Historia - ściąga

Konstytucja marcowa 1921
- podział władzy
1. Władza ustawodawcza
Parlament złożony z 2 izb:
- sejm – 444 posłów o 5-cio letniej kadencji
- senat – 111 senatorów o 5-cio letniej kadencji
o wybierał prezydenta
o kontrolował rząd
o miał pełną władzę ustawodawczą
2. Władza wykonawcza
Prezydent – wybierany przez Zgromadzenie Narodowe na 7 lat
- reprezentował państwo za granicą
- miał zwierzchnictwo nad siłami zbrojnymi
- odpowiedzialność konstytucyjna
Rada Ministrów z premierem na czele
- odpowiedzialna przed sejmem
- miała prawo inicjatywy ustawodawczej
Ministrowie mianowani przez prezydenta, byli odpowiedzialni konstytucyjnie i parlamentarnie.
3. Władza sadownicza
Sady powszechne były niezawisłe. Trybunał stanu powoływany przez Zgromadzenie Narodowe, sędziowie powoływani byli przez prezydenta.
KONSTYTUCJA
- wprowadziła w Polsce ustrój republikański i rządy parlamentarne
- gwarantowała podstawowe prawa wolności
- przewidywała tolerancję religijna
- własność brała pod szczególna opiekę
- wprowadzała powszechną szkołę podstawową
ZAMORDOWANIE PREZYDENTA
9 grudnia 1922 odbyło się Zgromadzenie narodowe w wyniku którego prezydentem został Gabriel Narutowicz. Kandydat części lewicy i mniejszości narodowych. Natomiast po wyborach prawica (endecja) atakowała prezydenta zarzucając mu nieznajomość realiów polskich oraz ateizm. Nazywany był prezydentem mniejszości narodowych. 16 grudnia Narutowicz otwierał wystawę w Towarzystwie Sztuk Pięknych „Zachęta” w Warszawie, tam fanatyczny endek Niewiadomski zamordował prezydenta. Jego następca został Stanisław Wojciechowski – kandydat centrum i prawicy.
PARTIE POLITYCZNE
1. Związek Ludowo – Narodowy (endecja) 1919r.
Przywódcą był Roman Dmowski. Ich program zakładał przede wszystkim:
- solidarność Polaków i polski charakter państwa (asymilacja mniejszości narodowych)
- wychowanie młodzieży w duchu polsko – katolickim
- zgoda narodowa
2. Polskie Stronnictwo Chrześcijańskiej Demokracji – chadecja – 1919r.
Na czele stał Wojciech Korfanty. Ich program zakładał przede wszystkim:
- encyklika papieska
- odrzucenie socjalizmu
- ochrona własności
- wpływ kościoła na szkolnictwo, obyczaje, kulturę.
Popierało ich drobnomieszczaństwo, inteligencja, część robotników.
3. Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast” 1913 r.
Na czele stał Wincenty Witos. Program zakładał przede wszystkim:
- walka z programami socjalistycznymi i konserwatywnymi
- reforma rolna
- ruch ludowy jako masowy, polityczny ruch chłopski.
Poparcie głównie ze strony zamożnych gospodarzy.
4. Polska Partia Socjalistyczna 1919r.
Na czele stał Ignacy Daszyński. Założenia programowe to:
- utrzymanie suwerenności państwa i systemu demokracji parlamentarnej,
- jednoizbowy parlament
- rozbudowa samorządów terytorialnych.
Poparcie mieli ze strony robotników, inteligencji i studentów.
MNIEJSZOŚCI NARODOWE
- Niemcy to około 1 mln, zamieszkujący pogranicze północne i zachodnie, silni ekonomicznie. Mieli 930 szkół powszechnych i 41 gimnazjów. Mniejszość niemiecka podejmowała działanie przeciw Polsce, jednocześnie skarżyli się w Komisji Ligi Narodów na niewykonywanie postanowień traktatu.
