Czym jest poezja romantyczna?

Poezja opowiada o ludziach, ich wewnętrznych przeżyciach, opisuje stosunek do świata, przedstawia poglądy i filozofię życiową oraz system wartości jakim się kierują w swoich działaniach. Ogólne definicje roli poety i jego twórczości zostały nakreślone przez filozofię tego okresu: Gottlieb Fichte podkreślał ogromne znaczenie jednostki jako indywidualności, a jej możliwości kreacji porównywał z boskimi. Fryderyk Schlegel zajmujący się głównie znaczeniem artysty, akt twórczy porównywał z kreacją boską, w czasie którego artysta wznosi się ponad rzeczywistość ziemską, odrzuca wszelkie normy i prawa i staje się Bogiem własnej kreacji. Wilhelm Schelling uważał sztukę za drogę do poznania rzeczywistości, ale nie przez jego odwzorowywanie, a przez próbę dotarcia do ducha świata, nieskończoności, według niego wszystko odznacza się irracjonalizmem i intuicjonizmem; Fryderyk Hegel uważał historię za nieustająco rozwijające się wcielenie bytu, który odwzorowuje się w życiu narodów, a w szczególności dziejowe posłannictwo pełnią jednostki wybitne takie jak artyści czy przywódcy.
Wszyscy jednak byli zgodni w twierdzeniu, że poeta jest geniuszem, równającym się z Bogiem, przez niego wybranym, ale w konsekwencji niezrozumianym, samotnym i wyobcowanym.

Poezję okresu romantycznego można więc podzielić na trzy grupy: w pierwszej znajdują się utwory poświęcone tematowi człowieka- poety „skażonego” geniuszem, w drugiej dzieła, które są świadectwem poglądów i filozofii ówczesnej epoki, w trzeciej poematy i wiersze zajmujące się ważnymi kwestiami narodowymi.

Do utworów omawiających rolę poezji i poety zaliczyć można "Testament Mój" Juliusza Słowackiego, "Nie-Boską komedę" Zygmunta Krasińskiego i "Dziady” cz. III Adama Mickiewicza jako najbardziej reprezentatywne dla tego nurtu i przedstawiające różne ujęcia tego zagadnienia.

Juliusz Słowacki w wierszu pt "Testament Mój" pokazuje postać samotnego poety, który włada niezwykłą potęgą geniuszu. Dzięki niej może sprawić, że przyszłe pokolenia staną się bliskie aniołom. Równocześnie poezja zapewnia mu „Pomnik trwalszy niźli w spiżu ryty” i dlatego każdy, kto jest twórcą może powiedzieć o sobie -non omnis moriar. Wszystko to jednak odbywa się kosztem życia doczesnego, w którym jest opuszczony przez ludzi i niezrozumiany, ponieważ poświęcił się dwóm wielkim ideom : służbie poezji i sprawie narodowej.
Podobnie odczuwa swoje brzemię hrabia Henryk, bohater dramatu Zygmunta Krasińskiego pt "Nie-Boska komedia" . Dla niego poezja to przekleństwo, fałsz, ale i droga do zbawienia, jedyna osiągalna prawda. Jako poeta hrabia Henryk czuł się wyobcowany w zwykłym świecie, zaślepiony widmem, którego nigdy nie mógł posiąść. Dla jego żony poezja była czynnikiem uwznioślającym i czymś nad wyraz upragnionym, za dar tworzenia poświęciła swoje życie. Ich syn Orcio był poetą absolutnym, tworzenie było dla niego treścią życia, oddzielnym światem niewidomego chłopca. Poezja ma więc służyć do wyniesienia ponad tłumy, a w konsekwencji do poznania prawdy, jest siłą nadprzyrodzoną mogącą równie dobrze tworzyć jak i niszczyć. W "Dziadach” cz. III Adam Mickiewicz pokazuje dokąd prowadzić może poczucie własnej wielkości wynikające z przewrażliwienia i dumy poety. Konrad reprezentuje w Wielkiej Improwizacji wybitnego i wyobcowanego poetę, który czuje się moralnie odpowiedzialny za losy narodu, chce być twórcą, geniuszem równym Bogu. W ten sposób dopuszcza się bluźnierstwa. Jest to przestroga przed zbytnim zadufaniem w moc poezji i poczuciem własnej wyjątkowości.

