Lekomania

Zależność lekowa jest to stan wywołanym dłuższym okresem przyjmowania lek (nadużywanie leków lub innej substancji chemicznej). Lek powoduje przestrojenie czynności psychicznych, fizycznych oraz somatycznych do tego stopnia, że nagłe jego przestanie stosowania wywołuje duże zaburzenia czynności organizmu zwane objawami abstynencji. Lekoman zażywa leki nie dla ich zwykłego działania, ale po to, aby zaspokoić inne potrzeby, uzyskać określony stan - zmianę nastroju. Najczęściej i najszybciej wytwarza się zależność psychiczna od leku, rzadziej i później zależność somatyczna, charakteryzująca się wybitnymi zmianami narządów obwodnych po odstawieniu leku, np. zaburzeniami ciśnienia krwi, czynności serca, oddychania, układu pokarmowego. Skutki lekomanii mogą być różne, w zależności od zażywanej substancji, ilości i czasu zażywania. Nadużywanie może prowadzić do uzależnienia od leku, wzrostu tolerancji na lek, wtedy osoba zażywająca potrzebuje coraz większych dawek w celu osiągnięcia tego samego efektu. Mogą pojawić się także zaburzenia umysłowe i halucynacje oraz uszkodzenia różnych narządów ciała.
Związek wywołujący zależność lekowa wchodzi w łańcuchy przemian metabolicznych organizmu, dla których staje się w końcu niezbędny. Stosowane w lecznictwie środki są mniej lub bardziej skomplikowane pod względem składu lub budowy chemicznej. Spotykamy wśród nich zarówno pojedyncze pierwiastki, proste związki nieorganiczne, jak i skomplikowane połączenia organiczne, złożone układy fizykochemiczne lub subtelne zespoły biochemiczne. Postęp chemii i nauk biologicznych doprowadził w dobie obecnej do lawinowego wzrostu liczby preparatów farmaceutycznych. Lekomania obejmuje w znacznym stopniu leki nasenne, które początkowo stosowane są w celu wywołania snu. Później stają się narzędziem, przy pomocy, którego leczy się nie tylko brak snu, ale i napięcie nerwów, lęk, niezadowolenie lub uczucie niezrównoważenia. Lekomania najczęściej obejmuje leki przeciwbólowe, nasenne, dopingujące i euforyzujące (wywołujące stan błogiego podniecenia). Leki hormonalne również kryją w sobie szereg, niebezpieczeństw dla zdrowia. Stosowanie hormonów tarczycy na odchudzenie może spowodować nadczynność tarczycy, a hormonów kobiecych na przedłużenie młodości – guzy macicy.
Skłonność do lekomanii występuje u wielu osób, które w pewnych okresach życia musiały pobierać leki w przebiegu różnych schorzeń związanych z bezsennością, bólami głowy, nerwobólami, stanami niepokoju i lęku. Jednoczesne stosowanie kilku leków może być przyczyną wielu niebezpiecznych interakcji (wzajemnych oddziaływań) środków leczniczych w organizmie,
Wśród uzależnień od leków, odróżnia się „cięższą” fazę zwaną nałogiem, oraz „lżejszą”, zwaną przyzwyczajeniem. Istotną cechą nałogu jest nieodparta potrzeba zażywania leku. Jest to konsekwencją, wytworzenia odruchu, którego celem jest zażycie leku za wszelką cenę.
Lekomanii towarzyszy często tolerancja na dany lek. Objawia się ona tym, iż w miarę upływu czasu przy stałym zażywaniu leku, zmniejsza się siła jego działania. Powoduje to stopniowe zwiększanie dawki. Zdarza się, że chorzy nie mogą zasnąć po kilku tabletkach, gdy na początku zasypiali po połówce.
Lekomania jest chorobą, którą można i trzeba leczyć. Leczenie jest nadal bardzo trudne i często kończy się niepowodzeniem.
Istota zagadnienia lekomanii tkwi w samoleczeniu. Dlatego każdy lek powinien być objęty nadzorem i wskazaniami lekarskimi, a każda skłonność do samoleczenia powinna być zwalczana.
W celu profilaktyki należy bardziej rygorystycznie przestrzegać ograniczeń i zakazów dotyczących odręcznej sprzedaży leków bez recept lekarskich.