- Białorusini i Ukraińcy zamieszkiwali wschodnią Polskę. Na kresach wschodnich występowały ostre podziały wyznaniowe wraz z podziałami narodowościowymi. Wśród Ukraińców rozwijał się silny ruch nacjonalistyczny w związku z dążeniami do utworzenia własnego państwa na ziemiach dawnej Galicji Wschodniej. Wśród Białorusinów rozwijał się ruch komunistyczny.
Pozostałe mniejszości to: Rosjanie, Litwini, Czesi i Słowacy.
TRAKTAT W RAPALLO – 1922r.
Pozycja Polski w Europie była stabilna i mocna tym bardziej, że zawarła sojusz z Francją gdyż straciła sojusznika w Rosji. Był to polsko – francuski traktat przyjaźni i tajna konwencja wojskowa (1921r.), który uzupełniał sojusz ze słabsza Rumunią, głównie zawarty przeciw Rosji. Jednak traktat został naruszony przez dwie potencjalne potęgi Rosji Sowiecką i Niemcy Weimarskie, które podpisały traktat w Rapallo. W Polsce wywołał on panikę gdyż połączyli się niedawni zaborcy.
LOCARNO – 1925r.
Poprzez pakt reński zawarty za przyzwoleniem Francji, który mówił o nienaruszalności zachodnich granic z Francja i Belgia. Polska i Czechosłowacja były poważnie zagrożone, gdyż Niemcy mogły bez problemu wkroczyć za zachodnia granicę.
PRZEWRÓT MAJOWY – 1926r.
- Przyczyny przewrotu:
o Częste zmiany rządów, egoistyczne walki partyjne, wyższość parlamentu – sejmokracja – stwarzały wrażenie nieskuteczności systemu demokracji parlamentarnej,
o Narastanie konfliktu między Piłsudskim a endecją o rzeczywistą władzą w Polsce. Władysław Sikorski starał się odciągnąć od Piłsudskiego jego zaufanych i wiernych ludzi ale bez większego skutku,
o Trudności gospodarcze wywołane m.in. drugą inflacją i woja celna z Niemcami,
o Oburzenie społeczne na wieść o uformowaniu drugiego rządu Chjeno – Piasta z Witosem na czele jako premierem odpowiedzialnym za masakrę w Krakowie w 1923r.
Endecja i Piłsudczycy oskarżali się o przygotowanie zamachu stanu i przejęcia władzy. Konflikt zaostrzał się. Marszałek Piłsudski zdecydował się działać. Z Sulejowa i Rembrantowa ruszył Piłsudski ze swoimi wiernymi oddziałami czego konsekwencja – po braku porozumienia z Wojciechowskim – były krwawe walki w stolicy i śmierć około 400 tys. Obywateli. Piłsudski zwyciężył a na miejsce zdymisjowanego rządu Witosa powołał rząd piłsudczyka Kazimierza Bertla. Zgromadzenie Narodowe powołano Piłsudskiego na prezydenta jednak ten świadom ograniczeń nie zgodził się a prezydentem został jego zaufany człowiek Ignacy Mościcki. Dwie główne sprawy przesadziły o zwycięstwie marszałka:
- miał poparcie partii socjalistycznej (PPS) oraz PSL „Wyzwolenie” i Stronnictwa Chłopskiego
- marszałek jako twórca Polski Odrodzonej cieszył się wielkim autorytetem nie tylko wśród żołnierzy.
SANACJA
Po zwycięstwie Piłsudski dążył doi sanacji – uzdrowienia sytuacji politycznej i gospodarczej w Polsce. Chciał zająć pozycję nadpartyjną, pozycje autorytetu i tym zapoczątkował okres rzadów autorytarnych. System ten stanowił mieszankę demokracji i dyktatury, za najwyższe dobro uważając państwo.
ETAPY SANACJI STOSUNKÓW POLITYCZNYCH W POLSCE
1. Nowela sierpniowa 1926r. Poszerzała uprawnienia prezydenta – prawo rozwiązania parlamentu, wydawanie rozporządzeń mocą ustawy.