Do utworów, które są przedstawieniem poglądów i przekonań twórców literatury romantycznej, zaliczyć możemy „Romantyczność” i „Odę do Młodości”
A. Mickiewicza oraz „Odę do Wolności” J.Słowackiego.
W „Odzie do Młodości” A.Mickiewicz podkreśla, że nadzieję dla świata przynoszą młodzi, którzy wzorem Herkulesa, strącą z posad bryłę świata. Ich potęga rodzi się z buntu przeciwko temu co stare i zgnuśniałe. To oni wyznaczą nowe tory i sprawią, że ludzkość dostrzeże nowe horyzonty. W balladzie „Romantyczność” konkretyzuje swoje postulaty. Romantycy według niego powinni przeciwstawić oświeceniowej empirii i naukowemu „ szkiełku i oku” ludzką wrażliwość i uczucia. Ich obowiązkiem jest „ mieć serce i patrzeć w serce”, dostrzegać uniwersalne prawdy o człowieku skryte we wnętrzu jego duszy. W „Odzie do Wolności” J.Słowacki akcentuje potrzebę buntu przeciwko wszystkiemu co niewoli ludzkość, jednocześnie nakreśla sylwetkę człowieka swoich czasów, który nie godzi się na zło, wyrasta ponad przeciętność lecz nie popada w cynizm i niewiarę. Sił dodaje mu miłość do ojczyzny i idee, które przyświecały M.Lutrowi, J.Waszingtonowi i Kromwelowi. Nie wolno mu jednak zwątpić, bo wtedy wpadnie bezimienny w otchłań, jedyną nadzieją dla niego jest ufność i wiara w wielkie hasła epoki.

Kolejnym ważnym nurtem poezji romantycznej jest walka o sprawy narodowe.
W "Konradzie Wallenrodzie" Adama Mickiewicza pojawia się temat roli jaką winna pełnić poezja narodowa. Jej obowiązkiem jest uczyć miłości do ojczyzny, budzić i utrwalać patriotyzm, wzbudzać nienawiść do wroga i dążenia niepodległościowe. Jej najważniejszym jednak zadaniem staje się przechowywanie pamięci i tożsamości narodowej "Stoi na straży narodowego pamiątek kościoła",co polega na zapisywaniu w pamięci wydarzeń, związanych z bohaterskimi czynami ludzi. W poezji zawarte są wzorce postępowania i zachowań, w niej utrwalona jest prawda o życiu narodu i jego bohaterach, łączy ona różne pokolenia oraz warstwy społeczne „O wieści gminna! Ty arko przymierza. Między dawnymi i młodszymi laty." Poeta natomiast jawi się tu jako obrońca tych wartości, które są niesione przez poezję.
W „Grobie Agamemnona” J.Słowackiego pojawia się polemika z ideą samotnej walki narodowowyzwoleńczej. Autor na przykładzie losów Grecji pokazuje przyczyny upadku Polski i wskazuje sposoby jej wskrzeszenia. Według niego należy zapomnieć o sporach i dobrach materialnych zjednoczyć się i wspólnie wywalczyć niepodległość biorąc sobie za wzór bohaterskiego Leonidasa.

W poezji romantycznej jej funkcja poznawcza była mocno wyeksponowana. Z jednej strony sami twórcy chcieli poznać własny talent, zdefiniować go i określić czym tak naprawdę jest. Doszukiwali się w zdolnościach danych im przez Boga wielkiej misji, którą musieli wypełnić, płacąc za to najwyższą stawkę- osamotnienie i wyalienowanie. Przekazywali nam także prawdę o epoce, która uwierzyła, że istnieje świat wartości wyższych niż materialne. Była także świadectwem polskich zrywów narodowowyzwoleńczych. Poezja romantyczna przeniosła do współczesności wielkie mity, które sama tworzyła a także wizję świata niemożliwego do zdefiniowania za pomocą nauki i zmysłów. Odkryła, iż w każdym człowieku istnieje głębia uczuć i każdy jest na swój sposób indywidualnością.