W oparciu o mit o Prometeuszu oraz na podstawie fragmentów III części „Dziadów” Adama Mickiewicza wykaż, że Konrad jest bohaterem romantycznym i „nowym Prometeuszem
Adam Mickiewicz w swoim dziele zaprezentowaÅ‚ dwa modele Polaka-jako Prometeusza i jako ofiarnika, które odcisnęły siÄ™ na Å›wiadomoÅ›ci narodowej na dÅ‚ugie lata. Scena Wielkiej Improwizacji Konrada nawiÄ…zuje do starożytnego mitu o Prometeuszu, ukazujÄ…cego powstanie i poczÄ…tki rodzaju ludzkiego. Przekaz mówi, że bogowie nie pobÅ‚ażali „wychowankom” Prometeusza-żądali dla siebie czci i bezwzglÄ™dnego posÅ‚uszeÅ„stwa. Tylko Prometeusz dbaÅ‚ o ich dobro. OkazywaÅ‚ troskÄ™ i uczyÅ‚ życia.W mitologii relacje bogów i ludzi przypominajÄ… czÄ™sto walkÄ™, w której obie strony oszukujÄ… siÄ™ i zwodzÄ…. Oszukiwać nauczyÅ‚ ludzi już Prometeusz, np. podmieniajÄ…c ofiarÄ™ skÅ‚adanÄ… Zeusowi. Mity pokazujÄ… praktycznÄ… stronÄ™ życia, uczÄ… jak odnaleźć siÄ™ w trudnej i niesprzyjajÄ…cej czÅ‚owiekowi rzeczywistoÅ›ci.
W życiu nie można być naiwnym ani nazbyt zadufanym w sobie. Dla starożytnych najstraszniejszym grzechem była pycha (hybris)- dla tego, kto ja okazał nie było przebaczenia. Dlatego Prometeusz, który próbował mierzyć się
z bogami, został tak surowo ukarany. Stał się symbolem poświęcenia i cierpienia jednostki dla dobra ogółu.
Ten sam motyw Prometeusza możemy bez problemu odnieść do Wielkiej Improwizacji. W romantyzmie ogólnie ceniono umiejętność improwizowania, sam Mickiewicz popisywał się improwizacjami w języku francuskim.
Wielka Improwizacja Konrada w celi więziennej jest literackim utrwaleniem aktu improwizowania. Najsłynniejszym, a zarazem najważniejszym.
Konrad jest bohaterem romantycznym, co możemy wywnioskować z jego monologu. OgarniÄ™ty rozpaczÄ… i twórczÄ… gorÄ…czkÄ…, wystÄ™puje przeciwko Bogu. SwojÄ… „rozmowÄ™” z Nim zaczyna sÅ‚owami:
„Samotność-cóż po ludziach, czym Å›piewak dla ludzi?
Gdzie czÅ‚owiek, co z mej pieÅ›ni całą myÅ›l wysÅ‚ucha,”
Cytat ten podkreśla jedną z cech bohatera romantycznego, jaką jest samotność i niezrozumienie ze strony świata, oraz ujawnia fakt, że Konrad jest poetą, czyli widzeniem świata i potęgą swych uczuć przerasta innych ludzi. Jest to bardzo ważne, ponieważ uważa, że poezja, czyli siła tworzenia, czyni go równym Bogu, jednocześnie umożliwia wystąpienie przeciwko Jemu.
„Uczucie krąży w duszy (…)”
Konrad staje się świadomy rosnącego napięcia uczuciowego, jego słowa i myśli staja się dynamiczne.
„DziÅ› mój zenit (…)”
Czuje przypływ mocy twórczych, mocy jednostki ponadprzeciętnej. Ustępuje natychmiast opór słowa, czuje się kreatorem równym Bogu, jest artystą, więc posiada cząstkę boskości:
„I mam je, mam je, mam-tych skrzydeÅ‚ dwoje (…)”
Rozpoczyna rozmowę, jednakże w rzeczywistości monolog, ponieważ Bóg milczy. Przemawia jako reprezentant narodu, jako ten, który darzy go uczuciem:
„Ja kocham caÅ‚y naród…”
Prowadzi spór z Bogiem, buntuje się przeciwko Jemu. Uważa, że Bóg nie dba wystarczająco o szczęście Polaków, więc on sam chce się o nie zatroszczyć.