2. „Rządy pułkowników” od 1926r. – rządzili wojskowi ślepo oddani marszałkowi. Rządzono raczej z pominięciem sejmu – dekrety prezydenckie i tzw. Precedensy.
3. Aby stworzyć sobie zaplecze polityczne na czas wyborów piłsudczycy powołali w 1928r. Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem z płk Walerym Sławkiem na czele.
4. Piłsudski walczył z partią Centrolew (PSL „Piast”, „Wyzwolenie”, PPS, Chadecja). Kiedy ci uznali jego poczynania za dyktaturę, ten kazał bez wyroku sądowego aresztować czołowych działaczy opozycji z Witosem na czele. Urządzono im proces zwany „brzeskim” w którym zapadły wyroki skazujące.
5. Pomimo poparcia społeczeństwa rząd sfałszował wybory, zwalczał komunistów oraz niszczył mniejszości narodowe jako zagrożenie dla Polski.
6. Konstytucja kwietniowa 1935r. Miała wieńczyć dzieło sanacji i skierowana była w stronę Marszałka jako nowego prezydenta.
- głównym podmiotem było państwo
- prezydent otrzymywał ogromna władzę nad instytucjami a odpowiadał przed „Bogiem i historią”,
- rząd odpowiadał przed prezydentem
- nowa ordynacja wyborcza ograniczała wpływ społeczeństwa
- sejm utracił decydujące znaczenie w życiu politycznym
Marszałek Piłsudski zmarł zaledwie 3 tygodnie po uchwaleniu konstytucji kwietniowej.
REFORMA WALUTOWA
Inflacja bierze się z nadmiaru pieniądza na rynku. W tym wypadku nadmierna podaż pieniądza związana była z ożywieniem gospodarki poprzez inflacje. Również braki w budżecie państwa rządy łatały poprzez dodruk pieniędzy i inflacja przekształciła się w hiperinflacje. Rząd Władysława Grabskiego był, mimo braku większości, najdłużej działającym rządem, który przeprowadził najważniejsze reformy bez pomocy kapitałów i rządów obcych:
1. zrównoważył budżet (przez opodatkowanie majątków dzięki ofiarności społeczeństwa i przez oszczędności)
2. powołał Bank Polski jako centralną jednostkę emisyjną nowej waluty, która nazywała się złoty polski.
3. podporządkował skarbowi państwa monopolu (spirytusowy, tytoniowy, loteryjny i in.)
Reforma walutowa powiodła się, olbrzymia inflacja została na trwałe zduszona. Instytucje skarbowe zaczęły sprawnie działać.
REFORMA ROLNA
Oparta była na porozumieniach paktu lonckorońskiego (parcelacja wielohektarowych majątków). Cechą charakterystyczną reformy była jej połowiczność. Nadal na wsiach przeważały gospodarstwa drobne, a przemysł nie był w stanie wchłonąć rzeszy bezrolnych.
BEZPARTYJNY BLOK WSPÓŁPRACY Z RZĄDEM 1928 – Walery Sławek
BBWR nie był klasyczną partią polityczną, ale federacją różnych organizacji i grup popierających pomajowy porządek. Głosił hasła patriotyczne, akceptował zasady kapitalistycznej gospodarki nie zapominając o interesach mas pracujących.
NOWELA SIERPNIOWA 1926r.
W sierpniu uchwalono poprawki do konstytucji. Przyznawały one prezydentowi prawo do rozwiązania sejmu i senatu, ogłoszenia przedterminowych wyborów.
OPOZYCJA PARLAMENTARNA
Pierwszą porażkę BBWR poniósł przy wyborze marszałka sejmu – Daszyńskiego. Socjaliści zauważyli, że Piłsudski nie zamierza podważać kapitalizmu więc odmówili mu dalszego poparcia. Daszyński postanowił bronić uprawnień sejmu. Ponadto minister skarbu brał pieniądze z państwowej kasy na finansowanie BBWR.