jest bardzo uzależniona od importu z rejonu Zatoki Perskiej, z którego importuje 208 milionów ton rocznie, podczas gdy z Indonezji tylko 38 mln. ton.
Napięcie w rejonie Zatoki Perskiej powoduje wzrost ceny za baryłkę, którego prognozy okazują sie być zwykle kilkakrotnie zaniżone. Baryłka ropy w roku 2000 kosztowała na giełdzie w Londynie ponad 35 USD/bbl. Pod koniec 1998 cena baryłki spadła do 10 USD. Niektórzy znawcy przewidują wzrost nawet do 100 USD/bbl i to w niedalekiej przyszłości.
Za baryłkę ropy (1 bbl) Brent spod dna Morza Północnego płacono w końcu grudnia 2002 $32,73.
Powody? "Ciągle trwa strajk pracowników branży naftowej w Wenezueli i wszystko wskazuje na to, że konflikt USA z Irakiem jest nie do uniknięcia - ocenia Mohammed Sheikh-Kadir, analityk Rhein Oel Ltd." (Gazeta Wyborcza, Dariusz Malinowski, za www.oilnews.com 23-12-2002)
Baryłka (1 bbl), powszechnie stosowana jednostka objętości w przemyśle petrochemicznym może być zamieniona na litry lub metry sześcienne przy użyciu poniższej tabelki:
1 barrel = 0.158987 m3
1 barrel = 158.987146 l
1 barrel = 34.99089 Imperial gallons
1 barrel = 42 U.S. gallons

1 m3 = 6.28994 barrels
1 m3 = 1,000 l
Aby przybliżyć wyobraźni ludzkiej tę jednostkę, Amerykanie piszą z humorem nieco wisielczym, że "baryłka" o pojemności 1 baryłki (1 bbl), spływająca Wodospadem Niagara jest wystarczająco duża, aby pomieścić człowieka.
Polska w roku 1996 importowała 297 tysięcy baryłek dziennie, a wydobywała też w tym roku na swoim terytorium dziennie 5 tys. baryłek. Wskaźniki cen, wydobycia oraz eksportu i importu w roku 1996 można znaleźć w Internecie, w wartościowym zestawieniu porównawczym dla różnych krajów i kontynentów [8]. Na tle innych krajów Polska jawi się jako skromny importer (około 40% ropy importujemy z Rosji), a polskie wydobycie tego ważnego surowca jest, jak przystało na ojczyznę odkrywcy, Ignacego Łukasiewicza nawet więcej niż skromne, w zestawieniu i z polskimi potrzebami i z możliwościami.



Własności ropy naftowej

Surowa ropa naftowa wydobywana ze złoża jest cieczą barwy zwykle ciemnobrunatnej o ostrym zapachu, nierozpuszczalną w wodzie. Ropa naftowa ma gęstość większą od 0,79 g/cm3, zwykle mniejszą od gęstości wody. Jest ona cieczą palną.
W zależności od pochodzenia jej barwa i inne własności mogą się zmieniać. Rozróżnia się cztery klasy ropy - A, B, C i D o różnych własnościach.

Przeróbka ropy naftowej

Surowa ropa naftowa nie ma obecnie praktycznego zastosowania. Aby otrzymać z niej wartościowe produkty, które mają przemysłowe zastosowanie, rozdziela się ją na poszczególne frakcje przy zastosowaniu metod fizycznych. Po usunięciu zanieczyszczeń mechanicznych procesy rozdziału pozwalają usunąć wodę i rozpuszczone w niej sole, a także organiczne związki siarki, pewne związki azotu i metale ciężkie.
Sole zanieczyszczające ropę, to głównie chlorek sodu, NaCl i chlorek potasu, KCl a także chlorek magnezu, MgCl2. Rodzaj soli obecnych w ropie zależy od jej pochodzenia.
Aby przeprowadzić odsalanie dodaje się do ropy deemulgator i podgrzewa wstępnie, co powoduje częściowe rozdzielenie emulsji ropnej na część organiczną i roztwór soli. Całkowite rozdzielenie obu faz następuje w elektrodehydratorze w podwyższonej temperaturze i pod ciśnieniem.
Elektrodehydrator zaopatrzony jest w elektrody. Pod wpływem wysokiego napięcia elektrycznego emulsja ropna rozdzielona zostaje na roztwór soli i odsoloną ropę, odprowadzaną w górnej części zbiornika.
Najważniejszą za stosowanych metod oczyszczania jest destylacja frakcyjna (frakcjonowana), w której wykorzystuje się różnice temperatur wrzenia poszczególnych składników. Pozwala ona rozdzielić ropę na frakcje, czyli grupy związków organicznych mających zbliżone własności.
W procesie tym wykorzystuje się różnice w temperaturach wrzenia poszczególnych węglowodorów i innych związków organicznych.
Po wstępnym oczyszczeniu, odwodnieniu i odsoleniu ropa ogrzewana jest w wymiennikach ciepła i następnie ulega rozdziałowi na frakcje w kolumnie destylacyjnej (wieży) pod ciśnieniem atmosferycznym.