W imiÄ™ szczęścia, narodu i ludzkoÅ›ci chce stworzyć „dziwo” wiÄ™ksze niż sam Stwórca i dać ludziom szczęście. PodkreÅ›la to mówiÄ…c:
„ZanuciÅ‚bym pieśń szczęśliwÄ……”
Zarzuca Bogu obojÄ™tność wobec polskiego narodu, a do tego potrzebna jest mu wÅ‚adza nad ludźmi, nad ludzkÄ… Å›wiadomoÅ›ciÄ…. Dlatego w sposób kategoryczny żąda „rzÄ…du dusz”. Jego egocentryzm, duma i romantyczny indywidualizm dochodzÄ… do zenitu. Duma graniczy wrÄ™cz z pychÄ…. Chęć otrzymania odpowiedzi na wyzwanie jest tak wielka, że przeradza siÄ™ w bluźnierstwo- odmówienie Bogu miÅ‚osierdzia:
„KÅ‚amca, kto ciebie nazywaÅ‚ miÅ‚oÅ›ciÄ…
A ty jesteÅ› tylko mÄ…droÅ›ciÄ……”
Konrad z pasją domaga się odsłonięcia mechanizmów dziejów, pyta o historiozofię. Chociaż mówi ciągle o potędze uczucia, jest to właściwie stracie rozumu z rozumem. Identyfikuje się z cierpiącym narodem:
„Ja i ojczyzna to jedno
Nazywam siÄ™ Milion-bo za miliony
Kocham i cierpiÄ™ katusze…”
Mówi o swojej nadzwyczajnej wrażliwoÅ›ci na cierpienie innych. Można powiedzieć, że pobudki sÄ… wyższe, że sÄ… prometejskie. Tworzy to podstawÄ™ koncepcji mesjanizmu jednostki. Konrad wierzy, że jego cierpienia przyniosÄ… Polsce wolność i oswobodzenie spod wÅ‚adzy zaborców. Oraz, że Polska cierpi za inne narody, by przynieść im wolność. Wreszcie – w apogeum uniesienia- wypowiada najwiÄ™kszÄ… w jego pojÄ™ciu obelgÄ™, jednakże nie koÅ„czy jej, gdyż mdleje.
„TyÅ› nie ojcem Å›wiata, ale…
GÅ‚os diabÅ‚a: Carem.”
Podczas słynnego monologu poruszone zostały istotne tematy: rola i siła poezji, jako boskiej mocy tworzenia, oraz rola poety, który jest ponad tłumem wszystkich śmiertelników.
Konrad jest gotów poświecić dla narodu swoje zbawienie, nie tylko życie. Pojawia się tez cień polemiki klasyków z romantykami przeciwstawienie uczucia wiedzy- Konrad przypisuje Bogu mądrość, szydząc:
„MówiÄ… żeÅ› ty jest miÅ‚oÅ›ciÄ…
A ty jesteÅ› tylko mÄ…droÅ›ciÄ…”
Jak widać, są to tematy charakterystyczne dla ideologii romantycznej, tak
zresztÄ… jak dyskusja z Bogiem i tym samym grzeszny czyn bohatera romantycznego.
W postaci Konrada można doszukać się cech Prometeusza. Pragnie szczęścia narodu, ale chce je wywalczyć sam jak Prometeusz, który dla ludzi ukradł ogień bogom z Olimpu i został za to przykuty do skały Kaukazu, i sęp (orzeł) wyjadał mu wątrobę. Przyjmując postawę prometejską, chce się poświęcić dla dobra ogółu.
Konrad bez wÄ…tpienia jest „nowym Prometeuszem”. CzÅ‚owiekiem, który uważa swoje życie za misjÄ™ i który, jako jedyny, rozumie swój naród. Pragnie mu pomóc, nie baczÄ…c na konsekwencje, poÅ›wiÄ™cajÄ…c nie tylko życie, ale również swoje zbawienie. Cechuje go również postawa romantyczna, na którÄ… skÅ‚adajÄ… siÄ™: samotność, niezrozumienie przez Å›wiat, indywidualizm, ideologia romantyczna etc.. Ta postawa przejdzie do tradycji naszej literatury, znajdzie kontynuacje, naÅ›ladownictwo i polemikÄ™.
Pełen dystansu i ironii komentarz do słynnej Wielkiej Improwizacji zawarł
w swoim wierszu pt. „Poeta” współczesny twórca Andrzej Bursa:
„ Poeta cierpi za miliony
od 10 do 13.20
O 11.10 uwiera go pęcherz
wychodzi
rozpina rozporek
zapina rozporek
Wraca chrzÄ…ka
i apiat’
cierpi za miliony”