Czy praca może uszlachetniać człowieka? Udzielając odpowiedzi na to pytanie odwołaj się do legendy o Janie i Cecylii.

W początkowym zamyśle autorki miała to być opowieść o miłości i małżeństwie, ale w efekcie powstała szeroka opowieść o ludzkiej pracy oraz walce o wyzwolenie narodu i społeczeństwa. To, co jest istotnym wyznacznikiem wartości człowieka, co czyni jego życie użytecznym to praca.
Wartość pracy jako czynnika nadającego sens życiu i przynoszącego poczucie użyteczności, istnienia najlepiej uświadamia historia Justyny Orzelskiej. Dopiero znajomość z Janem Bohatyrowiczem, wizyty w zaścianku, kontakt z pracą w polu, sadzie i ogrodzie, odwiedziny mogiły powstańczej i grobu Jana i Cecylii, ukazują jaj nowe wartości życia, dodają pewności siebie i rodzą chęć działania na rzecz innych.
Praca pokazuje wartość człowieka i sens jego życia, potrafi sprawić, że stajemy się lepszymi ludźmi.
Nie doświadczenie w życiu pracy i szczęścia, jakie przynosi wykonywanie jej własnymi rękoma rodzi takich ludzi jak Zygmunt Korczyński. Wychowany przez matkę w cieplarnianych warunkach, rozpieszczany i otaczany zbytkiem, wyrósł na egoistę i kosmopolitę, według którego świat po to istnieje by uprzyjemniać mu życie.
Eliza Orzeszkowa składa hołd ludziom żyjącym z pracy własnych rąk i pomnażającym pracą dorobek pokoleń, poprzez legendę o Janie i Cecylii. Dwoje ludzi, on-człowiek prostego stanu, ona-wysokiego rodu, pomimo mezaliansu społecznego, dzięki codziennej ciężkiej pracy swojej potem swoich dzieci, wnuków i prawnuków, zbudowało wspaniałą osadę, gdzie panował dostatek, spokój i wzajemny szacunek.
Król Zygmunt August w uznaniu dla zasług Jana i Cecylii nadał członkom ich rodu nazwisko Bohatyrowicze i obdarzył klejnotem szlacheckim-„Ty starcze, (…) żeś był bohaterem mężnym, który tę oto ziemię dzikiej puszczy i srogim zwierzom odebrał, a zawojowawszy ją nie mieczem i krwią a pracą i potem, piersi jej dla mnogiego a przez to ojczyźnie bogactwa przymnażając (…). Nobilituję was i nakazuję abyście nosili nazwisko Bohatyrowiczów(…).”
Bohaterstwo to już nie tylko odważne działanie z bronią w ręku, ale także twórcza, pełna poświęcenia praca, przynosząca korzyści ludziom i ojczyźnie.
Praca uszlachetnia życie każdego człowieka, zarówno tego żyjącego w epoce pozytywizmu jak i we współczesnym świecie, sprawia, że chcemy działać i czuć się pożytecznymi.
Każdy ma tylko jedno życie, czasem bardzo krótkie, i powinien się starać by było jak najlepsze, a świetnym sposobem na to by się takim stało jest ciężka przynosząca efekty praca. Jak pisał Franz Kafka: „Tu nie mógł nikt inny otrzymać wstępu, gdyż to wejście było przeznaczone tylko dla ciebie.”
Życia nikt za nas nie przeżyje ani my za kogoś innego, a więc dokładajmy wszelkich starań by nasze było jak najszlachetniejsze.